نظم جهانی در حال تجربه دورهای از بازآرایی عمیق است؛ دورهای که در آن رقابت قدرتها از سطح شعارهای سیاسی فراتر رفته و به میدان زیرساخت، تجارت و مسیرهای ترانزیتی کشیده شده است. دیگر صرفاً مرزها تعیینکننده توازن قوا نیستند، بلکه «مسیرها» هستند که وزن ژئوپلیتیک کشورها را مشخص میکنند. هر کریدور جدید میتواند معادلات اقتصادی را تغییر دهد، وابستگیها را بازتعریف کند و ائتلافهای تازهای بسازد. بدین معنا که آینده با ریل، بندر و کریدور ساخته میشود و رقابت قدرتها بر سر مسیرهاست؛ مسیرهایی که وقت و هزینه را کاهش میدهند و اهرم چانهزنی میآفرینند.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، در چنین بستری و همزمان با رویداد ملی «ایران جان» در سیستان و بلوچستان، مستند «کریدور طلایی» در شبکه پرستیوی اثر پپه اسکوبار -Pepe Escobar- اهمیتی دوچندان پیدا میکند؛ روایتی تصویری از پروژهای که میخواهد هندسه اتصال در اوراسیا را تغییر دهد و جایگاه ایران را برجسته کند.
«کریدور طلایی»، نخستین مستند انگلیسیزبان تولیدشده درباره کریدور شمال-جنوب است. این کریدور هشت هزار و ۵۰۰ کیلومتری، ترکیبی از حملونقل دریایی، ریلی و جادهای است و کوتاهترین مسیر بین شمال و جنوب آسیا را فراهم میکند. مسیر از هند آغاز شده و ازطریق بنادر جنوبی ایران شامل چابهار و بندرعباس به دریای خزر و سپس روسیه و اروپا متصل میشود.
چابهار در نقطه کانونی کریدور
در این میان، چابهار در استان سیستان و بلوچستان بهعنوان نقطه کانونی کریدور شمال–جنوب، جایگاهی ویژه یافته است. این بندر راهبردی با دسترسی مستقیم به آبهای آزاد، جنوب و شرق جهان را به شمال اروپا متصل میکند و میتواند به کانون ترانزیتی منطقه تبدیل شود؛ کانونی که مسیر دسترسی به اروپا، روسیه و حتی شمال آفریقا را آسان میکند و برای کشورهای محصور در خشکی آسیای میانه، پلی امن و مقرونبهصرفه برای ارتباط با اقتصاد جهانی فراهم میآورد.
مستند، مسیر را از دریای خزر تا خلیجفارس و دریای عمان دنبال میکند و بر نقاط کلیدی مانند شبکه ریلی سراسری ایران و بنادر جنوبی تأکید دارد. فیلم با نمایش میدانی پایانهها، خطوط آهن و بنادر، استدلال میکند که قدرت در قرن بیست و یکم بیش از هر زمان دیگری از «اتصال پایدار و قابلپیشبینی» ناشی میشود.
این مستند، پیوند ایران، روسیه و هند را بهعنوان سه بازیگر کلیدی برجسته میکند. برای تهران، کریدور ابزاری برای تنوعبخشی به مسیرهای تجاری است؛ برای مسکو، راهی برای دسترسی پایدارتر به بازارهای جنوبی در شرایط فشار غرب؛ و برای دهلی، گزینهای مکمل جهت اتصال به آسیای مرکزی و روسیه بدون عبور از مسیرهای پرخطر است. در این چارچوب، کریدور شمال - جنوب تنها یک پروژه حملونقل نیست، بلکه ستون فقرات همگرایی اقتصادی - لجستیکی در فضای اوراسیایی است.
یکی از نقاط قوت مستند «کریدور طلایی»، برجستهسازی «اقتصاد زمان» است. در تجارت جهانی، هر روز تأخیر به معنای افزایش هزینه انبارداری، بیمه و سرمایه در گردش است. هرچه مسیر کوتاهتر و پیشبینی پذیرتر باشد، خطر تجاری کاهش مییابد. اگر کریدور شمال – جنوب بتواند تحویل کالا را سریعتر و منظمتر کند، مزیتی رقابتی برای صادرکنندگان و واردکنندگان ایجاد خواهد کرد؛ نهتنها برای سه کشور اصلی، بلکه برای اقتصادهای قفقاز و آسیای مرکزی که به این شبکه متصل میشوند.
کریدور در سایه تهدید
پخش «کریدور طلایی» در پرس تیوی در حالی صورت میگیرد که سایه تهدیدهای امنیتی و سناریوهای تقابل نظامی علیه ایران در فضای منطقهای و بینالمللی مطرح است. در چنین فضایی، تمرکز بر کریدور شمال - جنوب صرفاً پرداختن به یک پروژه اقتصادی نیست، بلکه تلاشی برای جابهجایی دستور کار از «میدان تقابل سخت» به «میدان رقابت زیرساختی» است. پیام مستند روشن است: کشوری که در شبکههای حیاتی تجارت بینالملل ادغام شود، بیثباتسازیاش پرهزینهتر خواهد بود.
شعار مستند، «کریدورهای اتصال بسازید، نه جنگ»، بازتاب همین منطق است. بهجای آنکه جغرافیا به میدان رویارویی تبدیل شود، میتواند به بستر همکاری بدل گردد. ایران در چهارراهی قرار دارد که از شمال به روسیه و اوراسیا و از جنوب به اقیانوس هند متصل است. اگر این ظرفیت به طور کامل فعال شود، جغرافیای تهدید میتواند به جغرافیای فرصت تبدیل شود. «کریدور طلایی» در این معنا، بازخوانی این ایده است که در نظم در حال شکلگیری جهانی، قدرت پایدار از مسیر اتصال میگذرد، نه از مسیر جنگ.