به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، در این دوره، هنرمندان، عروسکگردانان، نویسندگان و سازندگان آثار نمایشی از سراسر کشور گرد هم آمدهاند تا تازهترین تولیدات خود را در معرض داوری و نمایش قرار دهند. جشنواره «عروسکخونه» در سومین سال برگزاری خود بر مفاهیمی چون خلاقیت، هویت ایرانی و ارتقای سواد رسانهای کودکان تأکید دارد و میکوشد پلی میان دنیای خیالانگیز عروسکها و ارزشهای فرهنگی جامعه ایرانی ایجاد کند. اختتامیه این جشنواره قرار است ۱۵ آبان در برج میلاد برگزار شود.
پافشاری بر پرورش عنصر خیال در کودکان
علی خواجه، دبیر جشنواره «عروسکخونه» درباره روند برگزاری این جشنواره به خبرنگار هفتهنامه صداوسیما گفت: جشنواره نمایش عروسکی تلویزیونی «عروسکخونه» در سومین سال برگزاری خود است و هدف از برگزاری آن رونق دادن به تئاتر کودکونوجوان بهصورت عام و تئاتر عروسکی کودکونوجوان بهصورت خاص است. از سوی دیگر برگرداندن نمایش عروسکی به قاب تلویزیون که در دو دهه گذشته کمرنگ شده بود، از دیگر اهداف مهم ماست. بر این اساس برای این دوره از جشنواره فراخوانی دادیم که گروههای متنوعی داوطلب رقابت در آن شدند. وی افزود: هدف دیگر این است که از خلال این رقابت و در خروجی جشنواره استعدادها و انگیزههای جدید برای نمایش عروسکی را پیدا و به تلویزیون معرفی کنیم. از طرفی از کسانی که دغدغه کار کودک در حوزه تئاتر را دارند حمایت کنیم. در این سه سال این هدف تا حد خوبی پیش رفته است، اما این حوزه هنوز بسیار جای کار و حمایت دارد.خواجه در توضیح چگونگی شکلگیری ایده برگزاری این جشنواره عنوان کرد: این جشنواره اسفند سال ۱۴۰۱ آغاز شد و ایدهاش در جریان گفتوگوی من با محمدصادق باطنی، رئیس مرکز کودکونوجوان شکل گرفت و پرداخته شد.خواجه درباره بخشهای مختلف این جشنواره اظهار کرد: این جشنواره امسال در چهار بخش محتوایی فعالیت کرد و فراخوان داد که عبارتاند از: اقوام و فرهنگ ایرانی (قصههای بومی محلی و قومی ایران)، مقاومت (براساس اتفاقات اخیر منطقه و غزه)، خلیج فارس و تهران دوستداشتنی (حامی اصلی ما در جشنواره سوم). البته در بخش آزاد هم گروهها میتوانستند بهصورت آزاد و فارغ از این چهار دسته آثارشان را بفرستند و در این جشنواره رقابت کنند.دبیر سومین جشنواره «عروسکخونه» در توضیح معیار هیئتداوران در انتخاب آثار بیان کرد: معیار این بود که آثار ازمنظر شکلی قابلیت نمایشی داشته باشند. آثاری که قصه نداشتند یا قصهشان ضعیف بود، رد شدند. از سوی دیگر کارهای ارسالی باید فضای کودک و خردسال داشته و حتماً مناسب قاب تلویزیون و نه صرف صحنه تئاتر باشند. بر این اساس آثاری که این شرایط را داشتند، پذیرفته شدند و در این دوره به اجرا پرداختند.وی یادآور شد: طی سه دوره از برگزاری این رویداد، استقبال هنرمندان بهشکل درخور توجهی رشد داشته و از ۳۶ اثر در سال اول به ۱۱۰ اثر در سال سوم رسیده است. پیشبینی میکنیم در دوره چهارم تعداد آثار ارسالی بسیار بیشتر شود و گروههای حرفهایتر بیشتری در آن حضور یابند. در سال اول و دوم که رأیگیری مردمی داشتیم، هرسال ۲۰ میلیون رأی از سوی بچههای ایران برای انتخاب گروه برتر به ما ارسال شد و این استقبال بینظیر بود. در سال سوم آمار مرکز افکارسنجی سازمان صداوسیما همین را نشان میدهد که اقبال بالا بوده و منتظر آمار دقیق هستیم.خواجه با تأکید بر اهمیت سازمان صداوسیما در این رویداد گفت: صحنه تئاتر عروسکی کودک در این سالها مهجور و تنها بوده و آمدن صداوسیما پای این کار، اتفاقی بینظیر و تأثیر تلویزیون در این عرصه انکار ناپذیر است. البته امکان اصلی این است که هنرمندان و مخاطبان تئاتر عروسکی میتوانند به رونق این هنر در تلویزیون کمک کنند و تلویزیون هم با نمایش آثار عروسکی این آدمها در تلویزیون مخاطب بسیار گستردهای را پای نمایش عروسکی مینشاند؛ درنتیجه این جشنواره یک رویداد مهم است.دبیر جشنواره «عروسکخونه» در پاسخ به این سؤال که پیام این جشنواره برای مخاطبان چه بوده است، گفت: پیام «عروسکخونه» در سطح مضمون، متمرکز بر محتوای مسئولیتپذیری است و تمام قصهها و ماجراهای این رویداد با این مفهوم پرداخته میشود. پیام عمومی این جشنواره پافشاری بر پرورش عنصر خیال در بین کودکان و استفاده از عروسکها برای این خیالپردازی است. اساساً در سایر تولیدات مانند پویانمایی، کودکان مصرفکننده خیال دیگراناند، ولی ما به مدد دنیای عروسکها میخواهیم بچهها را بهعنوان تولیدکننده خیال خودشان پرورش دهیم.
هنر عروسکی و آگاهیسازی فرهنگی
محمد لقمانیان، عضو هیئتداوران جشنواره «عروسکخونه» در توضیح چرایی حضور در این رویداد بهعنوان یکی از داوران گفت: از سویی برگزارکنندگان این جشنواره دوستان و رفقای من بودند و از سوی دیگر همکاران عزیز ما در شهرستانها با هزار امید و آرزو در این رویداد شرکت میکنند تا کارهایشان دیده شود. تجمیع این رفاقت و تلاش برای اثرگذاری باعث حضور من شد، چون میخواستم بر مبنای رفاقت گوشهای از کار حوزه عروسکی را بر عهده بگیرم.وی در توضیح مختصات یک اثر موفق در حوزه کار عروسکی گفت: یک اثر موفق در حوزه عروسکی باید استاندارد باشد؛ متن خوب، کارگردانی و ضرباهنگ خوب و موضوع و هدفی که اثر دنبال بیان آن است؛ یعنی یک کار استاندارد و چیدمان درست اینها در کنار همدیگر نمره خوبی به هر کاری میدهد. بسیاری از عزیزان هنوز وارد دنیای عروسکی و هنر نشدهاند و تجربه زیادی ندارند. کار هنری معیارهای زیباییشناسی دارد که هم در دانشگاه گفته شده و هم تجربه، فرد را به آن میرساند؛ بنابراین اینکه یک کار این ویژگی را ندارد، ضعف بزرگی است.لقمانیان در توضیح چرایی تفاوت کیفیت آثار تهران و شهرستان افزود: مراکز دانشگاهی و آموزشی که درحیطه تئاتر عروسکی کار میکنند و همچنین متخصصان این رشته در تهران هستند و ارتباطات اینجا بیشتر است. در شهرستان گروه متخصص نداریم؛ ضمن اینکه ورکشاپ و کارگاهها اینجا برگزار میشود و متقاضیان برای آن از شهرستان به تهران میآیند. باید پایگاه و استاد و متخصص ساکن شهرستان داشته باشیم که بهصورت دائم این آموزش را در استانهای غیرتهران ارائه دهند.عضو هیئتداوران جشنواره «عروسکخونه» تصریح کرد: امروز مشکل متن و نویسندگی را همه جا داریم؛ از تئاتر گرفته تا سینما و حیطه عروسکی هم از آن مجزا نیست. بسیاری نمیدانند که چه متنی باید برای چه نمایشی نوشته شود و بعضاً متنها ضعیف هستند. وی با اشاره به معیارهای انتخاب آثار برگزیده در این دوره از جشنواره تصریح کرد: معیارهای موردنظر انتخاب آثار همان چیزهایی بود که علی خواجه بهعنوان دبیر جشنواره در اختیار ما قرار داده بود و آن توجه به نویسندگی، کارگردانی، عروسکگردانی، موسیقی، آرایه، معیارهای عروسکسازی و لباس و توجه به انساندوستی، اقوام، ملل و خلیج فارس بود.لقمانیان در پاسخ به این سؤال که عروسکها چه نقشی در انتقال مفاهیم فرهنگی و تربیتی دارند، افزود: عروسک بهعنوان ابزاری که انسان با آن ارتباط میگیرد، نقش مهمی دارد، چراکه از کودک درون انسان نشئت میگیرد. ضمن اینکه آنان مستقیما با فانتزیهای ذهن آدمها در ارتباط و ابزاری زنده هستند که ازطریق آنها میتوانیم برای کودک و بزرگسال کارهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی تولید کنیم.وی با اشاره به فلسفه برگزاری جشنواره «عروسکخونه» اظهار کرد: فلسفه این جشنواره چیزی است که کمتر به آن پرداخته شده است؛ یعنی هنر عروسکی و از سوی دیگر آگاهیسازی و فرهنگسازی ازمنظر فرهنگی و اجتماعی. این جشنواره مهم است، زیرا رویدادی تکراری نیست و آدمها را درگیر این محتوا کرده و در شهرستانها هم انگیزه برای رشد و کارآفرینی ایجاد میکند.
این عروسکهای باورپذیر و ماندگار
آرش صادقیان ازجمله نامزدهای دریافت جایزه در سومین دوره جشنواره «عروسکخونه» در توضیح کارش در این رویداد گفت: من با اثری به نام «قلمموی شگفتانگیز» در این دوره از جشنواره حضور داشتم؛ این قصه ماجرای قلممویی است که هرچیزی با آن بنویسید و نقاشی کنید را برآورده میکند. این باعث میشود عروسکهای شهر عروسکها دست از کار و تلاش بردارند و به دنبال برآورده کردن آرزوهایشان با این قلممو باشند؛ منتهی چون قصه حول محور تلاشهای این عروسکها شکل گرفته است از جایی این سؤال مطرح میشود که آنان چرا دست از کار کشیدهاند. این قصه برای رده خردسال نوشته و ساخته شده و پیام این قصه «تلاش کردن و دورشدن از نتیجهگرایی» است و بر این موضوع تأکید دارد که زندگی برای تلاش کردن است.وی درباره علاقهاش به این حوزه تأکید کرد: من در دانشگاه رشته کامپیوتر را شروع کردم، اما خیلی زود متوجه شدم که این علاقه من نیست و به سراغ علاقهام رفتم. آن زمان دریافتم که تئاتر را دوست دارم، اما نه تئاتر تلخ بزرگسالان را و این گونه بود که تئاتر کودک حوزه محبوبم شد و ۲۱ سال است که با بچهها و برای آنان کار میکنم.صادقیان تصریح کرد: کار ما نمایش عروسکی است و در تئاتر این گونه است که برخی مواقع قصه تماماً توسط انسان روایت و ساخته میشود و زمانهای دیگر خیر؛ یعنی هرچه بهجز انسان در تئاتر استفاده میشود، از صندلی و میز گرفته تا بشقاب نوعی از عروسک است. عروسک در جریان تئاتر کودک بسیار مهم است، چراکه یک انسان نمیتواند چند نقش را به شکلی باورپذیر برای بچهها اجرا کند و بچهها بهسادگی این را باور نمیکنند، اما وقتی پای عروسک در میان باشد همه چیز باورپذیر میشود، چون من دیده نمیشوم و کودک، آن عروسک و ذاتش را باور میکند. مثلاً ما میتوانیم درباره فرق پسرخاله و کلاه قرمزی صحبت کنیم، چون زمانی که حمید جبلی آنان را بازی کرده است، او را ندیدهایم؛ درنتیجه عروسک باورپذیر و ماندگار میشود. مایی که پشت عروسکها خودمان را پنهان میکنیم، هرگز مشهور نمیشویم، اما کودکان با این عروسکها درگیر میشوند و آنها را عمیقاً باور میکنند.
«عروسکخونه» برای تلویزیون حیاتی بود
حسین نعیمیذاکر، عروسکگردان و از اعضای برنامه «عروسکخونه» درباره وظیفهاش در سومین دوره برگزاری این رویداد عنوان کرد: من امسال منتور (راهنما) این رویداد بودم و بر این اساس به برخی از گروههایی که میآمدند و نیاز به کار فکری و اجرایی داشتند، راهنمایی و مشورت میدادم و کمک فنی بودم. وی توضیح داد: اساساً عروسکگردانی کاری سخت و نوعی بازیگری صرفاً با دست است که در لحظه باید با صدای گوینده سینک شوید و نگاهها و جای قاب عروسک در تلویزیون و لبخوانی را دریابید. همه اینها باید در لحظه باشد و بر این اساس، کار سختی است.نعیمیذاکر در پاسخ به این سؤال که کاراکتر «گودرز» چگونه شکل گرفته است، عنوان کرد: شخصیت گودرز بهمرور شکل گرفت و اساساً شخصیتهای عروسکی بهمرور جا میافتند. این هنرمند با تأکید بر اهمیت شخصیتپردازی برای شخصیتهای عروسکی اظهار کرد: شخصیت عروسک نه به زیبایی آن، که به احساساتی که به بچه یا بزرگسال منتقل میکند ربط دارد و قیافه و دماغ و اینها مهم هستند، اما نه به اندازه احساسی که آن عروسک برمیانگیزد. این عروسکگردان گفت: جشنواره «عروسکخونه» برای تلویزیون بسیار لازم بود، چراکه کارهای عروسکی بعد از مدتی، از اواسط دهه ۸۰ افت کردند و از آن زمان به بعد به کارهای عروسکی توجه نشد و نیاز بود تا در این رویکردها بازنگری و کارهای عروسکی برای بچهها ساخته شود. عروسکها بسیار برای بچهها مهم و در قیاس با پویانمایی بسیار باورپذیرترند. برخی بچهها از من پرسیدند اگر شما جای گودرز حرف میزنید؛ یعنی او زنده نیست و خودش حرف نمیزند؟ و این نشان میدهد که چقدر این عروسک را باور کردهاند.نعیمیذاکر با اشاره به بهبود روند کیفی جشنواره «عروسکخونه» بیان کرد: جشنواره در دوره سوم نسبت به دو دوره قبل تغییرات زیادی کرده و تلاش شده تا روی ساخت و عروسکگردانی تمرکز شود؛ این روندی ادامهدار است که بهتر خواهد شد.وی تصریح کرد: فلسفه چنین رویدادی برای ارتقای کارهای عروسکی در تلویزیون بسیار خوب است، ضمن اینکه نمایشگر عروسکی در تلویزیون کم داریم و این رویداد باعث دیده شدن و رشد هنرمندان عروسکگردان میشود. مهارت در عروسکگردانی یا به تعبیر بهتر بازیگری عروسکی در تجربه کردن به دست میآید و این افراد باید دستکم در ۱۰ اثر تجربهاندوزی کنند تا دستشان بیاید که این کار چگونه است. این جشنواره فرصتی برای نشان دادن خود و افزایش تلاش خودشان است.
«عروسکخونه» فرصت ارتقای آثار عروسکی
مرتضی اسدیمرام، نماینده حوزه هنری و عضو هیئتداوران سومین جشنواره «عروسکخونه» درباره هدف این جشنواره گفت: هدف از برگزاری «عروسکخونه» ترویج، توسعه و ارتقای سطح کیفی نمایشهای عروسکی تلویزیونی است. ما جشنوارههای تلویزیونی تهرانمبارک، کانون و… را داریم که همه حرفهای هستند، اما این جشنواره در حوزه برنامههای عروسکی تلویزیونی است که منتورینگ (راهنمایی) و ارتقادهی را در خود دارد. بنابراین برای گروهی که رسانه تلویزیون را نشناسند، جنسی از راهنمایی و ارتقا را دارد که میتواند آنان را بهعنوان گروههایی متخصص به نیروهای تلویزیونی اضافه کند. وی افزود: موضوعات متنوعی از ایران و قومیتها تا غزه و مقاومت و خلیج فارس و مفاهیم آزاد برای شرکت در این جشنواره در نظر گرفته شده بود و بر این اساس همه میتوانستند در آن شرکت کنند. جشنواره «عروسکخونه» فرصتی برای نمایشگران عروسکی بود؛ کسانی که در سطح ملی آنچنان که باید دیده نشده بودند.اسدیمرام با تأکید بر نقش منتورینگ (راهنمایی) حاضر در جشنواره و کمک به ارتقای کیفیت آثار گفت: من در تمام مراحل از ابتدا تا مرحله بازبینی و داوری نهایی کنار دوستان داور و شاهد بودم که چگونه کارها ارتقای کیفی و فنی پیدا کردهاند. وی با تأکید بر اهمیت و نقش صداوسیما در برگزاری جشنواره «عروسکخونه» گفت: مبنای اصلی این جشنواره صداوسیما بود و مرکز کودکونوجوان این سازمان نقش اصلی را برعهده داشتند و بهعنوان بزرگترین ظرفیت برای ترویج و تبلیغ نمایش عروسکی به میدان آمدند. امسال حوزه هنری کودکونوجوان، خانواده امید و دبیرخانه تهران دوستداشتنی پای کار آمدند که جشنواره تمام ظرفیتها را گرد هم آورده و با همگرایی، ویترینی خوب از این رویداد شکل گیرد.