در هفته نکوداشت پدافند غیرعامل که امسال با شعار «پدافند غیرعامل، تابآوری زیرساختی، پایداری اجتماعی» برگزار میشود، گفتوگو با فرزاد امانی، مدیرکل تولیدوفنی معاونت صدا و دبیر کمیته مدیریت بحران و پدافند غیرعامل معاونت صدا، فرصتی بود برای مرور نگاه تخصصی رسانه به این مفهوم کلیدی.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، او از تجربههای جنگ ۱۲ روزه، درسهای فنی و مدیریتی، سناریوهای آمادگی برای مقابله با بحران در رادیو و ضرورت آموزش مستمر سخن گفت؛ گفتوگویی که نشان میدهد پدافند غیرعامل، صرفاً یک هفته در تقویم نیست، بلکه فرآیندی دائمی از یادگیری، تمرین و مسئولیتپذیری است.
هفته پدافند غیرعامل چه جایگاهی دارد و امسال با چه رویکردی برگزار میشود؟
هفته نکوداشت پدافند غیرعامل در کشور از پنجم تا یازدهم آبان برگزار میشود. امسال این هفته با شعار «پدافند غیرعامل، تابآوری زیرساختی، پایداری اجتماعی» نامگذاری شده است. پدافند غیرعامل در سطح جهانی به مجموعه اقداماتی گفته میشود که برای پیشگیری از مخاطرات و بحرانها صورت میگیرد. این اقدامات عمدتاً غیرنظامی هستند و در تمام حوزهها، نه فقط جنگ، بلکه در برابر بلایای طبیعی مانند سیل، زلزله، یا حتی اغتشاشات داخلی نیز معنا پیدا میکنند. از ابتدای تاریخ بشر، این نوع از دفاع وجود داشته است؛ مثلاً انسانهای اولیه هنگام باران و سیل به بلندیها پناه میبردند یا برای در امان ماندن از حیوانات وحشی به غارها میرفتند. اینها همه مصادیق پدافند غیرعامل است.
با توجه به رویدادهای اخیر، از جمله دفاع مقدس ۱۲ روزه، به نظر میرسد اهمیت پدافند غیرعامل دوچندان شده است. در این زمینه چه نکاتی قابل تأمل است؟
دقیقاً همینطور است. بحرانها را میتوان به سه مرحله تقسیم کرد. قبل از بحران، حین بحران و بعد از بحران. برای هر سه مرحله باید از پیش فکر و برنامهریزی کرده باشیم. در حوزه پدافند غیرعامل، پیشگیری و تمرین قبل از وقوع بحران اهمیت اساسی دارد. ما باید بدانیم اگر بحرانی رخ دهد، چه در زمینه نیروی انسانی، چه خدمات شهری، چه امکانات زیستی، چه بهداشتی، و چه رسانهای، چگونه باید عمل کنیم. در هر سازمانی نیز باید مشخص شود در زمان بحران چه کسانی حضور فیزیکی داشته باشند، چه کسانی از راه دور کار کنند و چه کسانی مأموریت ویژه دارند. در معاونت صدا، ما همکاران را به پنج دسته تقسیم کردهایم. گروه نخست (سطح A) حدود ده تا بیست درصد نیروها را شامل میشود که در ۷۲ ساعت نخست بحران باید در محل کار حاضر باشند. بحران یعنی همان ۷۲ ساعت اول. این گروه مسئول حفظ برنامههای جاری و کنترل جریان پخش است. گروههای بعدی به ترتیب وارد عمل میشوند تا به گروه پنجم برسیم که بیشتر امور اداری را در شرایط پایدارتر انجام میدهند.
در هفته پدافند غیرعامل، چه برنامهها و آموزشهایی برای همکاران معاونت صدا در نظر گرفته شده است؟
از این هفته تلاش کردیم نهایت استفاده را ببریم. با همکاری روابط عمومی معاونت به صورت بنر در ساختمانها نصب شده است. همچنین کلاسهای آموزشی با موضوع «تخلیه اضطراری»، «مواجهه با بستههای مشکوک» و «فراخوان کارکنان» در استودیو ۸ ساختمان شهدای رادیو برای همکاران برگزار میشود.
به حوزه امنیت اطلاعات و رفتارهای فردی اشاره کردید. در این زمینه چه توصیههایی دارید؟
مراقبت از اطلاعات، یکی از پایههای پدافند غیرعامل است. گاهی ما تصور میکنیم دادههایی که در اختیار داریم بیاهمیتاند، اما همان اطلاعات ممکن است برای دشمن بسیار ارزشمند باشد. باید نسبت به تغییرات محیط کار دقت داشت: اگر چراغ اتاق خاموش بوده و هنگام بازگشت روشن است، اگر بسته جدیدی روی میز دیده میشود یا فایل جدیدی روی کامپیوتر نصب شده، همه اینها نشانههایی است که نباید بیاهمیت تلقی شوند. در مورد تلفنهای همراه هم باید مراقب بود. تا حد امکان نباید اطلاعات طبقهبندیشده روی موبایل شخصی ذخیره شود. اگر اجباراً چنین کاری انجام میشود، باید از امنیت دستگاه و نرمافزارها اطمینان حاصل شود.
نقش رسانه، بهویژه رادیو، در حوزه پدافند غیرعامل چیست؟
رسانه، بازوی اطلاعرسانی و آرامش جامعه است. شبکههای رادیویی وظیفه دارند در زمان بحران، آموزش و اطلاعرسانی صحیح را بدون التهابآفرینی ارائه دهند. در معاونت صدا، برای هر شبکه رادیویی سناریو و برنامه عملیاتی تعریف شده است تا در صورت بروز بحران، با تیمهای آماده شامل گویندهها، نویسندهها و عوامل فنی، بلافاصله به آنتن برگردند و از سکوت شبکهها جلوگیری شود. در حوزه فنی هم استودیوهای رزرو و تجهیزات بحران تعریف شده است.
تجربه جنگ ۱۲ روزه چه درسهایی برای حوزه فنی و مدیریتی داشت؟
تجربه بسیار ارزشمندی بود. در روزهای نخست، شاید آمادگی کامل نداشتیم، اما در کوتاهترین زمان ممکن با حضور میدانی و تدابیر ارزشمند معاون محترم و رئیس کمیته مدیریت بحران و پدافند غیرعامل صدا توانستیم با اصلاح ساختار، شبکهها را در نقاط مختلف مستقر کنیم. بعد از آن، جلسات متعددی با نمایندگان هر شبکه برگزار شد. برای هر شبکه نقطه جایگزین، تجهیزات لازم و مسئول فنی مشخص شد. از معاونت توسعه و فناوری رسانه درخواست تجهیزات زیرساختی کردیم و هماهنگیهای لازم با دبیرخانه پدافند غیرعامل سازمان انجام شد. امروز ما برای هر سطح از تهدید، سناریوی مشخص داریم. اگر تهدید در سطح یک، دو یا سه باشد، دقیقاً میدانیم چه اقداماتی باید انجام شود. بزرگترین دستاورد این است که دیگر در مواجهه با بحران غافلگیر نمیشویم.
یکی از چالشها در آموزشهای پدافند، حضور کارکنان است. برای جذب بیشتر نیروها در کارگاههای آموزشی چه برنامهای دارید؟
پیش از برگزاری کارگاهها، تلاش کردیم اهمیت موضوع را در ذهن همکاران نهادینه کنیم. روابط عمومی معاونت بنرهای آموزشی طراحی و نصب کرده، پیامکها ارسال شده و دستورالعملها به مدیران واحدها ابلاغ شده است. سعی کردیم محتواهای آموزشی کاربردی و مرتبط با زندگی شخصی همکاران باشد. همچنین تلاش داریم با همکاری حوزه آموزش، حضور در کارگاهها در پرونده آموزشی همکاران ثبت شود و در ساعات کاری لحاظ گردد تا انگیزه بیشتری برای شرکت ایجاد شود. برای کسانی هم که بهدلیل مشغله نمیتوانند حضور یابند، مطالب بهصورت مجازی و اطلاعیهای ارسال خواهد شد. گاهی ما تصور میکنیم همه چیز را میدانیم، اما همان دانستههای ناقص میتواند خطرناک باشد؛ مثل کسی که داروی اشتباهی برای سرماخوردگی مصرف میکند. در حوزه پدافند غیرعامل هم باید آموزشهای علمی و بهروز داشته باشیم.
آیا این آموزشها و مانورها فقط محدود به هفته پدافندغیرعامل است یا استمرار دارد؟
خیر، کاملاً مستمر است. تقریباً هر هفته یکی از شبکههای ما مانور پدافند برگزار میکند. مانور سیگنالرسانی، مانور محتوایی و مانور حضور نیروهای فنی از برنامههای ثابت ماست. حتی اخیراً نیمهشب یکی از روزهای تعطیل، بدون اطلاع قبلی مانور برگزار کردیم تا میزان آمادگی واقعی سنجیده شود. این تمرینها بهصورت منظم ادامه دارد تا از روزمرگی فاصله بگیریم. در دبیرخانه مدیریت بحران و پدافند غیرعامل، ساختار دائمی برای همین استمرار ایجاد شده است. البته در حوزه آموزش هنوز جای کار داریم و باید مانند موضوعات ایمنی عمومی، این آموزشها مرتب تکرار شود تا در ذهن کارکنان نهادینه گردد.
در پایان، اگر نکتهای باقی مانده بفرمایید.
فقط میخواهم تأکید کنم که موضوعات پدافند غیرعامل، شوخیبردار نیست. آموزش، آموزش و باز هم آموزش! دانستن مهارتهای اولیه میتواند جان ما و دیگران را نجات دهد. اگر بدانیم زیر آوار چگونه رفتار کنیم، چگونه از انرژیمان استفاده کنیم یا چگونه دیگران را یاری دهیم، از خسارات جبرانناپذیری جلوگیری میشود. پدافند غیرعامل، بخشی از مسئولیت اجتماعی و ملی ماست.