«انارستان» برنامهای گفتوگومحور است که تاکنون 10 فصل آن از شبکه افق سیما روی آنتن رفته و فصل یازدهمش از فرودین سال 1404 درحال پخش است.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، این برنامه با دعوت از متخصصان طب سنتی به پرسشهای مردم در حوزه سلامت پاسخ میدهد و ضمن معرفی قابلیتهای کمترشناختهشده این علم، سعی در اصلاح سبک زندگی مردم دارد. «انارستان» که پخش آن در دوران همهگیری کرونا آغاز شده، راهکارهای علمی و عملی درزمینه طب سنتی ایرانی ارائه میکند و بر آن است تا آگاهی عمومی از این علم ارزشمند را افزایش دهد. آنچه در ادامه میآید، گفتوگو با تهیهکننده و مجری این برنامه است.
سمتوسوی یک برنامه پرمخاطب
سعید سراج، تهیهکننده برنامه «انارستان»، در گفتوگو با خبرنگار هفتهنامه صداوسیما درباره ماهیت این برنامه عنوان کرد: این برنامه بر طب سنتی و آموزشهای عمومیای تمرکز دارد که از دل این رشته بیرون میآید. ضمن اینکه بهدنبال جا انداختن طب سنتی در کنار طب رایج است.
وی ادامه داد: این برنامه پیشاز حضور من، از سال 1398 و دوران کرونا شروع شده است. اقبال مردم به طب سنتی و کاربرانی که درباره این طب نظر مثبت دارند، بالاست. ازسویدیگر، فضایی حرفهای میان پزشکان طب سنتی وجود دارد (جدا از حکمایی که کاملاً سنتی کار میکنند و آنچه در عطاریها شاهد آنیم)، کمااینکه ما دانشکدههای این طب را در دانشگاه علوم پزشکی تهران، شهید بهشتی و ایران داریم که متشکل از پزشکانی است که پساز گذراندن دوره عمومی، تخصصشان را در حوزه طب سنتی اخذ میکنند. این دو علت، باعث توجه به این برنامه و تداوم آن شده است.
تهیهکننده برنامه تأکید کرد: «انارستان» پرمخاطبترین برنامه شبکه افق (هم از نظر مخاطب و هم براساس نظرسنجیهای متأخر مرکز تحقیقات صداوسیما) است. در فصل جدید، مخاطب برنامه دوبرابر شده و علتش به این موضوع بازمیگردد که برنامه بهسمت کاربردی شدن رفته است؛ یعنی تصمیم گرفته طب سنتی را به خانههای مردم ببرد، رویکردی که از آشپزی و مفردات غذایی پراستفاده برای مردم گرفته تا ساخت داروهای خانگی و... را در بر میگیرد. در کنار اینها، وجه علمیبودن، بخش مهمی است که این برنامه در مسیر آن حرکت کرده است؛ چراکه در طب سنتی این شائبهها بسیار وجود دارد و این سؤال بدیهی و پرتکرار است که منبع آن چیست و آیا خرافه است یا شبهعلم؟
وی افزود: درعینحال که این سادهسازی و فضای کاربردی بودن را ادامه دادهایم، وجه علمیبودن هم بسیار مورد توجهمان بوده است. در عمل نیز، هم مقالات، بررسیها، پژوهشها و اتفاقات روزانه را مد نظر داریم، هم گزارههایی از طب سنتی را. این گزارهها حدود 800 سال پیش مطرح شده است و امروز طب جدید مقالاتی را براساس آنها ارائه میدهد که آنها را بهشکل موازی به کار گرفتهایم.
سراج در پاسخ به این سؤال که چرا با وجود پیشرفتهای پزشکی پیشرفته، اقبال به طب سنتی نیز افزایش یافته است، گفت: درعینحال که پزشکی پیشرفته در اوج رشد خودش است، نوعی از پزشکیزدگی میان مردم هم رخ داده که هم بهسبب هزینهها و هم بهدلیل این است که این علم در بسیاری از موارد کار نمیکند یا جواب نمیدهد و مردم را دلزده و خسته کرده است. البته این موضوع صرفاً مربوط به مردم ما هم نیست و در همه جهان اینگونه شده است.
وی ادامه داد: ما «دفتر طب ایرانی» را ذیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی داریم و این از آنجا میآید که بهداشت
جهانی چنین فضایی را ایجاد کرده است؛ یعنی آنها دستورکارهایی را ایجاد و ابلاغ کردهاند که تا حد امکان، بهسمت طبهای مکمل (سنتی) برویم و از آنها استفاده کنیم. درواقع، ساختار بهداشت جهانی این روش را قبول کرده و پذیرفته که ارزانتر و دمدستتر است. این دمدست بودن بسیار مهم است؛ چون در بسیاری موارد نیازی نیست که شما به پزشک مراجعه کنید و میتوانید بدون این رفتوآمد خودتان را درمان کنید.
سراج در توضیح تفاوت طب سنتی و طب ایرانی گفت: طب سنتی کلی است و شامل طب ایرانی، هندی و چینی میشود و طب ایرانی طبی است که در ایران باتوجهبه مختصات خودش رشد کرده است.
تهیهکننده برنامه «انارستان» با اشاره به چالشهای تولید این برنامه یادآور شد: از فصل نهم در این برنامه حضور داشتهام. مهمترین چالش ما جلوگیری از به تکرار افتادن برنامه است. در همین زمینه اقداماتی هم انجام دادهایم که ازجملهشان باید به تشکیل شورای دبیران، متشکل از پنج نفر (بهتعداد روزهایی که این برنامه روی آنتن میرود) اشاره کرد. این پنج نفر متخصص طب ایرانیاند که هرکدام مدیریت محتوایی روز خودشان را بر عهده دارند و این تمهید باعث به تکرار نیفتادن برنامه شده است؛ چراکه بهاینترتیب هم فرد مسئول خسته نمیشود و هفتهای یک روز به برنامه میآید، هم تنوع نگاه داریم و برنامه از این حسن هم بهره میبرد.
سراج با اشاره به اولویتهای تولید این برنامه خاطرنشان کرد: اولویت ما در تولید این برنامه، کاربردی بودن موضوعات است. همهچیز را برایناساس میسنجیم و همیشه این سؤال را میپرسیم که این موضوع الان به درد مردم میخورد و قابلاستفاده است یا خیر. دیگر اینکه آیا این موضوع پشتوانه علمی دارد و میتوان به آن مطمئن بود یا نه؟
وی افزود: خط قرمز ما باورهای غلط است؛ چون در طب سنتی فضایی عجیبوغریب و تا دلتان بخواهد، باور غلط وجود دارد. تلاش میکنیم حرفی نزنیم که به این باورها دامن بزند و در فصل اخیر بهدنبال این موضوعیم که درخصوص باورهای غلط و آگاهیبخشی به مردم درباره این باورها کار کنیم. برایناساس، خط قرمز اصلی ما در «انارستان» این است که باور غلطی را رواج ندهیم.
سراج در پاسخ به این سؤال که کدام موضوعات ازمنظر مخاطبان مقبولیت بیشتری داشته است، گفت: در این مدت، هفتهای دو پست میلیونی در اینستاگرام داشتیم، مثلاً این پست که در سرماخوردگی نباید آویشن خورد، میلیونی شد. داستان اینگونه است که آویشن را نباید بهتنهایی مصرف کرد و باید با عسل یا سکنجبین میل کرد، چون بهتنهایی ریه را خشک میکند.
وی تصریح کرد: در فصلهای پیشین، روشی محتوایی و شکلی را آزمودیم که جلو آمد، پخته شد و جواب داد و در فصل جدید همان را در پیش گرفتیم. ضمن اینکه در قالبهای مختلفی در تعامل بسیار جدی با مخاطبانمان خواهیم بود.
تهیهکننده برنامه «انارستان» ادامه داد: ازدیگرسو، راهاندازی پویشهایی مرتبط با فضای برنامه خودمان را داریم، برای نمونه، 40 روز خواب سالم یا آداب تغذیه و مسائل اولویتداری که میدانیم منشأ بسیاری از بیماریهاست. در فصل جدید طراحی موضوعات، براساس پیامکهای سال گذشته است که آنها را تجزیهوتحلیل کردهایم تا به کلیدواژههایی برسیم که برخی از آنها مانند خلط پشت حلق، نفخ معده، ریزش مو و... پرتکرارترینها بودهاند. اینها براساس اولویت بررسی میشوند و برای ما مهماند؛ چون مخاطب ما این مشکلات را دارد و برای او جلوتر از بیماریهای شایعاند.
سراج در توضیح همخوانی «انارستان» با سند تحول سازمان صداوسیما تصریح کرد: آن روزی که این برنامه را قبول کردم، با خودم میگفتم: چرا؟ چون کمتر بهسمت برنامهسازی میروم و عمدتاً در حوزه نمایش فعالیت دارم؛ اما هرچه جلوتر آمدم، متوجه شدم طب سنتی لزوماً ربطی به سلامت، پزشکی و درمان ندارد و کلاً مسئلهای تمدنی است. این، بخشی از هویت ماست (همانگونه که معماری اینگونه است)؛ چون ثروت و آوردهای مهم در اینجا داریم.
وی ادامه داد: بین 10 تا 14هزار متن و رساله و مقاله پزشکی وجود دارد که از هزاران سال پیش نوشته شده و شاید یکدرصدشان ترجمه یا تصحیح شده باشد؛ یعنی گنجی از این پزشکی وجود دارد که به پنجدرصد آن هم نرسیدهایم و این موضوع در کلیت خودش مباحث هویتی و بازگشت به خود را در دل دارد؛ بهطوریکه میبینیم طب ایرانی وقتی دستور تغذیه میدهد، این دستور را متناسب با خوراک و فضای ایرانی شما میدهد و جنبههای متعددی دارد که مثلاً حتی میگوید معماری شما این باشد یا فرش زیرپایتان این باشد.
تهیهکننده برنامه «انارستان» تأکید کرد: در فصل اخیر، برنامه ما 90 دقیقه است و ضمیمهای 30دقیقهای به برنامه اضافه شده که شامل تعامل با مخاطب و پاسخ به پرسش آنان است.
پالایش باورهای غلط در «انارستان»
آرمان غفاریان، مجری برنامه «انارستان» که چندین سال است اجرای این برنامه را بر عهده دارد، در پاسخ به این سؤال که استقبال بسیار زیاد مخاطبان از این برنامه را ناشی از چه میداند، گفت: دلایل بسیار است؛ اما یکی از مهمترین آنها این است که از سالهای دور، یک گنجینه فرهنگی پزشکی در کشور ما وجود داشته که بهدلایلی مدفون شده بود. شبکه افق این گنج تاریخی، فرهنگی و پزشکی را از دل خاک بیرون کشید که چون ریشه در زندگی همه مردم ما داشت، مردم هم از آن استقبال کردند.
وی افزود: این ضمن آن است که مخاطبان راهکارهای گفتهشده در این برنامه را در زندگی خودشان لمس کردهاند. اینکه با انجام دادن کارهای بسیار ساده و با کمترین هزینههای ممکن میتوان سلامت ماند.
غفاریان با بیان اینکه فارغ از استادان بسیار خوبی که به برنامه آمدند و صادقانه کار کردند یا عواملی که با عشق کار کردند و همه بهنوعی برای ایران میکوشیدند، خودِ مردم را دلیل این اقبال میدانم، گفت: میراثی از هزار سال قبل برای ما به یادگار مانده است؛ ما تلاش کردیم این میراث ارزشمند را دوباره احیا کنیم و مردم این میراث را در زندگیشان به کار گرفتند. درنتیجه، این موضوع برای مردم و بهخصوص نسل جدید شگفتانگیز بوده است.
وی در پاسخ به این پرسش که مهمترین مشکلات شما در این برنامه چه بوده است، گفت: شاید مردم خیلی چیزها را ندانند، مثلاً آنان از پشتپردهها مطلع نیستند یا اطلاعات دقیقی از منابع طب سنتی و شیوه برنامهسازی تلویزیون ندارند. مردم برداشت کلامی سینهبهسینهای از این علم دارند، درحالیکه طب سنتی بسیار ریشهدار است و همهچیز را بسیار دقیق بررسی کرده است.
غفاریان ادامه داد: تلاش کردهایم باورهای غلطی را که در ذهن مردم وجود داشت و در باره طب سنتی در ذهن مردم باقی مانده بود، پالایش کنیم.
مجری برنامه «انارستان» درباره فصل جدید این مجموعه تصریح کرد: این برنامه پنج سال است که روی آنتن میرود و فصل یازدهم آن از فروردین آغاز شده است. من در این مدت به برنامه «انارستان» و مخاطبان آن و به طب ایرانی عِرقی پیدا کردهام که فاصله گرفتن از آن برایم سخت شده است. ازاینرو، تا امروز در این برنامه ماندهام و پیشنهادهای دیگر را رد کردهام که این بهدلیل علاقهام به طب سنتی است و رسالتی که فکر میکنم باید نقشی در تحقق آن داشته باشم.
سارا بقائی - خبرنگار