تلویزیون فارغ از همه کاربردهای مختلف و متنوعش از جمله آموزشی و تربیتی، یک رسانه سرگرمکننده است و بسیاری از مردم برای سرگرمشدن و پر کردن اوقات فراغت خود به سراغ این رسانه تصویری میروند. اصولاً همین خاصیت سرگرمکنندگی است که تلویزیون را به آشنای قدیم خانوادههای ایرانی و پای ثابت خانههایشان تبدیل کرده است.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، زهرا صلواتی در گزارشی نوشت: همه اعضای خانواده از کوچکترین عضو گرفته تا سن و سالدارترینشان در زندگی نیاز به تنوع و سرگرمی دارند و همین حس و حاجت مشترک، آنها را به تلویزیون پیوند میدهد و به این رسانه دیداری، جایگاه محبوبترین رسانه در میان خانوادهها را ارزانی میبخشد. در امتداد چنین جایگاه و دیدگاهی، طبیعی است که تلویزیون، مدیران و دستاندرکارانش بخش عمدهای از تولیدات و برنامههای خود را به مقوله سرگرمی اختصاص دهند و برنامههای سرگرمیمحور جایگاه ویژه و سهم عمدهای از جدول پخش شبکههای تلویزیونی را به خود اختصاص دهند. باز هم تأکید میشود که تلویزیون فینفسه یک رسانه سرگرمکننده است و باید در وهله اول، مخاطبان خود را سرگرم کند. در همین راستا، بخش عمدهای از برنامههای شبکههای مختلف با هر رویکرد و شعاری، معطوف به مقوله سرگرمی است و هر شبکه، در ذیل اهداف و سیاستهای خود، نگاه جدی به سرگرمکردن مخاطبان خود دارد.
شبکه اختصاصی سرگرمی
اهمیت مقوله سرگرمیباعث شده که سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران شبکهای را به شکل ویژه و ۲۴ ساعته به این مهم اختصاص دهد. در همین راستا، شبکه نسیم در سال ۱۳۹۳ افتتاح و به مجموعه شبکههای تلویزیونی اضافه شد. این شبکه که شعار «نشاط و سرگرمی» را برای خود برگزیده است، نگاهی تخصصی و متمرکز بر موضوع سرگرمی دارد و عمده تولیدات و برنامههایش حول این محور است. چه در سالهای گذشته و چه امروز در جدول پخش این شبکه میتوان برنامههای فراوانی را رصد کرد که سرگرمیمحور هستند و فراهمآوردن یک اوقات فراغت جذاب را برای مخاطبان در دستور کار قرار دادهاند؛ از قدیمیهایی مثل «خندوانه» و «دورهمی» گرفته تا برنامههای جدیدتری مانند «هزار و یک» و «هموطنز» و... . مخلص کلام، در بیش از یک دههای که از آغاز به فعالیت شبکه نسیم میگذرد، نشاط و سرگرمی حرف اول را در این شبکه پرمخاطب میزند.
رنگین کمانی از برنامههای سرگرمیمحور
در ساخت هر برنامهای با هر محتوا و رویکردی، میتوان عنصر سرگرمی را نیز لحاظ کرد. این رویکرد را میتوان در اغلب برنامههای شبکههای صداوسیما رصد نمود و از این منظر، دستهبندی برنامههای سرگرمیمحور تلویزیون کاری دشوار به نظر میرسد. بااینحال، میتوان برنامههایی را که عنصر سرگرمی در آنها پررنگتر است و بیشتر به این موضوع توجه دارند، شناسایی کرد و اقدام به دستهبندی هرچند نه خیلی جامع و کامل نمود. برای مثال، سهم قابلتوجهی از برنامههای سرگرمیمحور به مسابقات تلویزیونی اختصاص دارد. همچنین برنامههایی که ساختار دورهمی دارند و معمولاً با حضور تماشاچیان و حاضران در استودیو، از یک میهمان میزبانی میکنند هم بسیار پرمخاطب هستند. برنامههای خانوادگی هم برای جامعه هدف مخاطبان خود بسیار سرگرمکننده به نظر میرسند. از سوی دیگر، ترکیب انسانها و عروسکها هم معمولاً به یک خروجی جذاب و سرگرمکننده منتج میشود. همچنین طنزهای سیاسی هم در نظر علاقمندان سیاست میتواند جذاب و سرگرمکننده به چشم آید. برنامهها و مستندهای گردشگری هم دارای بار مناسبی به لحاظ سرگرمی هستند. در مجموع، همه ساختارهایی که به آنها اشاره شد درعینحال که میتوانند پیام و مقصود موردنظر خود را به بیننده منتقل کنند، این توانایی را نیز دارند که مخاطبانشان را سرگرم نمایند و بهاصطلاح، سرگرمیمحور باشند.
این مسابقات جذاب
مسابقات تلویزیونی با هر ساختار و محتوا بخش قابلاعتنایی از سرگرمکردن مخاطبان را بر عهده دارند. اصولاً مسابقات از دیرباز تا امروز با اقبال بینندگان مواجه بودهاند. برای مثال در دهههای گذشته برنامههایی مانند نامها و نشانهها، مسابقه هفته، و سیمرغ با استقبال فوق العاده مردم مواجه بودهاند. در حال حاضر نیز مسابقات تلویزیونی طرفداران پروپاقرص خود را دارند و میتوانند بینندگان میلیونی شان را سرگرم کنند. برای مثال، مسابقههای «پانتولیگ» و «صد» شبکه ۳ که با اجرای محمدرضا گلزار و هادی حجازیفر روی آنتن میروند، بسیار پرطرفدار هستند. در یک نمای کلی، میتوان گفت که تقریباً همه شبکههای تلویزیونی با هر مأموریت و تعریف سازمانی، برنامههایی با ساختار مسابقه را در جدول پخش خود میگنجانند و از پتانسیل این مسابقات برای سرگرمکردن بینندگان شان غافل نیستند. مسابقه «همبازی» با اجرای حسین رفیعی که از شبکه نسیم پخش میشود، «کهکشان» که اجرایش بر عهده نیما فلاح است و از شبکه تهران روی آنتن میرود، مسابقه «دونقطه» شبکه ۲ که با حضور نوجوانان علاقهمند به زبان و ادبیات فارسی اجرا میشود، مسابقه «آدرنالین» شبکه سلامت که رویکرد سلامتمحور دارد و... فقط بخشی از مسابقاتی است که از شبکههای تلویزیونی در معرض دید علاقهمندان قرار میگیرد. حتی شبکههایی مانند امید و ورزش نیز از این جریان عقب نماندهاند و برای مثال، در شبکه امید مسابقه «راز جزیره» برای بینندگان نوجوان پخش میشود و علاقهمندان به ورزش هم شاهد مسابقه «تکبهتک» از شبکه ورزش هستند. مسابقات تلویزیونی البته فقط به برنامههای استودیومحور خلاصه نمیشود و رئالیتیشوهای مسابقهواری مانند «خونه مونه» شبکه یک و «شادآباد» شبکه نسیم که تا همین اواخر روی آنتن بودند و در محیطهای باز مانند فضاهای روستایی تولید و ضبط شده و شاهد رقابت دو یا چند خانواده بودند هم از برنامههای پرمخاطب به شمار میرفتند.
دورهمیهای خودمانی و سرگرمکننده
نمیتوان درباره برنامههای سرگرمیمحور سخن گفت و از تولیداتی که با حضور حضار و میهمانان و رویکردی اغلب شاد و طنازانه، اوقات مفرحی را برای مخاطبان خود رقم میزنند، یاد نکرد. شاخصترین این برنامهها درگذشته خندوانه و دورهمیشبکه نسیم و در حال حاضر هزار و یک و هموطنز همین شبکه هستند. هزار و یک با حضور عروسک جناب خان و دعوت از میهمانانی از هنرمند و ورزشکار گرفته تا چهرههای اجتماعی و حتی مجازی و با چاشنی شوخی و خنده، یکی از برنامههای پربیننده شبکه نسیم است. برنامه هموطنز هم رویکردی نو و خلاقانه دارد و با دعوت از چهرههای آشنا و طرح موضوعات طنازانه، درباره اقوام مختلف ایرانی سخن میگوید و بالطبع، لحظات شاد و مفرحی را برای مخاطبانش خلق میکند. این برنامههای میهمان محور البته از آیتمهای مختلف تشکیل شدهاند که عیار جذابیت کلیت کار را بالا میبرد و همه چیز فقط به رفتوآمدهای کلامی میان مجری و میهمان خلاصه نمیشود.
یادی از چند برنامه شاخص دیگر
برنامههای سرگرمیمحور تلویزیون فقط به چند قالب خاص محدود نمیشوند و از وسعت و تنوع فوقالعادهای برخوردار هستند. برای مثال، مستندهایی که تمرکز خود را به معرفی جاذبههای تاریخی و طبیعی ایران و آشنایی بافرهنگ و آداب ایرانی قرار دادهاند، با استقبال مردم مواجه بودهاند. از شاخصترین این برنامهها میتوان به «ایرانگرد» ساخته جواد قارایی و «اهل سفر» با اجرای مرحوم مهدی خلیلی اشاره کرد که در فصول چندگانه ساخته شدهاند و همیشه هم علاقه و پیگیری مردم را دیدهاند. همچنین برنامههایی که رویکردی طنازانه_ انتقادی دارند و چه با حضور شخصیتهای عروسکی و چه بدون آنها موضوعات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را از زاویه دید طنز مورد نقد و بررسی قرار میدهند و با معضلات شوخی میکنند هم معمولاً با استقبال مخاطبان مواجه میشوند. برنامه «شوخی شوخی» شبکه نسیم با اجرای جواد رضویان و با حضور کاراکترهای عروسکی مانند آقای نمونه و گلپسند خانم شاید مثال خوبی برای این برنامهها باشد. حتی برنامه «پاورقی» شبکه ۲ را نیز میتوان در رده چنین آثاری دستهبندی کرد. از دیگر برنامههای سرگرمیمحور تلویزیون که اتفاقاً بسیار هم جذاب هستند میتوان به آثاری که رویکرد خاطرهبازی دارند اشاره کرد. نکته جالب اینکه ازایندست برنامهها را میتوان در اغلب شبکههای تلویزیونی مشاهده کرد، از برنامههای «چهل تیکه» و «یادها» در شبکه نسیم و «خاطرهبازی» شبکه ورزش گرفته تا «نقره» شبکه تهران و «تا همیشه» شبکه ۲ و «یادگاری» شبکه ۳. بهطورکلی، برنامههایی که بار نوستالژیک دارند و بنای خود را بر خاطرهبازی و زنده کردن یاد گذشتهها گذاشتهاند، با استقبال نسلهای مختلف بینندگان تلویزیون روبهرو میشوند.
نقش سرگرمی در جذب مخاطب
اهمیت نقش سرگرمسازی در جذب مخاطب بر کسی پوشیده نیست و ازاینرو است که تقریباً همه شبکههای تلویزیون، نگاه ویژهای به این موضوع داشته و در تولیدات خود آن را لحاظ میکنند. هرچند تلویزیون به تعبیر امام خمینی (ره) حکم دانشگاه را دارد و از کارکردهای مفید و مثبت متعددی برخوردار است و میتواند نقش بدیلی را در ارتقای فرهنگ جامعه بازی کند، اما سرگرمکردن مخاطب و القای نشاط و امید و حسهای خوب به مردم نیز از جمله وظایف اصلی رسانه ملی محسوب میشود. وظیفه و رسالتی که با حجم و گستردگی ساخت برنامههای سرگرمیمحور به نظر میرسد کاملاً جدی گرفته شده و با اهتمام دنبال میشود. تولید چنین برنامههایی، علاوه بر اینکه مجالی را برای مردم جهت رفع خستگی و تمدد اعصاب فراهم میآورد، بستری را نیز مهیا میکند تا تبیین، روشنگری و آگهی بخشی از دریچه جذاب به مخاطب ارائه شود که در این صورت، بهطورقطع اثرگذاری و نفوذ بیشتری خواهد داشت.