سیزدهم دیماه سالروز درگذشت گویندهای بینظیر در دوبله، صداپیشهای خلاق در رادیو، هنرپیشهای توانا در صحنه تئاتر و جلوی دوربین سینما و تلویزیون و نیز طنزپردازی خلاق در هنر نمایش بود؛ هنرمندی منحصربهفرد و شخصیتی دوستداشتنی، زندهیاد عزتالله مقبلی.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، عزتالله مقبلی متولد چهارم فروردینماه 1312 (و به روایتی دیگر 1311) در تهران، از کودکی و نوجوانی به نمایش و هنر علاقمند شد و از سال 1325 به فعالیت در تئاتر کودکان پرداخت، سپس در دوران جوانی و از اواسط دهه 30 فعالیت در تئاتر حرفهای و سینما و دوبله را آغاز کرد و بعدها به رادیو هم پیوست. او در دوران مختلف بازی در تئاتر در نمایشهای مختلفی چون «پرنده آبی»، «الیور توئیست»، «تاجر ونیزی» و ... نقشآفرینی کرد.
مقبلی خیلی زود توانست در عرصه دوبله، خلاقیت و توانایی خود در انتقال حس و تبدیل بیان به نقش را نشان دهد و همچنین در صداسازی، تیپسازی و تیپگویی، و نیز گویندگی به جای نقشهای کمیک تبحر بالایی از خود نشان داد؛ اما به همان اندازه نیز در گویندگی نقشهای جدی، منفی و انواع دیگر نقشها توانایی خود را ثابت کرد. مقبلی از آن دست گویندگان کمیکگویی بود که ذوق بالایی در گویندگی موسوم به «پسکلهای گویی» یا « پشتگردنی گویی» داشت.
عزتالله مقبلی از گویندگان مولف در تاریخ دوبله ما بود که میتوانست نقشها را بازآفرینی کند، نظیر آنچه برای بازیهای لویی دوفونس انجام میداد و باعث محبوبیت فیلمهای او برای ما شد. مقبلی در مسیر خود در دوبله از همان اوایل دهه 40 به مدیریت دوبلاژ رسید و گویندگی صدها فیلم و اثر را سرپرستی کرد.
یکی از تبحرهای فراموشنشدنی زندهیاد مقبلی، گویندگی بهجای افراد چاق بهویژه الیور هاردی بود که از شاخصترین آثار مقبلی بهحساب میآید؛ البته ابتدا مقبلی بهجای استن لورل در یک فیلم حرف زد در کنار فریدون نصرتی کههاردی را میگفت، سپس گویندههاردی در فیلم بعدی شد و این بار نصرتی لورل را گفت و از اینجا به بعد عزتالله مقبلی به گوینده اختصاصی برای اولیور هاردی تا پایان عمر تبدیل شد، درحالیکه در سه فیلم کوتاه بعدی منوچهر نوذری بهعنوان گوینده لورل در کنار او بود و پس از آن به تشخیص هوشنگ لطیف پور بهعنوان مدیر دوبلاژ، زوج بینظیر عزتالله مقبلی (برایهاردی) و حسن عباسی (برای لورل) شکل گرفت؛ زوجی استثنایی که تا پایان عمر حسن عباسی برقرار بود و پس از درگذشت او، گویندگانی چون ناصر طهماسب، اصغر افضلی و کنعان کیانی بهعنوان صداپیشگان لورل در کنار مقبلی همکاری کردند.
از خلاقیتهای مقبلی، ابداع تیپ خاصی از تندگویی و سریع حرفزدن برای گویندگی بهجای نقشهای افراد تندمزاج و مسن مانند لویی دوفونس بود که باعث بازآفرینی نقش میشد، تواناییای که مختص گویندگان و هنرمندان مؤلفی نظیر مقبلی بود. ابداع تیپ برای پیرمردهای خوشقلب و خوشصحبت و دوستداشتنی از جمله بهجای والتر برنان در فیلمهای مختلفی چون «داشتن و نداشتن»، «رودخانه سرخ»، «ریو براوو»، «چگونه غرب تسخیر شد»، «باتلاق مرگ»، و بهجای والتر هیوستون در «گنجهای سیرا مادره» از دیگر اجراهای موفق و بهیادماندنی اوست.
همچنین گویندگی در فیلم «مردی از لارامی» بهجای دونالد کریسپ در نقش الک واگمن که پیرمردی ملاک و زمیندار و ظاهراً سختگیر اما خوشقلب و دوستداشتنی بود از صدا بازیگریهای قابلتوجه مقبلی بود. دوبله بهجای شخصیت فاگین که همواره شخصیتی قابلتوجه در رمانهای چارلز دیکنز بوده است با بازی الک گینس در فیلم قدیمی «الیور توئیست»، یکی از دیگر آثاری بود که مهارت فوقالعاده زندهیاد مقبلی را در تبدیل فن دوبله به هنری وزین ثابت میکرد.
از دیگر صداپیشگیهای بهیادماندنی او در آثار خارجی میتوان از گویندگی نقش کنت روستوف با بازی بری جونز در «جنگوصلح»، ادوارد جی. رابینسون در «خانه غریبهها»، «ده فرمان» و «سزار کوچک»، هیو گریفیث به نقش شیخ ایلدریم در «بن هور»، بادی ابسن در «صبحانه در تیفانی»، جفری کین در «دکتر ژیواگو»، ادموند اوبراین در «این گروه خشن»، جیمز استوارت در «باندولرو»، فینلی کوری در «سقوط امپراتوری روم»، لورنس نیسمیت در «سلیمان و ملکه سبا»، جان هیوستون در «بزرگترین جنگ» و بسیاری آثار دیگر یاد کرد.
در آثار ایرانی نیز یکی از درخشانترین و بهیادماندنیترین صداپیشگیهای مقبلی در «هزاردستان» ساخته علی حاتمیبوده است؛ آنجا که گویندگی بهجای جهانگیر فروهر در نقش کفیل و سر مفتش تأمینات تهران قدیم، جعفر والی در نقش کفیل نظمیه تهران جدید، رضا عبدی در نقش استاد موسیقی از دوستان خان مظفر در تهران جدید، و خیرالله تفرشی آزاد در نقش پیرمرد طبیب در مشهد قدیم را انجام داد، بهویژه دیالوگهای بهیادماندنی که بهجای جهانگیر فروهر در چند صحنه فراموشنشدنی از این اثر ماندگار به زیبایی ادا کرد.
همچنین، گویندگی بهجای سید محمد تدین با بازی جهانگیر فروهر در «کمالالملک»، گویندگی بهجای حسین پناهی و یکی دو نقش دیگر در سریال «کوچک جنگلی»، گویندگی بهجای سعید امیرسلیمانی در فیلم «کفشهای میرزا نوروز»، سابقه گویندگی بهجای بازیگران طنازی نظیر اسماعیل داورفر و رضا کرم رضایی، گویندگی بهجای اسماعیل محمدی در فیلم «تنوره دیو»، صداپیشگی بامزه او بهجای حسین ملکی در فیلم «ترن»، مدیریت دوبلاژ، گویندگی در چندین نقش و یک بازی تکصحنهای اما استثنایی در نقش حکیم و طبیب جعلی در سریال «بوعلی سینا» ساخته کیهان رهگذار، مدیریت دوبلاژ و بازی و گویندگی در فیلمهای سینمایی نظیر «سفیر»، «خبرچین» و «شاخههای بید» از دیگر هنرنماییهای زندهیاد مقبلی در هنر هفتم هستند؛ بهویژه در فیلم «سفیر» ساخته فریبرز صالح که به درخشانی نقش ابنزیاد را بازی کرد؛ نیز بازی در نقش یک خبرچین کهنهکار مفلوک در فیلم خبرچین و همچنین هنرنمایی متفاوتی در نقش یک پیرمرد سادهدل روستایی در شاخههای بید ساخته امرالله احمدجو. حضور در نمایش تلویزیونی شیرین و دوستداشتنی «پهلوانپنبه» در نقش دیو پدر هم از دیگر خاطرهسازیهای زندهیاد مقبلی در بازیگری بود.
از دیگر هنرنماییهای عزتالله مقبلی، گویندگیهای خلاقانه و صداپیشگیهای طنازانه در رادیو و برنامه صبح جمعه با شما بوده است. همچنین صداپیشگیهای دلنشین و ماندگار زندهیاد مقبلی در آثار کارتونی «مانند ووک: روباه کوچک» در نقش روباه پدربزرگ، نسخه والتدیزنی فیلم «پینوکیو» در نقش پدر ژپتو، انیمیشن «بامبی» بهجای جغد پیر، کارتون «مهاجران» در نقش یک دکتر و نیز انیمیشن «علاءالدین و چراغ جادو» بهعنوان مدیر دوبلاژ و صداپیشه جادوگر از دیگر یادگارهای شیرین و دوستداشتنی این هنرمند است.
عزتالله مقبلی این گوینده و هنرپیشه استثنایی و دوستداشتنی سرانجام در سیزدهم دیماه 1367 با به یادگار گذاشتن انبوهی از خاطرات و آثار درخشانش درگذشت، درحالی که نام و یاد و هنرش همیشه در خاطرهها زنده و جاوید است. روحش شاد و یادش گرامی.