هواشناسی امروز دیگر محدود به اعلام دما و احتمال بارش نیست و تغییرات اقلیمی و افزایش رخدادهای «حدی» مانند سیلها، موجهای گرما، خشکسالی و طوفانها باعث شده نقش سازمانهای هواشناسی پررنگتر از همیشه شود.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، پیشبینیهای دقیق و هشدارهای بهموقع میتوانند خسارات اقتصادی را کاهش دهند، کشاورزان را در زمان کاشت و برداشت کمک کنند و مدیران شهری را برای مقابله با بحران آماده سازند. در ایران نیز سازمان هواشناسی کشور نقشی کلیدی در مدیریت ریسکهای جوی ایفا میکند. از پیشبینی بارشهای سیلآسا گرفته تا هشدار آلودگی هوا، سرمازدگی محصولات کشاورزی و موجهای گرمای خطرناک، همگی نمونههایی از کاربرد مستقیم علم هواشناسی در زندگی روزمره مردم هستند.
سوم فروردین (23 مارس) فرصتی است برای قدردانی از متخصصانی که پشت نقشهها، ایستگاهها، رادارها و ماهوارهها ایستادهاند و با تحلیل دادههای پیچیده، آینده نزدیک جو را برای ما قابل فهم میکنند. همچنین این روز یادآور مسئولیت مشترک ما در برابر طبیعت است. تغییر اقلیم فقط یک مسئله علمی نیست، بلکه نتیجه مستقیم رفتارهای انسانی است و مقابله با آن، نیازمند آگاهی، آموزش و تصمیمگیری درست در سطح فردی و جمعی. روز جهانی هواشناسی به ما یادآوری میکند که هوا فقط «خبر روز» نیست، بلکه بخشی از امنیت، اقتصاد و سلامت جامعه است. توجه به این علم و اعتماد به هشدارهای آن، گامیکوچک اما مؤثر برای ساختن آیندهای ایمنتر و پایدارتر است.
زندگی بدون هواشناسی ممکن نیست
صادق ضیائیان، رئیس مرکز ملی پیشبینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا در توضیح نقش هواشناسی در زندگی روزمره مردم بیان کرد: هواشناسی علمیبین رشتهای است که در اغلب فعالیتهای زندگی روزمره و برخی مشاغل تخصصی دخالت دارد؛ از این که لباس بیرون از خانه آدمها چه باشد تا کسی که کارش کشاورزی است یا در دریا و هوانوردی فعالیت دارد. اساساً بدون اطلاع از وضعیت هواشناسی انجام برخی اقدامات ممکن نیست، مثلاً در بحث پرواز هواپیماها و مواردی از این دست.
وی افزود: از سوی دیگر در بحث مخاطرات طبیعی - سیل، طوفان، تگرگ- هواشناسی تنها مرجعی است که با اطلاعرسانی میتواند از جان مردم محافظت کند؛ همچنان که در تمام تصمیمگیریهای مدیریت منابع آب سدها و سیلاب نیازمند اطلاعات هواشناسی هستیم. اساساً هواشناسی گستره وسیعی از موضوعات را در برمیگیرد که این نقش آن را برجسته و کاربردی میسازد.وی در پاسخ به این سؤال که فناوریها تا چه اندازه به این علم یاری رسانده و چرا هنوز درصد خطا بالاست گفت: در سالهای اخیر با گسترش علم و فناوری و به روزرسانی تجهیزات، پیشبینیها دقیقتر شده است و ابرکامپیوترهایی که به همین منظور طراحی و تقویت شدهاند به این مهم یاری میرسانند. در کشور ما علم هواشناسی ازجمله دقیقترین علوم است که با دقت ۸۴ تا ۸۵ درصد وضعیت موجود و آتی را رصد میکند. به هر حال، همه علوم عدم قطعیت دارند و نمیشود صددرصد باشند و علم و دانش بشری تاکنون به پیشبینی ۱۰۰ درصدی نرسیده است. وی تصریح کرد: سازمان جهانی هواشناسی در سالهای مختلف شعارهای مختلفی را مطرح کرده و محور سالهای اخیر هشدار زودهنگام، استفاده همه کاربران از اطلاعات و دست به دست دادن همه دستگاههای اجرایی برای عبور از مخاطرات بوده است.
ضیائیان ادامه داد: اساساً شناخت زیرساختها در هواشناسی بسیار مهم است، چون برایناساس، پیشبینیها میتوانند از یک اطلاع عمومی تا هشدار قرمز متغیر باشند. مثلاً در جایی نشست ۵ میلیمتر برف هم میتواند خطرناک باشد، در صورتی که بارش چند متری در جای دیگر هیچ نگرانیای ندارد. برایناساس پیشبینیهای کاربردی هواشناسی باید همراه با همکاری سایر نهادها باشد؛ مثلاً شهرداری خود از ظرفیتها و مشکلاتش آگاه است و میداند برای بارش باران کدام منطقه میتواند به مشکل آبگرفتگی بخورد؛ درنتیجه باید این آگاهی و تعامل را منتقل سازد. اگر این ظرفیت نباشد ما ناچاریم که برای همه مناطق بهصورت کلی هشدار آبگرفتگی اعلام کنیم.
حفاظت از جان و مال مردم
ساناز جعفری، کارشناس هواشناسی نیز در توضیح اهمیت هواشناسی در زندگی مردم و کاربرد آن بیان کرد: اساساً هواشناسی نقش بسیار مهمی در زندگی روزمره مردم دارد و در اقتصاد، ایمنی و برنامهریزیهای بلندمدت انسانی کمک کننده است. این رشته بر اساس پیشبینی هوا و تحلیل و بررسی وضعیت جوی زمین در گذشته و پیشبینی آینده میتواند یاریرسان بوده و تا جایی که ممکن است از خطرات طبیعی جلوگیری کند تا ما تصمیمگیری بهتر داشته باشیم.
وی ادامه داد: به عبارت دیگر، اطلاع از خطرات طبیعی مانند طوفان، سیل، موج گرما، کولاک و بارش سنگین برف و گردباد نجات دهنده جان انسانها و کاهش خطرات مادی است. وقتی مردم خبر داشته باشند که مخاطره ای پیش روست، قطعاً پناه گرفته و از خود محافظت میکنند و این کار خدمت هواشناسی به سلامت آدمهاست. ضمن این که کمک به کشاورزی و امنیت غذایی، بهبود وضعیت حمل نقل هوایی، زمینی و دریایی و به طور کلی افزایش ایمنی حمل و نقل از دیگر کارهای هواشناسی در زندگی روزمره مردم است. در یک کلام هواشناسی از جان و مال مردم در برابر خسارت جلوگیری میکند.جعفری در پاسخ به این سؤال که چرا همچنان خطاهای هواشناسی بالاست و مردم اغلب شرایط آبوهوایی موجود را با آنچه در اخبار هواشناسی تلویزیون اعلام میشود، مقایسه میکنند، گفت: اسم آن پیشبینی است و حالت پیشگویی ندارد؛ در حقیقت هواشناس با استفاده از ابزار و دادهها پیشبینی میکند که وضعیت چگونه خواهد بود. نباید فراموش کنیم که وضعیت جوی متغیر است و چیزی نیست که بتوان بهصورت کامل دربارهاش ارزیابی کرد. تصور کنید یک سیستم بارش از مدیترانه وارد کشور میشود اما مؤلفههای بسیار مانند فضای جوی، وزش باد، دمای دریا و موارد دیگر روی آن مؤثر است. اینها موضوعاتی است که قطعیت روی آنها وجود ندارد درنتیجه، پیشبینی را سخت میکند.
این کارشناس در توضیح این مهم که مردم چگونه میتوانند از خدمات هواشناسی بهره بیشتری در زندگی ببرند خاطرنشان کرد: مردم میتوانند پیوندهای ارتباطی ما در سازمان هواشناسی را ازطریق رسانههای دیداری و شنیداری که صداوسیما یکی از اصلیترین منابع آن است دنبال کنند. از سوی دیگر، دنبال کردن فضای مجازی که امروز بالاترین و به روزترین اطلاعات را دارد و کارشناسان رسمی هواشناسی در آن فعال هستند از دیگر منابع ماست؛ ضمن اینکه وب سایت و کانالهای سازمان هواشناسی در این زمینه یاریرسان است.جعفری درباره خطرناکترین پدیده جوی که ایران با آن مواجه است اظهار کرد: در سالهای اخیر پدیدههای «حدی» زیادی در ایران داشتیم؛ پدیده «حدی» یعنی اتفاقاتی که بسیار شدید هستند، مانند بارش سیلآسا و خشکسالی شدید که آثار منفی روی زندگی مردم دارند. اینها اتفاقاتی بوده که از قبل در این اقلیم رخ داده است و باز هم میتواند تکرار شود.
وی با توضیح اهمیت پیشرفت فناوری و استفاده از هوش مصنوعی در زندگی روزمره یادآور شد: جدیداً خطای هواشناسی به یمن حضور و وجود دادههای روز، رادارها و فناوریهای جدید کاهش یافته و دقت و دید ما از وضعیت جوی و چشمانداز آینده را افزایش داده است. جعفری تصریح کرد: قبلاً ایستگاههایی داشتیم که وابسته به شخص بود و باید حتماً یک نفر آنجا حضور داشت تا اطلاعات را ثبت و مخابره کند. ضمن این که در مکانهای صعب العبوری چون کوه یا روی دریا ایستگاه نداشتیم. اخیراً اما به جایی رسیدهایم که ایستگاه خودکار بدون نیاز به شخص در سراسر کشور داریم و هرچه بتوانیم اطلاعات و دادههای بیشتری در اختیار داشته باشیم، تغذیه مناسب برای مدلهای هواشناسی خواهیم داشت. مدلهای هواشناسی همانهایی هستند که پیشبینی را ایجاد کرده و به ما کمک میکنند که بدانیم وضعیت جوی روزها و حتی هفتههای آینده چگونه خواهد بود.
این کارشناس هواشناسی اظهار کرد: ماهوارههای بهتر، رادارهای به روزتر، ایستگاههای هواشناسی خودکار و غیرخودکار بیشتر و برخورداری از سنسورهای دریایی و اقیانوسی به گردآوری دادههای اولیه بهتر کمک کرده و در نتیجه در پیشبینی قویتر کار یاریرسان خواهد بود.جعفری با تأکید بر پیام سازمان جهانی هواشناسی در روزی که به نامش تخصیص یافته است بیان کرد: سازمان هواشناسی بر اساس دغدغههای هر سال شعار آن سال را تعیین میکند، اما درنهایت، پیام و رویکرد این سازمان حفاظت از جان و مال مردم در برابر تغییرات آب و هوایی و اقلیم است.