به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، گفت‌وگوی پیش‌رو با ابوالفضل صالحی، مدیرکل فنی صدا و تصویر معاونت توسعه و فناوری رسانه، به بررسی ابعاد مختلف این طرح عظیم ملی می‌پردازد؛ از تاریخچه و ضرورت‌های آن گرفته تا جزئیات فنی، چالش‌های پیش‌رو در استان‌ها، راهکارهای بومی‌سازی و چشم‌انداز آینده. آنچه در ادامه می‌آید، روایتی از تلاش جهادی حوزه فنی صداوسیما برای تحقق شعار «هویت‌محوری و عدالت‌گستری» در دسترسی عموم مردم به محتوای باکیفیت است.  تاریخچهHD‌سازی در جهان و ایران ابوالفضل صالحی، مدیرکل فنی صدا و تصویر در آغاز با اشاره‌ای به تاریخچه پخش HD در جهان گفت: اولین پخش آزمایشی HD در بستر آنالوگ به‌وسیله شبکه‌ NHK ژاپن در سال ۱۹۸۹ انجام شد. سپس افزود: پخش HD در ایران از سال‌های ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۵ در شبکه‌های سیما آغاز شد. در این دوره سه شبکه HD به مجموعه سیمای جمهوری اسلامی افزوده شد؛ نخست شبکه‌ سه، سپس شبکه‌ مستند و شبکه تهران. پس‌ازآن شبکه تماشا جایگزین شبکه تهران شد. وی با بیان اینکه پس از وقفه‌ای تا سال ۱۳۹۷ روند  HDسازی با اولویت بلوغ کامل شبکه‌های پیشین از سر گرفته شد، توضیح داد: در آن دوره تصمیم گرفته شد شبکه‌هایی که قبلاً به HD ارتقا یافته بودند، در همه ابعاد - ازجمله استودیوها و تجهیزات تولید- به استانداردی کامل دست یابند. برای مثال، پخش شبکه سه به‌صورت HD بود، اما استودیوهای تولید و دوربین‌های پرتابل آن همچنان در سطح SD باقی مانده بودند. مدیرکل فنی صدا و تصویر با تشریح جزئیات پروژه‌های HD سازی دیگر شبکه‌های سراسری و برون‌مرزی، یادآور شد: از سال ۱۳۹۶، HD سازی استودیوهای مهمی مانند استودیو ۱۱ که برای مناظرات ریاست‌جمهوری مورداستفاده قرار گرفت، آغاز شد. در ادامه، در اقدامی جهادی در ساختمان ۱۲ اسفند، شش شبکه در کمتر از دو ماه به‌صورت کامل به HD  ارتقا یافتند. درنهایت، در تاریخ ۹/۹/۱۳۹۹، 13 شبکه سراسری و برون‌مرزی شامل شبکه‌های یک، سه، نسیم، ورزش، مستند، پویا، نمایش، تماشا، آی‌فیلم، افق، العالم، خبر و ایران‌کالا افتتاح شدند. سپس شبکه‌های دو، قرآن، جام‌جم و شبکه‌های استانی آذربایجان شرقی و گیلان در فروردین سال ۱۴۰۱ به بهره‌برداری رسیدند. صالحی در ادامه با اشاره به اینکه شعار رئیس سازمان در دوران تحولی رسانه ملی، «هویت‌محوری و عدالت‌گستری» است، گفت روند  HD سازی مراکز به دستور ایشان از سال 1402 شتاب گرفت. به‌طوری که بیش از نیمی از مراکز تاکنون به‌صورت رسمی افتتاح شده‌اند و سایر مراکز نیز به‌طور آزمایشی در حال پخش بوده و در انتظار افتتاح رسمی‌اند.  تمایزات فنی فرمت‌های SD و HD صالحی در ادامه به مقایسه فرمت‌های SD و HD پرداخت و با بیان اینکه در SD (Standard Definition) HD(High Definition)  ضمن تغییر تکنولوژی ساخت نمایشگرها از قاب 4:3 در گذشته به نمایشگرهای امروزی با قاب 16:9 که جلوه بصری جذاب‌تری را برای مخاطب فراهم می­کند، تفاوت کیفیت بین دو فرمت را مورد اشاره قرار داد و افزود: تفاوت اصلی کیفیت تصاویر در تعداد ضرایب پیکسل‌های عمودی و افقی تشکیل‌دهنده هر فریم است، به‌طوری که فرمت SD  تصویر تشکیل شده دارای 720 پیکسل افقی در 576 پیکسل عمودی هستند که این مقدار در فرمت HD با دقت 1280 پیکسل به‌صورت افقی در 720 پیکسل عمودی تحت عنوان HD Ready و در فرمت Full HD با دقت 1920 پیکسل به‌صورت افقی در 1080 پیکسل عمودی است. مدیرکل فنی صدا و تصویر معاونت توسعه و فناوری رسانه در ادامه این موضوع خاطرنشان کرد: افزایش چشمگیر تعداد پیکسل‌ها در کنار فشرده‌سازی پیشرفته‌تر، عامل اصلی وضوح بالاتر تصویر در استاندارد HD است که شبکه‌های ما نیز از همین فرمت پیروی می‌کنند.  تغییر رویکرد و تفکیک پخش از تولید صالحی در ادامه با اشاره به تغییر رویکرد در چرخه  HDسازی، گفت: در گذشته برای کامل شدن این چرخه، علاوه‌بر تولیدات، باید تجهیزاتی مانند دوربین‌های تصویربرداری نیز به استاندارد HD مجهز می‌شدند. ابتدا باید تولیدات و آرشیو با فرمت HD ذخیره‌سازی می‌شد، سپس استودیوهای تولید و پخش به این چرخه ملحق می‌شدند. وی با بیان اینکه در طرح تحولی سازمان، اولویت به پخش داده شد، افزود: در روش جدید، ابتدا تمرکز بر روی پخش قرار گرفت و استودیوی پخش به اتاق کنترل پخش مرکزی (MCR) منتقل شد. دلیل این تغییر، جلوگیری از روشن ماندن دائمی استودیوهای پخش و تجهیزات گران‌قیمت آن مانند میکسرهای تصویر و صدا بود که به استهلاک سریع منجر می‌شد. مدیرکل فنی صدا و تصویر با اشاره به تدابیر اتخاذ شده در طرح تحولی، خاطرنشان کرد: با تفکیک پخش از تولید و اولویت‌دهی به پخش شبکه‌ها، به سمت ایجاد یک چرخه حاکمیتی پخش HD1080p حرکت کردیم که بالاترین استاندارد دنیاست و قابلیت توسعه به سرویس‌هایی مانند HDR و زیرساخت‌های 4K را نیز دارد.   چالش‌های پیش‌رو به‌ویژه برای شبکه‌های استانی صالحی در بخش دیگری از گفت‌وگو به چالش‌های پیش‌روی HD سازی شبکه‌های استانی اشاره کرد و گفت: آنچه مسلم است، علاوه‌بر نیروی انسانی، مهم‌ترین چالش ما در این راه، چالش مالی است؛ موضوعی که تقریباً تمام سازمان درگیر آن است. وی با بیان اینکه افزایش حجم تولید برنامه‌های استانی، نیاز به تجهیزات بیشتری ایجاد کرده، افزود: در گذشته حجم برنامه‌های مراکز استان‌ها پایین بود، اما به‌مرور از شش ساعت به ۲۴ ساعت در روز افزایش یافت. برای تحقق این امر، به تجهیزات بیشتری نیاز بود، درحالی‌که قبلاً تنها برای دو استودیو برنامه‌ریزی شده بود. مدیرکل فنی صدا و تصویر معاونت توسعه و فناوری رسانه با اشاره به دو چالش اصلی در این زمینه، خاطرنشان کرد: اول اینکه دیگر نمی‌توانستیم با هزینه‌های گذشته، یک استودیوی استاندارد جدید تجهیز کنیم؛ نه سازمان و نه استان‌ها توان مالی کمک در این زمینه را نداشتند. دومین چالش، مسئله واردات تجهیزات خارجی در شرایط تحریم بود که سال‌هاست با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنیم. صالحی در ادامه تأکید کرد: این محدودیت‌های مالی و تحریمی، چالش‌های قابل‌توجهی در مسیر HD سازی کامل مراکز استانی ایجاد کرده است، اما با همین امکانات و با تلاش همکاران، در حال پیشبرد پروژه هستیم.  راهکارهای بومی‌سازی برای مقابله با چالش‌ها صالحی در بخش دیگری از گفت‌وگو به راهکارهای بومی‌سازی برای مقابله با چالش‌ها اشاره کرد و گفت: در مواجهه با چالش‌های مالی و تحریمی، به راهکارهای داخلی و بومی‌سازی در بخش از تجهیزات روی آوردیم. وی با اشاره به‌ضرورت توسعه توانمندی‌های داخلی در طراحی برخی تجهیزات، به‌ویژه تجهیزات واسط، افزود: با هم‌افزایی واحدهای فنی سازمان و شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی، موفق شدیم بخش قابل‌توجهی از تجهیزات موردنیاز را از داخل کشور تهیه نماییم. مدیرکل فنی صدا و تصویر معاونت توسعه و فناوری رسانه با اشاره به دستاوردهای بومی‌سازی، خاطرنشان کرد: ازجمله این موفقیت‌ها می‌توان به طراحی و ساخت سیستم‌های کنترل و مانیتورینگ، تجهیزات انتقال سیگنال و بخشی از سخت‌افزارهای موردنیاز اشاره کرد که با هزینه‌ای به‌مراتب کمتر و کیفیت قابل‌قبول تولید شده‌اند. صالحی در ادامه با اشاره به توسعه واحد سیار HD در مرکز آذربایجان شرقی به‌عنوان نمونه‌ای موفق از بومی‌سازی، تأکید کرد: این تجربه موفق نشان داد که با تکیه‌بر نیروهای متخصص داخلی می‌توان بر محدودیت‌های تحریمی غلبه کرد.  فرایند HD سازی شبکه‌های سراسری با استانی تفاوت دارد؟ صالحی با بیان اینکه کیفیت و فرایند HD سازی شبکه‌های سراسری و استانی تفاوتی ندارد، گفت: در فرایند ایجاد نودال، نیازمند تعریف دقیق مرزهای بین حوزه‌های ارتباطات زمینی و ماهواره‌ای و واحدهای تولید و پخش هستیم؛ چراکه درصدد پیاده‌سازی طرح تحول سازمانی برای تفکیک فرایند تولید از پخش هستیم. صالحی در تشریح این طرح تحولی گفت: هدف ما تأسیس نهاد حاکمیتی مستقل برای پخش است. بر این اساس، برخلاف گذشته که واحدهای پخش، مسئولیت ورود محتوا را نیز بر عهده داشتند، این نهاد جدید منحصراً متولی امر پخش خواهد بود و برای نخستین بار، وظایف پخش و تولید به‌طور کامل از یکدیگر تفکیک خواهد شد. وی خاطرنشان کرد: طراحی و پیاده‌سازی این کار، انرژی بسیار زیادی از ما برد. بازطراحی مراکز به‌نوبت در حال انجام است. چیزی در حدود ۱۶ مرکز تاکنون بازطراحی شدند و در قالب آن طرح جدید در حال حاضر موضوعات اجتماعی پیگیری می‌شود و این بازطراحی کماکان ادامه خواهد داشت. صالحی در بخش دیگری از گفت‌وگو به بازطراحی زیرساخت‌های ارتباطی و پیاده‌سازی طرح تحولی اشاره کرد و گفت: در بازبینی متوجه شدیم زیرساخت حوزه سیگنال ارتباطات بین استودیوها و پخش مبتنی بر روترینگ نامناسب بود که نیاز به اصلاح داشت. وی با اشاره به پیچیدگی‌های اجرایی این طرح افزود: ایجاد نودال‌های جدید و تفکیک دقیق حوزه‌های ارتباطات زمینی و ماهواره‌ای از تولید و پخش، از دشوارترین بخش‌های کار بود، چراکه هدف ما استقرار نهاد حاکمیتی مستقل پخش برای اولین بار در تاریخ سازمان بود. مدیرکل فنی صدا و تصویر با بیان پیشرفت‌های پروژه خاطرنشان کرد: تاکنون ۱۶ مرکز بازطراحی شده‌اند و این روند با درنظرگیری مأموریت‌های ویژه مراکزی مانند قم و خراسان رضوی که به دلیل حضور حرم‌های مطهر نیازمند استودیوها و واحدهای سیار بیشتری هستند، ادامه دارد. البته ذکر این نکته لازم است که بعضی از مراکز به دلیل مأموریت‌های ویژه‌ای که دارند متفاوت‌اند مثلاً صداوسیمای مرکز قم به‌واسطه حضور حرمین جمکران و حرم حضرت معصومه (س) یا حرم امام رضا (ع) در استان خراسان رضوی که باعث یک پیچیدگی‌ها و یک مأموریت‌های اضافه‌تر به آن مراکز می‌شود که ما قطعاً این موضوعات را در طراحی‌ها به جهت تعداد استودیوها و واحدهای سیار مدنظر داریم.   افق آینده صالحی در ادامه با اشاره به پروژه نوسازی ناوگان واحدهای سیار مراکز استان‌ها گفت: یکی از مهم‌ترین پروژه‌های پیش‌رو، نوسازی ناوگان واحدهای سیار HD مراکز است که در این زمینه اولویت با واحدهای سیار ورزشی خواهد بود. وی با بیان اینکه مراکز دارای تیم‌های لیگ برتری در اولویت تجهیز قرار دارند، افزود: نوید می‌دهیم که موضوع نوسازی واحدهای سیار ورزشی را برای مراکزی که تیم‌های لیگ برتری دارند، حتماً در دستور کار قرار داده‌ایم و با اولویت بالا این موضوع را پیگیری خواهیم کرد. مدیرکل فنی صدا و تصویر با اشاره به شتاب جریان فناوری در عرصه تولید اظهار کرد: همواره تجهیزات تولید حدود پنج سال جلوتر از تجهیزات پخش حرکت می‌کنند. امروزه دیگر تجهیزات SD در بخش تولید به‌صورت پرتابل ساخته نمی‌شوند و روند جهانی فناوری تولید به‌سوی فراتر از HD می‌رود، هرچند هنوز تصمیم درباره استانداردهای آتی در سطح جهان اتخاذ نشده است. صالحی در بخش دیگری از گفت‌وگو به چالش تولیدات آرشیوی SD در عصر پخش HD پرداخت و گفت: یکی از چالش‌های پیش‌روی ما، تولیدات آرشیوی است که قبلاً به‌صورت SD تولید شده‌اند و اکنون باید برای پخش در بستر HD آماده شوند. وی با اشاره به راه‌حل‌های فنی برای ارتقای کیفیت این محتواها افزود: برای مقابله با این چالش، از الگوریتم‌های هوش مصنوعی و نرم‌افزارهای پیشرفته تبدیل فرمت استفاده می‌کنیم که می‌توانند کیفیت این تصاویر را تا حد قابل قبولی ارتقا دهند. مدیرکل فنی صدا و تصویر با بیان ضرورت برنامه‌ریزی بلندمدت تأکید کرد: اگرچه این راه‌حل‌ها می‌توانند مشکل فعلی را کاهش دهند، اما باید برای تولید محتوای جدید با استانداردهای روز برنامه‌ریزی کنیم تا در آینده با چنین چالش‌هایی مواجه نشویم. صالحی درباره میزان فراگیری پخش HD در استان‌ها نیز اظهار کرد: شبکه‌های HD استانی محدود به مراکز استان‌ها نیستند. با تدابیر اتخاذشده، در بیشتر نقاط استان‌ها هر جایی که پیش‌تر سیگنال SD دریافت می‌شد، اکنون HD نیز قابل دریافت است. وی با اشاره به ارتقای فرستنده‌ها افزود: فرستنده‌های پرقدرت و میان‌قدرت که پیش‌تر به‌صورت SD پخش می‌کردند، اکنون به HD تبدیل شده‌اند. این موضوع در حوزه اختیارات اداره‌کل ارتباطات زمینی و ماهواره‌ای و فرستنده‌های رادیویی و تلویزیونی قرار دارد و با تلاش همکاران همین ادارات کل، پوشش مذکور فراهم شده است. وی در بخش دیگری از گفت‌وگو به منابع تأمین اعتبار پروژه‌های  HD سازی اشاره کرد و گفت: HD سازی شبکه‌های سراسری عمدتاً از محل منابع ارزی سازمان و منابع ریالی صورت می‌گیرد، اما در مورد مراکز استانی، براساس مصوبات و طی سفرهای استانی، از محل مصوبات سفر ریاست‌جمهوری و همچنین از منابع ملی و استانی، تأمین اعتبار شده است. صالحی با اشاره به عملکرد متفاوت استان‌ها در جذب اعتبار افزود: برخی از استان‌ها توانستند به‌خوبی اعتبارات موردنیاز را جذب کنند که این امر به پیشرفت پروژه در آن مناطق کمک شایانی کرده است. صالحی با قدردانی از همکارانش در مراکز استان‌ها و حوزه پشتیبانی فنی گفت: در تأمین تجهیزات برای HD سازی، هرگاه ممکن و مقرون‌به‌صرفه باشد، تجهیزات 4k را انتخاب می‌کنیم تا بخشی از مسیر آینده را هموار کرده باشیم. وی حضور بی‌وقفه همکاران فنی در کنار انجام مأموریت‌های روزمره برای تحقق HD سازی را مصداق کار جهادی عنوان کرد. وی در ادامه با مقایسه پخش زمینی و ماهواره‌ای تأکید کرد: پخش زمینی HD در ابعاد کشور با بیش از ۷۰۰۰ ایستگاه، از نوادر دنیاست و در شرایطی که بسیاری از پخش‌کنندگان بزرگ دنیا هنوز SD هستند، این دستاورد حاصل هنرنمایی همکاران است. مدیرکل فنی صدا و تصویر در پاسخ به چرایی حرکت نکردن به سمت 4K، توضیح داد: این فرمت هنوز به استاندارد رایج تبدیل نشده و شبکه‌های آن عموماً مبتنی بر اشتراک هستند. وی خاطرنشان کرد: در انتخاب استاندارد HD، با درنظرگیری قابلیت‌های آینده مانند HDR، تجهیزاتی انتخاب شد که امکان ارتقا داشته باشند. صالحی در پایان این گفت‌وگو با اشاره به ادامه راه توسعه فناوری در صداوسیما تأکید کرد: این جشن فراگیری HD سازی به معنای اتمام کار ما نیست و راه بسیار طولانی‌ای در پیش داریم. وی در پایان با بیان ضرورت شتاب‌گیری در ارتقای کیفیت افزود: باید به‌سرعت از مرحله فعلی عبور کنیم و امیدواریم بتوانیم چرخه تولید سازمان را با تفکیک حوزه تولیدات غیرزنده و ضبط شده، به سمت کیفیت 4k سوق دهیم.گفت‌وگو: جواد محمدی