معاونت برونمرزی صداوسیما، در دوره تحول دستاوردهای متعددی داشته و با نقشه راهی طراحی شده پیش رفته است؛ از راهاندازی شبکه سحاب و رسیدن به مجموعهای صداپایه تا رشد هزاردرصدی در میزان بازدید فضای مجازی شبکههای فرامرزی رسانه ملی. این توفیقات در حالی رقم خورده است که سیاستهای رسانهای معاونت برونمرزی صداوسیما بهعنوان پرچمدار جبهه فرهنگی مقاومت، همواره از سوی جریانهای غالب رسانهای با محدودیتهای سنگین مواجهه میشود.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، در این گزارش با احمد نوروزی، معاون و جمعی از مدیران برونمرزی گفتوگو کردیم و نگاهی داشتیم بر آنچه در دوره تحول در بخشهای گوناگون این معاونت دنبال شده است.
صبح نزدیک است
احمد نوروزی، معاون برونمرزی صداوسیما درخصوص مسیری که تحول در این معاونت طی کرده است، توضیح داد: در سند تحول برای معاونت برونمرزی رسانه ملی دو رکن اصلی وجود داشت و آن دو مورد جهتدهنده به اساس سیاستها و راهبردهای ما در معاونت برونمرزی بود.
وی ادامه داد: یکی از ارکان تحول این بود که ما در حوادث کنشگر باشیم و دوم اینکه بتوانیم در حوزه میدانداری خوب عمل کنیم. میدانداری یعنی اگر رویداد یا اتفاقی رقم خورد، بهغیراز اینکه بتوانیم سریع اقدام کنیم، اقدام دارای امتداد انجام دهیم و جریانسازی رسانهای را پی بگیریم. برای تبیین این دو مورد فعالیتهای متناسبی انجام شد. در حوزه رادیوها گامی جدی برداشتیم و به شکلی تحول دیجیتال معاونت برونمرزی تکمیل شد و به مجموعه رسانهای صداپایه دست یافتیم.
معاون برونمرزی صداوسیما افزود: مجموعه رسانهای صداپایه، سازوکار برودکستی خود را در برخی مناطق حفظ کرد. در این زمینه تقویت بسیار خوبی در حوزه MW و FM توانستیم رقم بزنیم. در حوزه موج کوتاه SW نیز مدیریت صورت گرفت و فقط روی نقاط ضروری اقدامات انجام میشود. قسمت جدیدی که در دوره تحول به حوزه رادیوهای برونمرزی اضافه شد این بود که خروجی همه رادیوها در فضای وب، استریم خود را داشته باشد. مکمل فضای رادیو و تلویزیون بهصورت بینابینی در شبکه سحاب پیگیری میشود.
طلوع «صبح»؛ فرصتی برای امروز و آینده
نوروزی از دیگر اقدامات شاخص در حوزه جریانسازی در دوره تحول معاونت برونمرزی را شکلدهی به «نشان صبح» دانست و عنوان کرد: جشنواره صبح در این دوره بیشتر شناخته شده است و ما در کنار جشنواره صبح، واحد مطالعات صبح و آموزش را هم داریم. این کارویژهها متفاوت از آن اقداماتی است که بهصورت سنتی در سازمان صداوسیما انجام میدادیم. سازوکارهای جدید کمک کرد علاوهبر همه کارهایی که خودمان دنبال میکنیم به شبکه تولید و توزیع بینالملل گستردهای متصل شویم.
وی تصریح کرد: تاکنون سه دوره از جشنواره صبح انجام شده است و امیدواریم سال آینده دوره چهارم آن را برگزار کنیم. جشنواره صبح علاوهبر اینکه توانسته محک رقابتی برای محصولات معاونت برونمرزی رسانه ملی فراهم کند، جبهه جدیدی از تولید و توزیع بینالملل را در داخل کشور شکل دادهایم که شاید قبلاً با این مقیاس موجود نبود. به نظرم جشنواره سوم، در بین رویدادهای رسانهای بینالملل کشور دورهای استثنایی بود. در دوره سوم جشنواره بازار محصولات رادیو و تلویزیونی را هم برگزار کردیم و مهمانانی از کشورهای گوناگون در این بازار حضور پیدا کردند. در دوره چهارم ایدههای جذاب و جدیدتری هم داریم که به بروز و ظهور خواهد رسید.
رشد 3برابری خبرنگاران برونمرزی
معاون برونمرزی صداوسیما خاطرنشان کرد: درخصوص تفاوت فعالیت تلویزیونهای برونمرزی در دوره تحول با گذشته نیز عنوان کرد: اگر بین تلویزیونهای عمومی و خبری معاونت برونمرزی تقسیمبندی داشته باشیم؛ باید گفت در تلویزیونهای خبری ما شاهد رشد کمی و کیفی قابلتوجه بودیم و ظرفیت خبرنگاری معاونت برونمرزی در چهار سال اخیر حدود سه برابر افزایش داشته است. این رقم قابلتوجه و ارزشمند است.
وی با تأکید بر اینکه در بسیاری از حوزههایی که قبلاً خبرنگار برونمرزی نداشتیم، اکنون خبرنگار داریم و به سمت خبرنگار کیفی هم پیش رفتهایم، توضیح داد: در موضوعات منطقه نیز شبکه گسترده خبرنگاران ما بروز و ظهور خوبی داشتند و حتی برخی از آنها بسیار شاخص شدهاند و در دنیا افراد بسیاری آنها را میشناسند. در حوزه ساخت مستند نیز تحول جدیدی اتفاق افتاده است. تولید مستند در معاونت برونمرزی محدود و کاهشی شده بود، اما در دوره تحول این روند تغییر یافت. در سال ۱۴۰۴ بالغبر ۴۰ قسمت مستند تولید کردهایم که در نوع خود رکوردی قابل توجه است.
در ادامه نوروزی ضمن اشاره به اینکه برخی مستندهای معاونت برونمرزی، تحلیلهای بینالمللی به همراه داشتند، اضافه کرد: بهعنوانمثال بخشی از مستندی که اخیراً روانه آنتن شد، در مورد ایرلند بود و حتی ایرلندیها برای این مستند اکران گرفتند و بازتاب بسیاری خوبی در آن مناطق داشته است. در حوزه برنامهسازی نیز با تعدد برنامههای شاخص علاوه بر خروجیهای متنوعی روبهروییم. هرکدام از شبکههای ما توانستهاند از حضور چهرههای شاخص بینالمللی استفاده و موضوعات متفاوتی را در شبکه مطرح کنند.
وی با تأکید بر اینکه هرچه بازتاب و موفقیت معاونت برونمرزی بیشتر میشود، محدودیتهایی که بر شبکهها اعمال میشود نیز سنگینتر خواهد شد، گفت: ما با تجربهای که از گذشته کسب کردیم، سعی کردیم شیوه حضور خودمان را بهگونهای بازآرایی کنیم که رسانههای رسمی ما بتوانند بهشکل فراگیر به فعالیتهای خود ادامه دهند، ضمن اینکه برای حالت بسیار بدبینانه برنامهریزی کردهایم که اگر نتوانستیم در هیچ وب یا سکویی کار کنیم، در آن شرایط، رسالت پیامرسانی ما باید چگونه باشد. ما نهتنها برای چنین شرایطی زیرساخت آماده کردهایم، بلکه عملیات انجام میدهیم.
رشد 1000 درصدی در میزان بازدید فضای آنلاین
نوروزی اضافه کرد: در حوزه آنلاین هم بدون اغراق در چهار سال تحولی که پشت سر گذاشتیم، رشد هزار درصدی در میزان بازدید را رقم زدهایم و مخاطبان ما متکثرند. با توجه به حوزه مأموریت هرکدام از رسانهها، بیشترین سهم مخاطب نیز در همان بستر جغرافیایی و زبانی کشورهای مربوطه است.
معاون برونمرزی فعالیتها این معاونت درزمینه تولیدات نمایشی را گامیبلند در دوره تحول توصیف کرد و افزود: حوزه نمایشی در معاونت برونمرزی کمی فرعی بود و ما آن را به متن آوردیم. طرحهای نمایشی ما اکنون در مراحل مختلفی قرار دارند و شاید در دورههای قبلی معاونت برونمرزی هیچگاه شش اثر نمایشی را بهصورت همزمان پیش نمیبرد.
وی متذکر شد: خبر، جایگاه و اثرگذاری خاص خودش را دارد، اما تأثیر آن در بیشتر مواقع زودگذر است. برای اینکه بتوانیم به تثبیت روایت برسیم، باید گونههای دیگر رسانهای را نیز موردتوجه قرار دهیم. پیشازاین کمتر به تولید فیلم و سریال برای مخاطب غیرایرانی توجه کرده بودیم که سعی شد این نقیصه را جبران کنیم.
نوروزی در ادامه اظهار کرد: یکی دیگر از مأموریتهای تحولی ما توجه به مخاطبان کودک است. اکنون در شبکههای سحر و الکوثر پرخرجترین برنامهها تولیدات کودک و نوجوان است که با حمایت معاونت انجام میشود و بیش از بودجه شبکههاست و از برخی منابع در اختیار برای برنامههای کودک هزینه میکنیم، چراکه معتقدیم کار در این حوزه، نیاز به صبر دارد و اقدامی آیندهنگرانه است. در معاونت برونمرزی در تولید محتوای نرم و فرهنگی تنوعبخشی خوبی صورت گرفته است.
تولیدات نمایشی هدفمند و ادراکساز شدهاند
احسان کاوه، قائممقام معاون برونمرزی و مدیر شبکه آیفیلم با بیان اینکه تحول را در دو سطح میتوان تعریف کرد، توضیح داد: یک سطح، تولید و برنامهسازی و فعالیتهای مبتنیبر سند تحول است. اینکه بتوانیم مطابق نقشی که سند تحول تعیین کرده برنامهسازی را پیش ببریم، حتماً نتایج مثبتی در بر دارد. سطح دیگر تحول از نگاه ما، ترکیبی از حوزههای برنامهسازی، تغییرات ساختاری، رویکردی و ایجاد روشهای جدید برای رسیدن به مأموریت است. در معاونت برونمرزی برداشت ما از تحول همین سطح است. مصداق بزرگ این حرکت تحولی در معاونت برونمرزی را میتوان ایجاد شبکه سحاب و جشنواره صبح دانست.
کاوه افزود: بیش از ۷۰ سال است که در کشور ما فعالیت رسانهای بینالمللی وجود داشته است و به زبانهای گوناگون اقدام به انتشار و توزیع پیام میکردیم. با تغییرات فناورانه، این فعالیتهای رسانهای بینالمللی متحول شد، اما بهمرور اثرگذاری عمومی آن رو به کاهش میرفت و در انگیزه نیروها، محصولاتی که تولید میشد، نوع مخاطبان، تعامل با مخاطب و… تأثیر گذاشته بود. با تدبیر معاون برونمرزی و تلاشهای مدیر شبکه سحاب، با هدف تحول، تجمیع سرویسهایی رادیویی و برخط صورت گرفت.
قائممقام معاون برونمرزی تصریح کرد: ما در مجموع در معاونت برونمرزی ۴۵ رادیو و تلویزیون و سرویس برخط داریم که از ۲۹ زبان تشکیل شده که برای جغرافیاهای مرتبط به این زبانها دست به تولید محتوا میزنند. ما قرار نیست صرفاً محتوایمان را روی یک موج منتشر کنیم و در ۱۰ رادیوی برونمرزی روی امواج موج کوتاه، متوسط و FM سوار هستیم، اقدام به تولید پادکست، ویدئوکست و تولید محتوای مکتوب نیز میکنیم. بنابراین مخاطب در هرکدام از زبانها، میتواند به محتوای جمهوری اسلامی ایران دسترسی پیدا کند. به نظرم این یک اقدام کاملاً تحولی در برونمرزی است.
قائممقام معاونت برونمرزی با اشاره به اینکه ادراکسازی در کنار اطلاعرسانی یکی از راهبردهای معاونت برونمرزی در دوره تحول محسوب میشود، گفت: زمانی که موضوعی برای مخاطب اهمیت دارد، خبری که از سوی رسانه درخصوص آن موضوع مطرح میشود نیز دارای اهمیت میشود. یکی از اقدامات معاونت برونمرزی که در ادارهکل تولیدات نمایشی و شبکههای غیرخبری معاونت برونمرزی در دوره تحول بهعنوان راهبرد دنبال شده، این است که موضوعات را بهصورتی برای مخاطب تبیین کنیم که صرفاً جنبه خبری نداشته باشد و موجب ادراکسازی و آشنایی در آنها شود. رسیدن به چنین هدفی با اقدام خبری میسر نیست و باید از گونههای برنامهسازی، آثار نمایشی، مستندسازی و… در این راه بهره ببریم.
اثرگذاری چشمگیر «صبح» و تصویرسازی مثبت از ایران
وی درباره جشنواره صبح و بازتاب آن در دوره تحول نیز عنوان کرد: جشنواره صبح اثرگذاری چشمگیری داشت. بهصورت کلی در دو دهه فعالیت رسانهای بینالمللی همواره افرادی که دیدگاه درستی نسبت به ایران داشتهاند، به کشورمان سفر کردهاند و کسانی که از این آگاهی برخوردار نیستند، هراس وحشتناکی از سفر به ایران دارند و از سوی دولتها و نزدیکان خود از آمدن به ایران منع میشوند. این افراد از لحظهای که به ایران میآیند درمییابند که آنچه در واقعیت مشاهده میکنند با آنچه دیگران برایشان روایت کردهاند، تفاوت بسیاری دارد.
کاوه اظهار کرد: وقتی در جریان برگزاری یک جشنواره و در قالب شبکهسازی جشنوارهای مانند صبح، افراد را در معرض روایتهای واقعی از ایران قرار میدهیم، روی آنها تأثیر بلندمدت میگذاریم. در میانه جنگ تحمیلی ۱۲روزه از سوی معاونت این ایده مطرح شد که باید تور رسانهای برگزار کنیم و بخش زیادی از این ایده با کمک دستاوردهای حاصل از سه دوره قبلی جشنواره صبح رقم خورد.
قائممقام معاون برونمرزی بیان کرد: ما از سومین دوره جشنواره صبح تصمیم گرفتیم تمام اقداماتی که در جشنواره انجام میشود را با تکیهبر ظرفیتهای معاونت برونمرزی انجام دهیم و دبیرخانه دائمی داریم. جشنواره را به ساختار تشکیلات سازمانی وارد کردهایم و اعضای این دبیرخانه همکاران خودمان در معاونتاند. بنابراین برای برگزاری تور رسانهای بعد از جنگ تحمیلی ۱۲روزه، زیرساخت پیادهسازی این ایده وجود داشت و کافی بود به مدعوان ایمیل بزنیم و پاسخ مثبت بگیریم. پیشینه جشنواره صبح کمک کرد که مهمانان از این تور رسانهای استقبال کنند.
وی با تأکید بر اینکه تأثیرگذاری این تور بالا بود، عنوان کرد: افراد از رسانههای معتبر، مستقل یا مخالف با نگاه ما نیز از بازدیدها گزارشی ارائه کردند که بسیار متعادل و نزدیک به واقعیت بود. این افراد توانستند روایتهایی بدون تأثیرپذیری ازآنچه سالها به ذهنشان پمپاژ شده بود، ارائه کنند که برای ما گامیبسیار روبهجلوست.
از پیشتولید آثار نمایشی تازه تا تولید مشترک با همسایهها
کاوه درباره وضعیت تولید و توزیع آثار نمایشی در معاونت برونمرزی در دوره تحول نیز بیان کرد: برای توزیع تولیدات نمایشی، ما چهار کانال آیفیلم فارسی، دری، عربی و انگلیسی داریم و متناسب با نگاه فرهنگی خودمان و دیدگاه فرهنگی همسو در مخاطبانمان که میخواهیم آن را ارتقا دهیم، اقدام به انتخاب سریالهایی میکنیم که جزو گنجینههای ارزشمند تولیدات صداوسیما در سالهای مختلف است و این آثار را به دو شیوه زیرنویس و دوبله به مخاطبان عرضه میکنیم.
وی با بیان اینکه پیش از تحول تولید اثر برای مخاطب خارجی، مخاطب داخلی و خارجی را توأمان مدنظر قرار میداد، گفت: با راهنمایی معاون برونمرزی به این نتیجه رسیدیم که تولید کار جذاب برای دو مخاطب همزمان پیچیده و سخت است. مخاطب خارجی با رقبای تولید نمایشی جدی مواجه است. شبکههای ماهوارهای معمولاً آثاری سخیف را پخش میکنند و نتوانستهاند در حوزه تولید آثار فارسی کار خاصی انجام دهند. زبانگردانی آثار خارجی برای مخاطبان داخلی نیز مخاطب محدودی دارد. این در حالی است که حوزه سریال، مربوط به خانوادههاست و تولیدات نمایشی بومی هر کشور برای خودش دارای اهمیت است.
کاوه یادآوری کرد: ما باید برای مخاطب خارجی متناسب با فرهنگ مصرفی آنها به تولید اثر میپرداختیم و ازاینرو در دوره تحول توانستیم تولیداتی نقطهزن و هدفمند برای این دسته از مخاطبان طراحی کنیم. ازجمله تولیدات جدید مرتبط با مقاومت چند طرح در مرحله پیشتولید قرار دارد. همچنین با کشورهای همسایه و همسو نیز تولید مشترک داریم و در حال بررسی رسیدن به تولید مشترک با کشورهای چین و تاجیکستان، روسیه و احتمالاً پاکستان نیز هستیم.
حرکت در مسیر زیستبوم روایتساز و بازآرایی ظرفیتها
حسین شیخیان، کارشناس رسانه بینالملل و مدیر شبکه سحاب با بیان اینکه شبکه سحاب از دل یک ضرورت راهبردی در سال ۱۴۰۲ متولد شد، اظهار کرد: سحاب ضرورتی بود که ریشه در تغییرات بنیادین زیست رسانهای جهان داشت. افول تدریجی رسانههای خطی، تکهتکهشدن مخاطبان و انتقال مصرف محتوا به پلتفرمهای دیجیتال، ایجاب میکرد که روایت رسمی ایران در عرصه بینالملل، از قالبهای سنتی فاصله بگیرد و بهسمت مدلهای چابک، چندزبانه و پلتفرممحور حرکت کند.
وی افزود: سحاب پاسخ عملی به این تغییر پارادایم است؛ نه بهعنوان یک شبکه صرفاً تولیدکننده محتوا، بلکه بهمثابه یک زیستبوم روایتساز. سحاب نه محصول تعطیلی، بلکه حاصل بازآرایی ظرفیتهاست. پژوهش میدانی، مصاحبه با مدیران و بررسی تجربههای بینالمللی نشان داد که بخشی از ظرفیتهای موجود میتواند با تغییر مأموریت و زبان روایت، در قالبهای تازه احیا شود.
شیخیان ادامه داد: ازمنظر مخاطب، دادهها نشاندهنده یک جهش کمسابقهاند. میزان اقبال به برنامهها در مقایسه با دوره پیش از تأسیس، رشدی بیش از ۵۰۰ درصد را تجربه کرده است؛ رشدی که نه صرفاً کمّی، بلکه واجد معناست. پیامهای مخاطبان عمدتاً حول یک محور مشترک میچرخد: «شناخت ایران واقعی». بسیاری از مخاطبان از شکاف عمیق میان تجربه مواجهه با محتوای سحاب و تصویری که سالها رسانههای غربی از ایران ساختهاند، سخن میگویند و از ضرورت اصلاح این تصویر تحریفشده یاد میکنند. مدیر شبکه سحاب تصریح کرد: بهبیان دقیقتر، سحاب در حال عبور از تعریف کلاسیک شبکه رسانهای و نزدیکشدن به مفهوم پلتفرمهای اینترنتی چندزبانه است. در همین چارچوب، راهاندازی پلتفرمهای روسی، انگلیسی، ترکی، چینی، عربی و عبری، گامی راهبردی برای حضور مستقیم و بیواسطه در زیست رسانهای مخاطبان جهانی محسوب میشود؛ پلتفرمهایی که بدون اتکا به آنتن ماهوارهای، امکان روایت مستمر، آرشیومند و در دسترس از ایران را فراهم میکنند. در کنار این مسیر، توسعه پلتفرم 27 زبانه AOD با تمرکز بر قالب پادکست، پاسخی هوشمندانه به تغییر ذائقه نسل جوان جهان است؛ نسلی که شنیدن، انتخابگری و مصرف شخصیسازیشده محتوا را بر تماشای خطی ترجیح میدهد. این کارشناس رسانه بینالملل یادآوری کرد: تمرکز بر پادکست بهعنوان محصولی کمهزینه، پرنفوذ و عمیق، به سحاب امکان میدهد روایت ایران را در لایههای فکری، فرهنگی و تحلیلی تثبیت کند. مجموع این اقدامات، سحاب را به مدلی نوین از رسانه فراملی در عصر پلتفرمها تبدیل میکند. درنهایت میتوان گفت سحاب بهدنبال تثبیت حضور رسانههای رسمی و مرجع ایرانی در زبانهای مختلف است؛ حضوری که نه در رقابت سرگرمی، بلکه در میدان روایت سیاسی - اجتماعی معنا مییابد. شیخیان تأکید کرد: راهاندازی پلتفرمهای VOD، دسترسپذیر کردن روایت ایران برای مخاطب جهانی و ایفای نقش فعال در گردش معنا، افق نهایی این طرح رسانهای است؛ افقی که در آن، ایران نه موضوع روایت دیگران، بلکه صاحب روایت خود است.
انسانرسانهها و پیامرسانی گستردهتر
فهیمه اسماعیلپور، مدیر تولید شبکه هیسپان تیوی با تأکید بر اینکه شبکههای العالم، پرس تیوی و هیسپان تیوی بهعنوان رسانههای مقاومتی شناخته میشوند، گفت: ما سعی کردیم درراستای حرکت در مسیر رسانههای مقاومتی، تولیداتمان را بیشتر به سمت اهداف مقاومتی پیش ببریم. جدول پخش، مستندها و برنامههایی که در این مدت ساختیم نیز به همین هدف نزدیک شدند.
وی افزود: از سوی دیگر با توجه به اتفاقاتی که در سالهای اخیر رخ داد ازجمله شهادت سپهبد قاسم سلیمانی، طوفانالاقصی و… تولیدات هیسپان تیوی به همان سمتوسو حرکت کرد و ما روی منطقه خودمان متمرکز شدیم. ما تنها رسانهای هستیم که در آسیای غربی سریع و دقیق محتوای منطقه خودمان را بازتاب میدهیم. در غرب آسیا رسانه اسپانیاییزبان نداریم و تنها رسانه اسپانیاییزبان شبکه هیسپان تیوی است. شاید قبلاً اولویتهای این شبکه آمریکای لاتین و سایر کشورها بود، اما بعد از طوفانالاقصی سعی کردیم در پوشش وقایع منطقه خودمان قویتر عمل کنیم تا یک منبع در دنیا محسوب شویم.
اسماعیلپور ادامه داد: من 15 سال است که در این رسانه فعالیت میکنم، اما وقایعی که در این چهار سال اخیر در ایران و منطقه رخ داده، باعث شد بتوانیم برتری خودمان را نسبت به سایر رسانهها نشان دهیم. در هرکدام از اتفاقاتی که داخل ایران تجربه شد، هیسپان تیوی سعی کرد جزو نخستین رسانههایی باشد که به آن واکنش نشان میدهد و در حوادث سال ۱۴۰۱ تا وعدههای صادق و جنگ تحمیلی ۱۲روزه همین کارکرد را حفظ کردیم. وی یادآوری کرد: ما تلاش کردیم در تولیدات هیسپان تیوی با تبیینگری اتفاقات کشور را پوشش دهیم. چراکه در کشورهای گوناگون و با تأکید بر کشورهای اسپانیاییزبان، شناخت دقیقی نسبت به ایران وجود نداشت و میتوان گفت حزب باد بودند و آنچه شبکههای اصلی جهان یا برخی ارگانها به آنها دیکته میکردند را میپذیرفتند. در چنین شرایطی یکی از شاخصههای هیسپان تیوی در دوره تحول این بود که حقیقت ایران را تبیین کند و همین اقدامات رسانهای دیدگاهها را نسبت به واقعیت کشور تبیین کرد و آنچه برخی جریانات قصد داشتند القا کنند را متوقف و یا تغییر داد.
در ادامه مدیر تولید کانال هیسپان تیوی ضمن اشاره به اینکه انسانرسانهها در دوره تحول وارد برنامهسازی این کانال شدهاند، توضیح داد: با توجه به اهمیت فضای مجازی که بسیاری از سیاستهای امروز جهان را شکل میدهد، ما سعی کردیم روی انسانهایی که میتوانند در فضای مجازی اثرگذار باشند، تمرکز کنیم. این افراد دنبالکنندههای متعددی دارند و ما از این چهرهها بهعنوان مجری استفاده کردیم. برنامههایی را که با این افراد میسازیم، آنتن ما را در جهت مقاومت بهروز میکنند و در فضای مجازی نیز محتوای متناسب با سیاستها ما بیشتر بازنشر میشوند.
اسماعیلپور اظهار کرد: برنامهای مانند «پنجرهای بهسوی فلسطین» ازجمله تولیداتی بود که با همین رویکرد ساخته شد. «دانیل خادوئه» مجری برنامه، شهردار یکی از شهرهای شیلی بود. شیلی بزرگترین جامعه مهاجر فلسطینی را در خود جا داده است. این فرد در فضای مجازی صفحات پرمخاطبی دارد و در همکاری با هیسپان تیوی بهعنوان مجری، کمک کرد که ما در فضای مجازی بهشدت نفوذ پیدا کنیم و سطح برنامه نیز بالا برود.
وی متذکر شد: برنامه «سیاهوسفید» در هیسپان تیوی نیز درراستای توجه به انسانرسانهها، یکی از نامزدهای ریاستجمهوری شیلیایی را که با اهداف مدنظر ما همسو بود، مجری این برنامه کرد. این مجری نیز جامعه طرفداران خود را در فضای واقعی و مجازی دارد و این اقدام برند ما را تقویت کرد و موجب بازنشر بیشتر خط فکری و سیاسی مقاومت شد. همه برنامههای ما در دوره تحول یک راهبرد ویژه فضای مجازی هم دارند.
مدیر تولید شبکه هیسپان تیوی به محدودیتهایی که برای شبکههای مجازی هیسپان تیوی ایجاد میشود نیز اشاره کرد و گفت: برای عبور از این چالش ما صفحات مجازی با اسامی ثانویه طراحی کردیم تا از حساسیتی که روی نام و لوگوی هیسپان تیوی وجود داشت و موجب بسته شدن صفحات مجازی میشد بکاهیم، ولی محتوای موردنظرمان از هیسپان تیوی را در این فضاها منتشر کنیم. اسماعیلپور اضافه کرد: با همه تلاشهایی که میکنیم، صفحات فضای مجازی ما در بسترهای گوناگون مدام بسته میشود، اما باز هم صفحات جدیدی میسازیم و هر بار هم بهسرعت، دنبالکنندههای بسیار بالایی پیدا میکنیم. هرگاه در منطقه حادثه خاصی رخ میدهد نیز تعداد چشمگیری دنبالکننده جدید داریم.
افزایش سهم تولیدات مستقل به ۵۰ درصد جدول پخش
سمیه مروتی، مدیر تأمین برنامه و آرشیو شبکه سحر نیز درخصوص تجربیات دوره تحول توضیح داد: تحول در واحد تأمین برنامه شبکه سحر، ساختاری و محتوایی بوده و براساس سه محور مقاومت، دیپلماسی فرهنگی و روایت بومی انجام شده است. تمرکز ما روی محتواهای فاخر و تأثیرگذار در عرصه بینالمللی بوده و براساس تأکیدات مدیر شبکه، محتواهایی که چهره ایران را قوی، بهروز و بر پایه پیشرفتها در عرصههای مختلف نشان میدهد، در دستور کارمان قرار دارد.
وی تصریح کرد: همچنین تمرکز بر منابع منطقهای و بومی را افزایش دادیم و در تولیداتمان سعی کردیم ارتباطات را با تولیدکنندگان آثار در مناطق هدف، بومیسازی کنیم. بهعنوان نمونه دریافت منابع تأمینی از شبکه کردستان و تولیدات گسترده در سلیمانیه عراق و مناطق اورامانات برای کانال کردی و یا در کانال آذری ارتباط با ارومیه و تبریز و اردبیل و دریافت سریالها و میانبرنامههایشان ازجمله این اقدامات بود.
مروتی گفت: در عرصه آرشیو شبکه، متادیتاها را کاملتر کردیم و برچسبها جزئیتر شد تا در جستوجوها دسترسی عمیقتر، شفافتر و متناسب با نیازهای تحلیلی و تولیدات جدیدمان باشد.
مروتی ادامه داد: دستاوردهایمان با توجه به ارتباطات گسترده با مناطق داخلی و خارجی هدف، مراکز تولیدات مختلف خارج سازمان (اوج، عتبات، سازمان تبلیغات و…) باعث تنوع آنتن، سرعتدهی به همزمانی تولیدات و پخش و ارتقای استانداردهای محتوایی و فنی شد. ما بهویژه در بخش مستندهای سیاسی و اجتماعی، رشد چشمگیری داشتهایم. همچنین بهرهوری بالاتر از محتوای قدیمی و گرانبهای آرشیوکل سازمان که در این مدت همکاری خوبی با هم داشتیم باعث سازماندهی مجدد، بهعنوان «طلای خام» شده که برای ساخت برنامههای جدید مورداستفاده قرار گرفته است. نکته دیگر ایجاد چرخه کاری کوتاهتر در تأمین برنامه و آرشیو است و سعی کردیم پروسه درخواست کانالها تا تأمین را کوتاهتر کنیم.
در ادامه مدیر تأمین برنامه کانال سحر یادآوری کرد: اقدامات و تغییرات کلیدی که انجام دادیم شامل فعالسازی کانالهای ارتباطی با دفاتر و شبکههای منطقهای برای تأمین سریع تصاویر و مستندات دستاول از وقایع، با هدف ارائه روایت متفاوت از رسانههای غربی، ایجاد آرشیوسازی پدافندی یعنی دستهبندی جدید در آرشیو برای ذخیرهسازی محتوای مرتبط با «جنگهای شناختی» و عملیات رسانهای دشمن، با قابلیت جستوجوی سریع برای مقابله بهنگام بود.
وی اضافه کرد: همچنین تولید محتوای پشتیبان تأمین نیز از دیگر تغییرات کلیدی دوران تحول معاونت برونمرزی محسوب میشود؛ در مواردی که امکان تأمین محتوای کافی وجود نداشت، گروه تأمین و آرشیو بهسرعت فوتیج خام را در اختیار گروههای تولید شبکه قرار داد تا در قالبهای فشرده مثل موشنگرافیک و نماهنگهای کوتاه روایت سازمان در سریعترین زمان ممکن تولید و منتشر شود.
مروتی با اشاره به تداوم تغییرات پس از عبور از دوران جنگ بیان کرد: این تغییرات پایدار و ادامهدار خواهند بود؛ زیرا رویکرد پدافند رسانهای دیگر یک واکنش اضطراری نیست، بلکه بخشی از وظیفه ذاتی شبکههای برونمرزی در دوره تحول محسوب میشود.
مدیر تأمین برنامه کانال سحر درخصوص میزان آرشیوی و تولیدی بودن برنامههای کانال سحر توضیح داد: کانالهای پنجگانه شبکه سحر، بهطور سنتی متکی به حجم زیادی از محتوای تأمینی بودهاند. بااینحال، در دوره تحول، تلاش بر این است که نسبت تولیدات فاخر به تأمین و آرشیو افزایش یابد که اقدامات بسیار خوبی دراینباره صورت گرفته است و می توان گفت که بهطور میانگین در حال حاضر حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد از جدول پخش مستقیماً محتوای تولیدی شبکه شامل اخبار، برنامههای گفتوگومحور و در مناسبتها ترکیبی است و ۵۰ تا ۶۰ درصد محتوای تأمینی-آرشیوی است.
مروتی متذکر شد: نکته کلیدی این است که محتوای تأمینی- آرشیوی امروز، بازتولید میشود؛ یعنی با دوبله، زیرنویس تخصصی و قاببندی متناسب با راهبرد شبکه، هویت جدید تولیدی پیدا میکند تا در خدمت اهداف تحول باشد.
مدیر تأمین برنامه کانال سحر در پاسخ به این پرسش که چه میزان از محتواهای بومیکشورهای مختلف در شبکه سحر نمایش داده میشود و چه میزان ازطریق تولیدات داخلی تأمین میشود، گفت: تأکید بر محتوای بومی - منطقهای یکی از اصلیترین نقاط قوت شبکه سحر در این دوره است.
وی افزود: همچنین تقریباً ۷۰ تا ۸۰ درصد محتوای تأمینی- آرشیوی غیرتولیدی شبکه، از داخل سازمان صداوسیما (مراکز استانی و سایر شبکهها) یا از تهیهکنندگان داخلی دریافت میشود. این بخش شامل سریالهای بزرگ، سینماییها، مستندهای سیاسی و اجتماعی تولیدشده در ایران است که سپس برای پخش در شبکه سحر دوبله یا زیرنویس میشوند. هدف ما، ترکیب بهینه روایت داخلی با رنگوبوی بومی است؛ یعنی محتوای بومی خارجی به ما زبان محلی را میدهد و تولیدات داخلی، پیام مرکزی سازمان را منتقل میکنند.
مروتی درباره اقدامات تأمین برنامه برای نوروز و ماه مبارک رمضان نیز اظهار کرد: این دو مناسبت، زمان اوج مصرف رسانهای مخاطبان در مناطق هدف است که نیازمند برنامهریزی دقیق در بخش تأمین هستند. البته تولید ویژهبرنامههای زنده و مسابقات قرآنی پرمخاطب هرساله در دستور کار کانالهای ما هست، ولی در کنار این برنامهها با توجه به تقارن رمضان و عید نوروز سعی در تأمین سریالهای فاخر و فیلمهای سینمایی با محوریت خانواده، ارزشهای اخلاقی و امیدآفرینی که با فرهنگ منطقه همخوانی داشته باشند، داریم.
وی تأکید کرد: همچنین تأمین بستههای محتوایی معارفی مخصوص رمضان و محتوای فرهنگی-تاریخی درخصوص نوروز، تأمین مستندهای معارفی مرتبط با سیره ائمه یا تاریخ صدر اسلام، با دوبله یا زیرنویس تخصصی و مستندهای گردشگری و فرهنگی برای نمایش جاذبههای ایران از دیگر برنامههای مناسبتی ماست.
افزایش شمار خبرنگاران در کشورهای هدف
محمد وحیدی، مسئول خبرنگاران و برنامهساز شبکه العالم درباره تجربیات خود در دوره تحول صداوسیما بیان کرد: در شبکه العالم با توجه به رسالتی که در بخش خبرنگاران خارجی شبکه العالم بر عهده داریم، سعی کردیم تحول را با بهکارگیری خبرنگاران در کشورهای هدف تا حد زیادی پی بگیریم.
وی تصریح کرد: ما پیش از دوره تحول صداوسیما، در کشورهایی مانند بریتانیا، فرانسه، ترکیه، افغانستان، پاکستان و حتی بخشهای جنوبی سودان خبرنگاری نداشتیم، ولی در سالهای اخیر و همزمان با تحول رسانه ملی توانستیم این افراد را بهکار بگیریم و تحولی برای پوشش خبری شبکه العالم و گسترش ظرفیت شبکه خبرنگاران العالم در حوزه کشورهای مختلف از شمال آفریقا تا اروپا و آسیای میانه خاورمیانه را تجربه کردیم.
مسئول خبرنگاران و برنامهساز شبکه العالم تأکید کرد: بعد از عملیات طوفانالاقصی در بحث فلسطین، سعی کردیم بهصورت میدانی تحول خوبی در پوشش وقایع غزه ایجاد کنیم و از ظرفیت خبرنگاران محلی بهره ببریم و با اضافه کردن چندین خبرنگار جدید، پوشش حرفهایتری در منطقه داشته باشیم. ما در غزه با حدود چهار تا پنج خبرنگار سعی کردیم تحولات جنگ را در همه نقاط غزه برای مخاطب به تصویر بکشیم.
وحیدی اظهار کرد: به نظرم در این مدت شبکه العالم تا حدی توانسته منبع بسیاری از تصاویر و اطلاعات خبرگزاریهای داخلی، سایتها و… باشد. همچنین نیمنگاهی نیز به مناطق دیگر فلسطین ازجمله کرانه باختری داشتیم. تحولات در این مناطق هم بسیار متعدد بود و با افزایش تعداد خبرنگار و برنامههای کوتاه و بلند، پوشش برنامههای خبری را از کشور فلسطین ادامه دادیم.
مسئول خبرنگاران و برنامهساز شبکه العالم یادآوری کرد: درخصوص لبنان نیز در دوره تحول، با توجه به ورود حزبالله لبنان به جنگ پس از ۷ اکتبر و حمایت از جبهه مقاومت فلسطین و غزه، با اعزام خبرنگار به جنوب لبنان و پوشش خبری از بیروت سعی کردیم فضایی بسیار مناسب ایجاد کنیم و پوشش همهجانبه متفاوتی را ازآنچه در گذشته بوده، با برنامههای زنده، ترکیبی و پوششی در شبکه داشته باشیم. همچنین در دوره تحول افزایش خبرنگار نیز داشتیم و تعداد خبرنگاران العالم را از حدود ۳۰ به ۴۰ خبرنگار رساندیم. فرایند جذب و بهکارگیری نیروهای تازه در مناطق جدید بسیار مهم بود.
وی درباره همکاران شهید شبکه العالم در این دوره نیز بیان کرد: یکی از همکاران ما که مسئولیت تصویربرداری را بر عهده داشت به نام «رسمی جهاد سالم» که اصالتاً اهل غزه بود، وی پیش از آتشبس در غزه هنگام بازگشت به منزلش بهصورت عمدی هدف پهپاد قرار گرفت و به شهادت رسید. در سالهای اخیر و بهویژه با حوادثی که در این دو سال تجربه کردیم، بسیاری از خبرنگاران رسانههای مختلف به دست صهیونیستها ترور شدهاند. وحیدی با اشاره به اینکه در جنگ تحمیلی ۱۲روزه بسیاری از نگاهها به سمت رسانههای ایرانی دوخته شد، بیان کرد: شبکه العالم، پرس تیوی و هیسپان تیوی در ایام جنگ با توجه به رسالت خبری و آمارهای فضای مجازی و بازخوردهایی که خبرنگاران و دفاتر ما احصا کردند، تأثیر بسیاری بر مخاطبان سراسر دنیا داشتهاند. مخاطب هدف ما اکثر اطلاعات خود را ازطریق رسانههای برونمرزی کسب میکرد و عملکرد همکاران ما در جلب اعتماد و توجه مخاطب، واقعاً قابلتقدیر است.
مسئول خبرنگاران و برنامهساز شبکه العالم ادامه داد: میتوان گفت افزایش تأثیرگذاری بر مخاطبان شبکههای برونمرزی، یکی از دستاوردهای مهم دوره تحول رسانه ملی است. اکنون مرجعیت و اهمیت رسانههای ما برای مردم منطقه، در آمارهایی که به دست میآید، کاملاً آشکار است.
وحیدی ضمن اشاره به اینکه دفاتر العالم در کشورهای خارجی با چالشها و محدودیتهای بسیاری در حوزه خبرنگاری مواجهاند، گفت: شبکه العالم و همه شبکههای برونمرزی صداوسیما، دو بال تبیین آنچه اتفاق میافتد هستند و طبیعتاً با توجه به رویکرد مقاومتی که داریم، در بسیاری از کشورها ما را محدود میکند و نمونه بارز آن محدودیتهای بریتانیاست. با توجه به قوانین جدید دولت بریتانیا، آنها مؤسسه صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران را بهزعم خود مؤسسهای تروریستی برشمردهاند. در این وضعیت پوشش خبری ما با مشکلات زیادی روبهروست، اما ما رسالت خبری خودمان را همچنان حفظ کردهایم. وی در ادامه متذکر شد: در مناطقی از فلسطین با توجه به حضور صهیونیستها و قوانینی که وضع میکنند، در پوشش خبر با مسائل متعددی درگیر هستیم. خبرنگاران برای تدوین و تبیین حقیقت، کار سختی پیش رو دارند، اما سعی میکنیم به شیوههای گوناگون همچنان پوشش خبری خودمان را از مناطق انجام بدهیم.