به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، در چنین فضایی، راهپیمایی اربعین دیگر تنها یک گردهمایی بزرگ از شیعیان نیست، بلکه به صحنه‌ای برای نمایش شکوه مقاومت، همبستگی امت اسلامی، پیوند عمیق‌تر ملت‌های ایران و عراق و بازتاب جهانی پیام عاشورا تبدیل شده است. در این میان، رسانه ملی نیز در سال‌های اخیر کوشیده است بزنگاه اربعین را ویژه ببیند و با روایت‌سازی، پوشش میدانی و تولیدات متنوع، از طرفی در افزایش شمار مشتاقان این سفر معنوی اثرگذار باشد و از سمت دیگر شناخت عمومی از مکتب امام حسین(ع) و سبک زندگی اربعینی را تعمیق کند. با این تفاسیر امسال مأموریت رسانه ملی در اربعین ابعادی گسترده‌تر یافته است و قدردانی رسانه‌ای از مردم عراق و تقویت مودت میان دو ملت تا ثبت خرده‌روایت‌های زائران، استفاده از ظرفیت انسان‌رسانه‌ها، پرهیز از کلیشه، رفتن به دل میدان و بازنمایی اربعین به‌مثابه یک تجربه زنده، جهانی، خانوادگی و الهام‌بخش که می‌تواند روایت پیروزی جبهه حق و شکست دشمن را با زبانی مردمی و اثرگذار به جهان مخابره کند، جانی تازه به این ایام بخشیده است. در این گزارش با راویان اربعین در صداوسیما و کارشناسان مذهبی به گفت‌وگو نشستیم تا مروری داشته باشیم بر عملکرد رسانه ملی در پوشش راهپیمایی تمدن‌ساز اربعین و مؤلفه‌هایی که این روایتگری را غنا می‌بخشد. مجید یراقبافان، مجری تلویزیون: انسان‌رسانه‌های حاضر در اربعین؛ راوی پیروزی جبهه اسلام مجید یراقبافان، مجری برنامه‌های معارفی صداوسیما و قاری قرآن، دررابطه‌با وجه تمایز تولید محتوای اربعین امسال نسبت به سال‌های گذشته و مؤلفه‌هایی که باید بیشتر برجسته‌سازی شود، اظهار کرد: یکی از تفاوت‌های اربعین امسال با سال‌های قبل، اتفاقات منطقه غرب آسیا و اهتزاز پرچم مقاومتی است که جمهوری اسلامی ایران برافراشته و توجه جهانیان را به خود جلب کرده است. در این میان شهادت رهبر حکیم انقلاب اسلامی نیز بی‌شک بر حال‌وهوای اربعین تأثیرگذار خواهد بود. ما از ایشان به‌عنوان امام شهید امت یاد می‌کنیم، اما باور دارم در برخی موارد می‌توان از تعبیر رهبر شهید آزادگان جهان استفاده کرد. ایشان در دوران حیات خود پیگیر تقویت گفتمان جبهه مقاومت بودند و پس از شهادتشان، ثمره این تلاش‌ها آشکارتر شد.وی تصریح کرد: گسترش و ریشه‌دار شدن مقاومت اسلامی در تشییع ایشان در کربلا و نجف به‌روشنی نمایان بود و در ایام اربعین باید روی این اتفاق تمرکز کرد. البته اگر در برگزاری مراسم بدرقه رهبر شهید فرصت بیشتری بود، حتماً مشاهده می‌کردیم ریشه‌های مقاومت اسلامی تا کجا گسترش یافته و ثمرات و شاخه‌های آن در چه مناطقی سایه افکنده است. به نظر من در اربعین امسال پررنگ کردن اتحاد مسلمانان و شکوفایی مقاومت در جهان اسلام در کنار احترامی‌که به رهبر شهیدمان در تشییع گذاشته شد، یکی از مؤلفه‌های اصلی در تولید محتواست.یراقبافان اضافه کرد: نکته مهم دیگر، قدردانی ملت ایران از ملت عراق است. این موضوع باید در همه برنامه‌های تلویزیونی موردتوجه قرار گیرد. همه افرادی که به زیارت می‌روند، به‌نوعی انسان‌رسانه هستند و باید این قدردانی را در رفتار و گفتار خود متجلی کنند. رسانه ملی نیز وظیفه مهمی در تقویت وحدت شکل‌گرفته میان دو ملت دارد و باید راهکارهای عملی تقویت و تعمیق این وحدت را در دستور کار خود قرار دهد. رهبر شهید که مردم عراق با چنین شکوهی از او استقبال کردند، برای ما صرفاً رهبر یک ملت نبود، بلکه امام امت بود و این موضوع باید برای مدت‌های طولانی موردتوجه قرار گیرد. اربعین یکی از بهترین زمان‌ها و مناسبت‌ها برای ابراز این قدردانی است.این مجری ادامه داد: رسانه ملی باید از همین حالا درزمینه توجیه و آماده‌سازی زائران نقش‌آفرینی کند. در سال‌های گذشته بیشتر توصیه‌هایی مانند همراه داشتن کوله‌پشتی مناسب، آب، لباس سبک و کفش راحت مطرح می‌شد، اما امسال لازم است رسانه درباره چگونگی تثبیت مودت و محبت میان ایران و عراق نیز به مردم آموزش دهد. برای نمونه، مردم می‌توانند تصاویر امام شهید و رهبر جدید را با خود به عراق ببرند. براساس خبرهایی که به ما رسیده، مردم عراق علاقه فراوانی به این تصاویر دارند. رسانه ملی، اعم از رادیو، تلویزیون، پایگاه‌های اینترنتی و صفحات مجازی، باید این موضوع را اطلاع‌رسانی کند تا هرکس به اندازه توان خود در این زمینه مشارکت داشته باشد.وی تأکید کرد: یکی دیگر از وظایف رسانه ملی این است که برای مردم تبیین کند در این اربعین متفاوت، علاوه‌بر پیاده‌روی، چه مسئولیت‌هایی بر عهده دارند. یکی از این مسئولیت‌ها، تثبیت محبت و مودت در سطحی گسترده‌ میان مسلمانان است. پیاده‌روی اربعین فقط رویدادی میان مردم ایران و عراق نیست. مردم کشورهای مختلف جهان، در این اجتماع بزرگ انسانی و رزمایش سالانه حضور دارند. امسال، با توجه به خبرهایی که از نقاط مختلف جهان رسیده، مردم بسیاری به احترام مقاومت ایران، پیروزی‌های ما و ایستادگی در برابر امریکا، نگاه احترام‌آمیزی به ملت ایران دارند. زائران ایرانی باید آمادگی داشته باشند این احترام را به ارتباطی دوسویه تبدیل کنند. رسانه ملی باید نگاه متفاوت شرکت‌کنندگان کشورهای مختلف به ایران پس از ایستادگی مستقیم در برابر امریکا را به تصویر بکشد و روایت‌های آنان را بازتاب دهد.در ادامه یراقبافان با اشاره به اینکه مارپیچ سکوت رسانه‌های بین‌المللی باید شکسته شود و اربعین می‌تواند در این زمینه نقش مهمی ایفا کند، اظهار کرد: ما اکنون به دوره انسان‌رسانه‌ها رسیده‌ایم. برای سخن گفتن و اثرگذاری، دیگر لازم نیست حتماً یک بنگاه رسانه‌ای بزرگ یا شبکه خبری گسترده در اختیار داشته باشیم؛ زیرا انسان‌ها خودشان رسانه‌اند. رسانه ملی باید از ظرفیت انسان‌رسانه‌های حاضر در اجتماع بزرگ اربعین استفاده کند تا پیروزی‌های جبهه اسلام و ایران و شکست‌های دشمن را روایت و منتشر کند. زائران باید بدانند که هرکدام خبرنگار و همکار رسانه ملی هستند.وی یادآوری کرد: هر زائر می‌تواند با دوربین تلفن همراه خود روایتگر باشد. نباید از هیچ روایت کوچکی، حتی اگر در نگاه اول کم‌اهمیت به نظر برسد، به‌سادگی عبور کرد. ممکن است در مسیر پیاده‌روی، فردی از امریکا، آلمان یا کشور دیگری با زائران گفت‌وگو کند. سخنان و تجربه‌های این افراد نباید نادیده گرفته شود. این روایت‌ها باید ضبط و ثبت شوند. درعین‌حال، نباید این روایت‌ها صرفاً برای یک یا دو هفته منتشر شوند و سپس کنار گذاشته شوند. وی ضمن اشاره به اینکه رسانه ملی تاکنون در رونق پیاده‌روی اربعین نقش مهمی داشته است، عنوان کرد: اگر صداوسیما چنین نقشی ایفا نکرده بود، هر سال شاهد افزایش تصاعدی حضور هم‌وطنان در این اجتماع نبودیم. رسانه ملی باید بتواند محدودیت زمانی پرداختن به سبک زندگی اربعینی را از میان بردارد و این موضوع را به تمام طول سال گسترش دهد. همیشه هم لازم نیست با عنوان مستقیم اربعین دراین‌باره سخن بگوییم. می‌توان به مضمون و محتوای سبک زندگی اربعینی پرداخت و آن را به‌صورت غیرمستقیم و مستمر در برنامه‌ها مطرح کرد. یکی از راهکارها، پیوند دادن شباهت‌های حکومت مهدوی و سبک زندگی دوره ظهور امام زمان(عج) با جلوه‌ها و بارقه‌های آن در پیاده‌روی اربعین است. هدیه بیدی، مجری تلویزیون: اهتزاز پرچم ایران در مسیر اربعین؛ پررنگ‌تر از همیشه هدیه بیدی مجری برنامه «نسیمی‌شو» که سال گذشته در ایام اربعین به‌صورت زنده از آنتن شبکه نسیم روانه آنتن شد و امسال با «نسیما» در مسیر پیاده‌روی اربعین همراه زائران است، درخصوص مؤلفه‌های تولید محتوای اربعینی با توجه به تجربه جنگ تحمیلی و شهادت رهبر انقلاب اظهار کرد: امسال به خاطر تجربیاتی که داشتیم و فرایند فکری و تمرکز بزرگان، برای ما اهمیت بیشتری ایجاد می‌کند؛ زیرا آنان همواره با ظلم و استثمار در مقابله بوده‌اند و این موضوعی است که باید ریشه آن را در طول تاریخ جست‌وجو کرد. عاشورا و کربلا، درحقیقت، محدود به زمان و سرزمینی مشخص نیستند و امروز ما در تولید محتواهای رسانه‌ای پیرامون اربعین باید این ذوق را به خرج دهیم و با پیوند این حقیقت تمدنی به برنامه‌سازی بپردازیم.وی تصریح کرد: یکی از آموزه‌های رهبر شهید انقلاب ایستادن در برابر استکبار و ظلم است. رسانه ملی باید تجلی‌بخشی این آموزه‌ها باشد. ما امسال تولیدات متفاوتی خواهیم داشت و غیر از ارتباط زنده از کربلا دوربین‌مخفی هم تولید خواهیم کرد. برنامه‌ریزی شده است که در دوربین‌مخفی «نسیما» بار دیگر، با زبان و بیان متفاوت و در قالبی تازه، شور مردم برای سفر اربعین و عشق آنان به امام حسین(ع) به تصویر کشیده شود. همچنین زیارت نیابتی برای گرامی‌داشت شهادت رهبرمان در این مسیر نیز موردتوجه قرار خواهد گرفت.بیدی اضافه کرد: با توجه به شرایطی که امسال وجود دارد، ایران همچنان و به‌طور مستمر به حضور مردم انقلابی نیازمند است. اجتماعات شبانه، برافراشته ماندن پرچم و خالی‌نشدن خیابان‌ها هنوز بسیار تعیین‌کننده است. ازسوی‌دیگر در کشور عراق نیز، مانند همیشه، بدون تردید شاهد حضور گسترده مردم ایران برای اربعین خواهیم بود. به نظرم امسال پرچم ایران را در مسیر اربعین پررنگ‌تر از همیشه به نمایش خواهیم گذاشت. همچنین همگرایی مردم ایران و عراق و نزدیکی میان مردم دو کشور، به نظر من، اهمیت بسیار زیادی دارد و یکی از اهداف کشور نیز همین تعاملات سازنده است و باید این موضوع در مسیر راهپیمایی اربعین پررنگ‌تر به تصویر کشیده شود؛ زیرا این جبهه را می‌توان نوعی جبهه مقاومت دانست. برادری بین شیعیان هرروز قوی‌تر می‌شود و می‌توانیم به بهانه اربعین با خلاقیت بیشتر، تصویری زیبا از امت اسلامی را در رسانه ملی به نمایش بگذاریم.این مجری تأکید کرد: بازتاب خرده‌روایت‌ها در مسیر پیاده‌روی اربعین می‌تواند، به‌صورت ناخودآگاه، باعث فراگیرشدن این موضوع شود و آن را در ابعادی گسترده‌تر به نمایش بگذارد. این همبستگی می‌تواند بیش‌ازپیش موردتوجه سایر رسانه‌ها قرار گیرد. بسیاری از رسانه‌ها عمداً نسبت به اربعین واکنش نشان نمی‌دهند. فارغ ازآنچه از عظمت و جمعیت اربعین مخابره می‌کنیم باید تصویری نزدیک از مردم را نشان دهیم. مردم حاضر در اربعین حال‌وهوای عجیبی دارند و دیگر خودشان را نمی‌بینند. کسانی که به اربعین می‌آیند هوای انسان‌هایی فراتر از هم‌وطنان خود را دارند و اتحادی انسانی را متجلی می‌کنند. به نظرم مسیر راهپیمایی اربعین تجلی زیبایی از ظهور است.بیدی اضافه کرد: می‌گویند زمان ظهور اعتمادها بسیار بالاست و در اربعین چنین بستری ایجاد می‌شود و افراد اصلاً خودشان را نمی‌بینند و همه می‌خواهند کمک کنند تا عاشقان امام حسین(ع) به کربلا برسند. تولیدات رسانه ملی با محوریت مردم همیشه به بهترین نتیجه می‌رسد. درواقع ما هرگاه خودمان را با ترسیم قابی از مردم به چالش کشیده‌ایم بهترین نتیجه حاصل شده است و به نظرم مردم با تجربه جنگ تحمیلی و شهادت رهبر انقلاب و اتحاد و انسجامی‌که در این بزنگاه‌ها از خود نشان دادند، می‌توانند به بهترین شکل در اربعین شعار «باید برخاست» را معنا کنند.  وحید رونقی، مجری تلویزیون و رادیو: اربعین را ساده روایت نکنیم وحید رونقی، مجری تلویزیون و گوینده رادیو، درخصوص تمایز تولید محتوا پیرامون اربعین با سال‌های گذشته با توجه به تجربیات متفاوت و همچنین مقاومت مردمی و شهادت رهبر انقلاب، بیان کرد: اربعین امسال، با توجه به مراسم تشییع پیکر رهبر شهید در ایران و عراق، طبیعتاً رنگ و بویی متفاوت دارد. امسال اتحاد بسیار متفاوتی نسبت به سال‌های گذشته میان مردم ایران و عراق شکل گرفته است. این برادری و پیوندی که میان دو ملت وجود دارد، باید بیش از گذشته در رسانه دیده و نشان داده شود.وی افزود: ما یک اقلیم و یک ایران فرهنگی هستیم و جای این نگاه در رسانه ملی خالی است. با توجه به تجربه‌ای که پشت سر گذاشتیم، برخی کشورها نیز در سوگ رهبر شهید ما عزادار بودند. طبیعی است که مردم این کشورها در موقعیتی مشابه اربعین گرد هم بیایند. باید این افراد را پیدا و معرفی کنیم، به‌ویژه کسانی را که برای نخستین‌بار در میان جمعیت زائران اربعین در مسیر نجف تا کربلا حضور پیدا می‌کنند و باید واقعیت‌هایی را به تصویر بکشیم که در سال‌های گذشته دیده نشده است. پس اربعین امسال باید با سال گذشته و حتی با سال‌های پیش از آن تفاوت داشته باشد.رونقی تصریح کرد: اجتماع‌های مختلف، معناهای متفاوتی دارند. اجتماع مردم مسلمان در مسجد یک معنا دارد، اجتماع مسلمانان در حج معنای دیگری دارد و اجتماع شیعیان در اربعین نیز معنای خاص خود را دارد. به نظر من، همین اجتماع، همان‌طور که رهبر شهید نیز فرموده‌اند اربعین حسینی همان‌طور که مسجد، حج، دعای روز عرفه و سخنرانی‌های مذهبی نیز ظرفیت رسانه‌ای دارند، ذاتاً خاصیت رسانه‌ای دارد. ما باید همین ظرفیت را منعکس کنیم، نباید چیزی به آن اضافه کنیم و نباید چیزی از آن کم کنیم. باید هر آنچه را که در واقعیت وجود دارد، همان‌گونه که هست به نمایش بگذاریم.این مجری ضمن اشاره به استفاده از شعار «باید برخاست» در تولید محتوای اربعینی اظهار کرد: به نظرم «باید برخاست» بیانگر یک خیزش عظیم مردمی است و فقط به مرزهای ایران محدود نمی‌شود و در میان بسیاری از علاقه‌مندان به فرهنگ ایرانی - اسلامی نیز شکل گرفته است. یکی از اقداماتی که تاکنون به‌درستی انجام شده و باید ادامه پیدا کند، تولید سرود است. سرودها می‌توانند به تولید نغمه‌های ماندگار اربعینی کمک کنند. گاهی می‌بینیم یک سرود به زبان‌های مختلف و با اجراهای گوناگون ارائه می‌شود با اینکه محتوا و ملودی یکی است، اما زبان تغییر می‌کند. اگر این روند محتواسازی ادامه پیدا کند، نغمه‌ها می‌توانند به زبان مشترک همه کسانی تبدیل شوند که با زبان‌های مختلف، درباره یک موضوع مشترک می‌اندیشند و می‌خواهند در یک خیزش عظیم مردمی‌شرکت کنند.وی درخصوص تقویت نگاه امتی و جهانی به اربعین در تولیدات صداوسیما نیز عنوان کرد: در این زمینه نیز تااندازه‌ای موفق بوده‌ایم، اما کمی‌به تکرار رسیده‌ایم. چالش اصلی این است که قاب‌های متنوعی نداریم. معمولاً از این امت واحد، تصویری مشابه با جمله‌هایی ثابت و کلیشه‌ای ارائه می‌کنیم. این روند می‌تواند ارزش‌هایی را که این امت برای آن‌ها خیزش کرده است، کاهش دهد و به این ظرفیت آسیب برساند. باید به دنبال قاب، حرف و روایت تازه باشیم. باید به همه اقشار فرصت بدهیم تا از این امت واحدی که درباره آن سخن می‌گوییم، نمایندگی کنند. رونقی یادآوری کرد: مرحوم علی سلیمانی زمانی در پیاده‌روی اربعین سراغ افراد خارجی‌زبانی رفت که فقط برای مشاهده این راهپیمایی آمده بودند. این یک نگاه متفاوت بود. باید پرسید چرا آن محتوا با بسیاری از تولیدات دیگر تفاوت داشت؟ چون زاویه دید متفاوتی داشت. باید ببینیم چه کسی در اربعین کار تازه‌ای انجام می‌دهد، چه کسی با گذشته‌ای متفاوت در این راهپیمایی حضور پیدا کرده است و چه داستان‌های دیگری در این مسیر وجود دارد. مشکل از آنجا ناشی می‌شود که کار را برای خودمان ساده گرفته‌ایم، چند اقدام فوری انجام می‌دهیم و سال بعد نیز همان روند را تکرار می‌کنیم. در حالی که برنامه‌سازی مؤثر، به ریسک‌پذیری، جست‌وجو و کشف سوژه‌های تازه نیاز دارد.وی گفت: برای نمونه، برنامه «ماه‌عسل» به این دلیل موفق بود که سراغ آدم‌های عادی با داستان‌های متفاوت زندگی می‌رفت. ما اکنون حتی به دنبال قصه‌ها هم نمی‌رویم. سراغ سوژه‌های خاص نمی‌رویم و درنهایت ترجیح می‌دهیم چندچهره مشهور را با خودمان به پیاده‌روی اربعین ببریم. حضور آن‌ها محترم است، اما این رویکرد هیچ‌گاه جای پرداختن به داستان زندگی مردم عادی را نمی‌گیرد. اگر بخواهیم اربعین را از یک راهپیمایی چندروزه به سبک زندگی در طول سال تبدیل کنیم، این شکل از تولید محتوا پاسخ‌گو نخواهد بود. زیرا برای چنین هدفی، محتوای مناسب تولید نشده است. مژده لواسانی، مجری تلویزیون: سلوک حسینی در کلام رهبر شهید را تبیین کنیم مژده لواسانی به‌عنوان نخستین مجری خانمی‌که در سال ۱۳۹۴ اجرای برنامه‌های اربعین را به‌صورت زنده از کربلای معلی برعهده داشته است، درخصوص مؤلفه‌های تولید محتوا در ایام اربعین امسال، متأثر از وقایعی مانند شهادت قائد امت، آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای همچنین تجربه جنگ تحمیلی اظهار کرد: بازنمایی عشق منحصربه‌فرد به اباعبدالله(ع) که نمونه‌اش در هیچ کجای جهان دیده نمی‌شود، همواره برایم پررنگ و ارزشمند بوده است. آنچه آدم‌ها را با هر تفکر، نگاه و سلیقه‌ای در اربعین گرد هم جمع می‌کند، حب‌الحسین است. این عبارت شعار صرف نیست؛ بلکه حقیقتی نورانی است که فراتر از هر کلامی، در ایام اربعین به‌صورت عملی متجلی می‌شود.وی تصریح کرد: امسال با توجه به تشییع باشکوه رهبر شهید انقلاب در عراق، نزدیکی و قرابت بیشتری با مردم عزیز این کشور داریم. ازاین‌رو گمان می‌کنم بخشی از تولید محتوای اربعینی رسانه ملی باید بر قدردانی از آنان متمرکز باشد تا نشان دهیم همراهی این مردم شریف در مراسم تشییع، دیده شده و ارج نهاده می‌شود.لواسانی بیان کرد: ازسوی‌دیگر فارغ از هر شعاری، آنچه در کلام رهبر شهیدمان درباره اربعین موردتأکید واقع شده، سلوک حسینی و تجلی این قیام در اعمال و زیست فردی است. این مفهوم در اربعین، به‌ویژه در کربلا که دل‌ها آماده است، بهتر تبیین می‌شود. نگاه ما در تولید محتوای رسانه ملی باید به اصل این قیام و حرکت اباعبدالله (ع) باشد و آنچه در ایران و در شهادت حضرت آقا دیدیم، حتماً در امتداد همین مسیر است. به گفته لواسانی، توسل به چهره‌های غیرمرتبط برای تبیین شکوه مکتب حسینی و راهپیمایی اربعین، یکی از نقدهای جدی است. وی در همین رابطه عنوان کرد: برای نمایش حقیقت اربعین، نیازی به بهره‌گیری از بلاگرها و اینفلوئنسرهایی که پیشینه‌ای در این راه ندارند، نیست. این اقدام، آسیب بزرگی به زیبایی و شکوه اربعین می‌زند. امیدوارم این رویکرد در برنامه‌های امسال اربعین در همه رسانه‌ها و به‌خصوص در صداوسیما دیده نشود، چراکه این مکتب برای زنده ماندن یا تبیین واقعیت خود، نیازی به این‌گونه جریان‌سازی‌های تصنعی ندارد. هرچه کلام هنرمندان در این زمینه دلی‌تر، به‌دور از شعار و مبتنی‌بر تجربیات شخصی باشد، بیشتر به دل مخاطب می‌نشیند. مجری برنامه اربعینی «دچار» که سال گذشته از کربلا روی آنتن رفت، یادآوری کرد: من همواره اجرای برنامه برای اربعین را به امام حسین(ع) می‌سپارم و می‌گویم اگر قابل می‌دانند، خودشان من را به خدمت بگیرند تا برنامه‌ای اجرا کنم. زمانی که صدایم زدند هم هرگز نتوانسته‌ام نه بگویم. درواقع سخت‌گیری‌هایی که به‌طور معمول برای انتخاب اجرای برنامه دارم را کنار می‌گذارم و با آغوش باز اجرای اربعینی را به‌عنوان خدمتی به اباعبدالله(ع) قبول می‌کنم.وی افزود: اربعین بی‌نظیرترین راهپیمایی جهان است و بدون شک امسال که با یاد رهبر شهید و عزیز ایران گره خورده، تجربه‌ای متمایز خواهد بود. همچنین مردم ایران حالا تجربه مقاومت جدی و جنگ تحمیلی را دارند و آنچه همه ما را متحد و منسجم کنار هم نگه داشته است، باور قلبی و ایمان به مکتب حسینی و زیست زینبی است. پیوند این مفاهیم با حقیقت واقعه عظمای کربلا می‌تواند جلوه‌ای غنی‌تر به برنامه‌های اربعینی ببخشد. یقین دارم که امسال ملت ایران، عراق و همه آزادگان جهان، حول محور عشق به حسین(ع) کنار هم قرار می‌گیرند تا این حرکت، شعله‌ای برای پیشروی و حرکت مهدوی باشد.وی متذکر شد: همکارانم در رسانه ملی تمام تلاش خود را برای بازنمایی تصویر درست از ارادت مردم به امام حسین(ع) و شهدای کربلا به کار می‌گیرند، اما هنوز با بازنمایی کامل آنچه در میدان و ایام راهپیمایی رخ می‌دهد، فاصله داریم. بین دیدن مستقیم و شنیدن از دور تفاوت بسیاری است. کسانی که در کربلا حضور دارند، عظمت آن را درک می‌کنند و این همان نکته‌ای است که در برنامه‌سازی‌ها باید به آن توجه شود.لواسانی ضمن اشاره به اینکه برنامه‌سازی در تلویزیون به خلاقیت جدی و روزآمدی نیاز دارد، اظهار کرد: متأسفانه بسیاری از برنامه‌ها در مناسب‌های مهم ازجمله اربعین به گفت‌وگو با یک هنرمند یا کارشناس خلاصه شده است. در حوزه جنگ نیز همین معضل وجود داشت. به جای تکیه بر برنامه‌های گفت‌وگومحور معمول، باید ساختارها را شکست و به میدان رفت. شخصاً معتقدم به جای بسنده کردن به استودیو، باید حضور میدانی داشت و روایت‌های دست‌اول را بی‌واسطه منتقل کرد.وی عنوان کرد: من دوست ندارم برای تولید محتوا در چنین روزهایی داخل استودیو ساکن باشم و ترجیح می‌دهم به مناطقی مانند میناب، تنگه هرمز، بندرعباس و... بروم و از دل ماجرا و فضایی متفاوت، مستندی از روایت اقتدار ایران به مخاطبان ارائه کنم. محمد رستم‌پور، کارشناس حوزه دین، فرهنگ و رسانه: در پوشش اربعین از خرده‌روایت‌ها غافل نشویم محمد رستم پور، قائم مقام باشگاه خبرنگاران جوان و کارشناس حوزه دین، فرهنگ و رسانه درخصوص سیاست‌گذاری تولید محتوای رسانه‌ای برای اربعین اظهار کرد: در حوزه سیاست‌گذاری برای برنامه‌سازی اربعین، پیش از هر چیز باید میان بخش‌های مختلف سازمان تفکیک قائل شد. تدوین مجموعه‌ای از سیاست‌های کلی و انتظار اجرای یکسان آن‌ها در شبکه‌هایی با مأموریت‌های متفاوت نظیر شبکه خبر، شبکه یک یا آی‌فیلم، رویکردی نادرست است. درگاه‌های خروجی محتوا باید براساس نوع مخاطب، قالب، ابزار و میزان دسترسی مخاطبانشان سیاست‌گذاری شوند تا مفاهیم انتزاعی به مرحله عملیاتی برسند.وی تصریح کرد: در روایت رویدادهای بزرگی مثل اربعین، ما معمولاً به تصویر بزرگ یا همان ابرروایت توجه می‌کنیم. دوربین‌ها را در نقاط مرتفع مستقر کرده و شکوه جمعیت را به تصویر می‌کشیم، اما متأسفانه از خرده‌روایت‌ها غافل می‌شویم. این در حالی است که خرده‌روایت‌ها باید پوشش‌دهنده و تکمیل‌کننده ابرروایت باشند. هر شبکه متناسب با مأموریت خود باید خرده‌روایت‌های مشخصی را تعریف کند. رستم‌پور افزود: اگرچه تفکیک شبکه‌ها تا حدی انجام شده، اما استفاده بیش از حد از قالب‌های متعدد تصویری یعنی چندقاب‌کردن صفحه تلویزیون به رویه‌ای تکراری تبدیل شده و این کار ذهن مخاطب را خسته کرده است و جذابیت بصری را از بین می‌برد. مقایسه با شبکه‌های خبری تراز اول جهان نشان می‌دهد که آن‌ها با وجود داشتن هویت بصری مشخص، هرگز تا این اندازه از تعدد قاب‌ها استفاده نمی‌کنند؛ چرا که این کار باعث فاصله گرفتن مخاطب از محتوا و گزارش در حال پخش می‌شود.  وی ادامه داد: یکی دیگر از آسیب‌ها، سفارشی‌سازی برنامه‌های عمومی‌برای مناسبت‌های خاص است. اختصاص آنتن یک برنامه روزانه و عمومی‌به موضوعات خاصی مثل تشییع رهبر شهید یا اربعین، بدون تغییر ساختاری عمیق، رویکرد درستی نیست. ما به برنامه‌های مناسبتی مستقل، با دکور، مدیریت و ساختار اختصاصی نیاز داریم تا هویت آن رویداد به‌درستی حفظ شود.این کارشناس حوزه دین، فرهنگ و رسانه با اشاره به نادرست بودن امتی‌سازی به معنای انکار تفاوت ملت‌ها در اربعین گفت: وقتی تفاوت‌ها را نادیده بگیریم، افراد نمی‌توانند هویت خود را در این رویداد پیدا کنند. مثلاً زائر شیعه‌ای که از بلژیک یا آلمان می‌آید، درعین‌حال هویت ملی خود را هم همراه دارد. اربعین متعلق به همه آزادی‌خواهان جهان از هر آیین و مسلکی است و القای همگونی مطلق و تفکر واحد میان این جمعیت متنوع، با واقعیت و جذابیت این پدیده در تضاد است؛ بنابراین باید بر تثبیت مفاهیمی چون مقاومت و استقامت مردم در اربعین تمرکز کنیم. همچنین می‌توانیم در اربعین مظلومیت و توانایی مردم ایران را متجلی کنیم. این رویکرد می‌تواند یادآور شعار «باید برخاست» هم باشد.رستم‌پور اضافه کرد: هر سال ایده‌های خوبی برای تولید محتوای اربعینی مطرح می‌شود، اما وقتی در دل جمعیت یک کار نمادین موردتوجه قرار می‌گیرد، کل برنامه راهبردی که چیده بودیم را از یاد می‌بریم. رسانه نباید صرفاً به بستری برای بازتاب ذوق‌زدگی‌های لحظه‌ای تبدیل شود. انحراف از برنامه راهبردی به دلیل جلب‌توجه یک حرکت نمادین در میان جمعیت، از آفت‌های برنامه‌سازی است. همچنین در پخش آثار هنری باید به تکثر سلیقه‌ها توجه کرد. تمرکز افراطی بر یک هنرمند خاص در تمام ساعات شبانه‌روز، مخاطب را دل‌زده می‌کند. حفظ تکثر و چندوجهی بودن، خود یک موضوع مستقل و معنادار است. وی با بیان اینکه برای شکستن سکوت رسانه‌های بین‌المللی در قبال اربعین، باید مشابه تجربه تشییع پیکر شهید سلیمانی، از خبرنگاران و تصویربرداران رسانه‌های مطرح جهان دعوت به عمل آید، گفت: باید به فضای رسانه‌ای عراق توجه ویژه داشت. ما نباید لزوماً خودمان برای کل جهان تولید محتوا کنیم؛ بلکه باید با شناسایی و تجهیز شبکه‌های ماهواره‌ای مستقل و محلی، بستر لازم را برای بازتاب این رویداد فراهم آوریم. درنهایت، باید محتوای در اختیار مجریان را غنی کرد.این کارشناس رسانه متذکر شد: متاسفانه، در برخی از برنامه‌ها به‌جای تهاجم هوشمندانه، دچار پرخاشگری می‌شویم و تحت‌تأثیر فضای شبکه‌های اجتماعی، از اعتدال فاصله می‌گیریم. اگر گروه‌های نویسندگی و سردبیری تقویت شوند و بودجه لازم برای تولید محتوای تخصصی تخصیص یابد، مجری نیازی نخواهد داشت برای جلب‌توجه مخاطب به برخی رفتارهای غیرحرفه‌ای متوسل شود. این تحول تنها با بخشنامه محقق نمی‌شود و نیازمند حمایت ساختاری و مالی از گروه‌های تولید است. سیدحامد حسینی، تهیه‌کننده: اربعین ظرفیت روایت خانوادگی بالایی دارد سیدحامد حسینی، تهیه‌کننده تلویزیون و سینما که تجربه تولید موفق اربعینی «طوبی» را در کارنامه کاری‌اش دارد و سریال «نگین ارباب» او در نوبت آماده‌سازی نهایی و پخش از سیما قرار دارد، درخصوص تولید محتوای مناسب پیرامون اربعین در صداوسیما گفت: برخی از مناسک مذهبی ما ظرفیت روایت خانوادگی بالایی دارند. برخی مناسک فردی هستند یا به‌صورت پراکنده برگزار می‌شوند و انسجام گسترده‌ای در آن‌ها شکل نمی‌گیرد. اما اربعین ویژگی بزرگی دارد و آن، ظرفیت بالای گردهمایی خانواده‌های کوچک و همچنین خانواده بزرگی به نام خانواده شیعه، با محوریت حضرت اباعبدالله الحسین(ع) است. به همین دلیل، در آثار نمایشی، موضوعاتی مانند خانواده و عشق که از کهن‌الگوهای قدرتمندی برخوردارند، می‌توانند از عوامل موفقیت یک سریال باشند. ورود به چنین مناسکی از دریچه موضوع خانواده، همواره می‌تواند به ارتقای کیفیت آثار کمک کند.تهیه‌کننده سریال «طوبی» ادامه داد: تلویزیون در سال‌های اخیر متوجه شده است که باید آثاری درباره پیاده‌روی اربعین تولید کند. ما نیز امسال در سریال «نگین ارباب»، به ریشه‌های این حرکت پرداخته‌ایم و روایت می‌کنیم که نخستین زائر اربعین چه کسی بوده و به شخصیت جابر به‌عنوان اولین زائر اربعین اشاره‌ای مستقیم داریم. بااین‌حال، شاید تلویزیون هنوز نتوانسته است به‌طور کامل از ظرفیت داستان‌گویی این مناسک با محوریت خانواده استفاده کند. توجه تلویزیون به اربعین باید بسیار بیشتر از این باشد، هرچند تولید همین چند اثر در سال‌های اخیر اتفاق شایسته‌ای است.حسینی متذکر شد: امسال نقاط مشترک فراوانی میان ملت‌ها و خانواده‌ها در اربعین شکل گرفته است. هرچه تعداد این نقاط مشترک بیشتر شود، مخاطبان بیشتری با اثر هم‌ذات‌پنداری می‌کنند. برای مثال، پیاده‌روی اربعین یا واکنش مردم نسبت به تهاجم دشمن، نقاط مشترک بزرگی هستند که قصه‌ها و اتفاقات جذابی خلق می‌کنند. وقتی این نقاط مشترک را پیدا کنیم، مخاطبان ما از مرزهای ایران فراتر خواهند رفت. همان‌طور که سریال «طوبی» در عراق نیز با استقبال و بازدید زیادی در فضای مجازی روبه‌رو شد، چون قصه آدم‌ها بود و محوریت حضرت اباعبدالله (ع) را داشت.تهیه‌کننده سریال «نگین ارباب» ادامه داد: ما می‌توانیم سریال‌سازی را متناسب با اقتضائات روز تنظیم کنیم و پیش ببریم. وقتی وارد موضوعاتی مانند اربعین یا جنگ می‌شویم که اهمیت ملی بالایی دارند، افراد بسیاری با آن‌ها ارتباط پیدا می‌کنند. مسیر پیاده‌روی اربعین ظرفیت رسانه‌ای بسیار بالایی دارد و رسانه‌ها از این رویداد اعتبار می‌گیرند. هر بخش از این رویداد می‌تواند سوژه رسانه‌ای باشد، به شرط آنکه رسانه هوشمند و مخاطب‌شناس باشد. ما معمولاً با نگاهی کلی به اربعین توجه می‌کنیم که منجر به شباهت روایت‌ها و احساس شعارزدگی در مخاطب می‌شود.حسینی افزود: اما وقتی فیلم‌سازان و نویسندگان به عمق موضوع بروند، می‌توانند سوژه‌های تازه پیدا کنند و قصه انسان‌های جدیدی را روایت کنند. شعارزدگی زمانی رخ می‌دهد که مخاطب حرف ما را باور نکند. نباید فقط عبارات حماسی مانند «باید برخاست» را در تولیدات اربعینی تکرار کنیم، بلکه باید مفهوم را در دل روایت نشان دهیم. الزامی ندارد نام موضوع اصلی را مستقیماً در اثر بیاوریم؛ بلکه کافی است ویژگی‌ها و منش آن الگو را در وجود کاراکترها و مفهوم اثر به کار ببریم تا مخاطب به‌صورت ناخودآگاه با آن درگیر شود. این هنرمند یادآوری کرد: سینما ابزارهای فراوانی از جمله موسیقی، نور و طراحی صحنه و… دارد که کمک می‌کنند مفهومی در ناخودآگاه مخاطب شکل بگیرد. اگر قرار باشد فیلم یا سریال به پلاکارد خیابانی تبدیل شود، کارکرد سینمایی خود را از دست می‌دهد. سینما باید کاری کند که مخاطب به این فهم برسد که باید ایستاد و حرکت کرد. اگر بتوانیم چنین انگیزه‌ای ایجاد کنیم، قدرت تأثیرگذاری ما بسیار بیشتر از یک پلاکارد مستقیم خواهد بود. حجت الاسلام محمدهادی هدایت، کارشناس مذهبی: اربعین فرصت خونخواهی رهبر شهید است حجت‌الاسلام محمدهادی هدایت، کارشناس مذهبی درخصوص مؤلفه‌های تولید محتوا اربعینی در رسانه ملی اظهار کرد: در زیارت عاشورا خداوند متعال از رزق سخن می‌گوید. رزق، به‌معنای غذایی است که موجب رشد می‌شود. در مورد اربعین و زیارت امام حسین(ع) نیز باید توجه داشت که ماهیت این رزق، خونخواهی است. ماهیت خونخواهی نیز رشددهندگی است. اساس رشد نیز بر دو پایه نفرت از بدی و عشق به کمال استوار می‌شود.وی تصریح کرد: اگر قرار است جامعه رشد کند که رسانه یکی از ابزارهای کمک به رشد جامعه محسوب می‌شود، باید روحیه انتقام‌گیری از ظالم و بازگرداندن حق مظلوم در جامعه شکل بگیرد. ازاین‌رو صداوسیما امسال اربعین باید روی رزق انتقام و خونخواهی کار کند. کسی که در طول روز از محصولات و سبک زندگی دشمنان صهیونیستی - امریکایی استفاده می‌کند و همه کالاهایی که مصرف می‌کند متأثر از همان سبک است، نمی‌تواند روحیه انتقام‌گیری و مبارزه داشته باشد. این مسئله به موضوعات اقتصادی، معیشتی و سطح زندگی بازمی‌گردد.هدایت تأکید کرد: امسال اربعین باید این موضوع را در رسانه ملی تبلیغ کنیم که انسان، به‌طور کلی، سفره زندگی و دامنه زندگی خود را از دشمن جدا کند. همه رفتارهای ما باید رفتاری مبارزه‌ای و همراه با روحیه انتقام از ظلم باشد. در ادامه، باید درباره سنت‌های الهی در پیروزی جبهه حق نیز سخن گفته شود. قاعده عالم این است که اگر کسی ظلم کند، سرانجام آثار ظلم او گریبان خودش را خواهد گرفت. درنهایت، ظلمی‌که به امام حسین(ع) شد، با دست خداوند و به‌وسیله شخصیتی مانند مختار پاسخ داده شد.این کارشناس مذهبی اضافه کرد: پس از آن نیز اهل‌بیت(ع) همواره بر خون‌خواهی و انتقام خون مظلوم کربلا تأکید می‌کردند. شعار امام زمان(عج) نیز شعار انتقام خون امام حسین(ع) است. بنابراین جبهه حق قطعاً پیروز خواهد شد. حضرت زینب(س) نیز فرمودند که دشمن نمی‌تواند نام و یاد ما را از بین ببرد. پس حق سرانجام پیروز می‌شود و هنگامی‌که جبهه ظلم شکست بخورد، این پیروزی امید ایجاد می‌کند؛ بنابراین، دو موضوع در تولید محتوای اربعینی اهمیت ویژه دارد، نخست، فرهنگ انتقام از ظالم و مبارزه با ظلم و دوم، تبیین سنت الهی درباره پیروزی جبهه حق و شکست جبهه ظلم که بسیار مهم‌اند.حجت‌الاسلام هدایت اضافه کرد: انتقام خون مظلوم و سنت پیروزی جبهه حق بر باطل، مسائلی بین‌المللی هستند. در همه دنیا باید نگاه به مقابله با ظلم، نگاهی مبتنی‌بر رشد باشد. اگر می‌خواهیم جامعه رشد کند، باید فرهنگ گرفتن حق مظلوم از ظالم را ایجاد کنیم. این فرهنگ باید به‌گونه‌ای جا بیفتد که هیچ‌کس در جهان چه در یک کشور، چه در یک شهر و چه در یک محله جرئت نکند به دیگری ظلم کند. انسان باید یک‌بار در برابر ظالم بایستد. این موضوع، یک مسئله عمومی و فرهنگی است. ازسوی‌دیگر، تبیین سنت الهی در پیروزی جبهه حق موجب امید می‌شود. وقتی می‌خواهید در برابر ظالم بایستید، نباید بترسید؛ زیرا سرانجام پیروزی از آن جبهه حق است. این دو موضوع، ادبیاتی بین‌المللی دارند.وی متذکر شد: من واقعاً به دستاوردهای رسانه ملی درخصوص اربعین امیدوارم و معتقدم رسانه ملی تاکنون عملکرد خوبی داشته است. جهت‌گیری صداوسیما باید به سمت تقویت نقاط قوت باشد. اینکه ناگهان تحلیلگری را بیاوریم که با تحلیل خود یک محصول یا عملکرد را تخریب و صرفاً نقد کند، به نظر من اشتباه است. همان‌طور که رهبر انقلاب پیروزی جبهه حق بر باطل را به همه تبریک گفتند، ما نیز باید در فضای صداوسیما همین رویکرد را داشته باشیم. باید فضای مبارزه را به جبهه دشمن منتقل و وحدت را در داخل کشور تقویت کنیم.هدایت اضافه کرد: تجربه‌ها و مسائل روز جامعه، ازجمله مقاومتی که در جامعه برآمده از باور به مکتب حسینی است، به یکدیگر پیوسته‌اند. باید این واقعیت را درک کنیم و براساس آن، الگویی برای تولید محتوای اربعین ارائه دهیم. من بارها گفته‌ام که ای‌کاش استودیوی ما کف جامعه بود. یک‌بار برنامه‌ای تولید کردم و بدون تشریفات و امکانات اضافی به دل راهپیمایی رفتم. به نظر من، اکنون باید استودیو به میدان و متن جامعه منتقل شود. در شرایطی که مردم در متن میدان حضور دارند، چرا باید بخش بزرگی از برنامه‌ها همچنان استودیویی باشند؟ البته برنامه‌هایی که خارج از استودیو و در مشهد و… تولید می‌شوند، می‌توانند مناسب و موفق باشند، اما برنامه‌های اربعینی باید بیشتر به فضای مجازی و متن میدان منتقل شوند. روحیه جامعه نیز چنین اقتضایی دارد.این کارشناس مذهبی بیان کرد: باید بخشی از کار را به خود مردم بسپاریم. باید اجازه دهیم خود مردم میکروفن را در دست بگیرند و مخاطبان نیز ببینند که ما واقعاً به میان مردم رفته‌ایم و با آنان گفت‌وگو می‌کنیم. مردم باید بتوانند نظر خودشان را بیان کنند.وی در ادامه درخصوص تأثیرگذاری پوشش اربعین در سایر رسانه‌ها نیز توضیح داد: من واقعاً به وجود جریان نفوذ رسانه‌ای معتقدم. رسانه‌های جهان صرفاً دولتی نیستند. شبکه‌های خصوصی و رسانه‌های مردمی در جهان به‌راحتی می‌توانند اثرگذار باشند و ما باید از نفوذ داخل این رسانه‌ها بهره ببریم. معمولاً خبرنگار رسمی یک خبرگزاری بین‌المللی نمی‌تواند تصاویر عظمت اربعین را منتشر کند؛ زیرا ممکن است به دلیل این کار از خبرگزاری اخراج شود. اما ما می‌توانیم از مسیرهای غیررسمی و رسانه‌های مردمی نفوذ کنیم. برای نمونه، در جریان جنگ تحمیلی، پویانمایی‌ها یا ویدئوهای ساخته‌شده با لگو منتشر و فراگیر شدند. این اقدام نمونه موفقی بود. درباره اربعین نیز می‌توان ایده‌ای مشابه طراحی و اجرا کرد.