نگاهی به برنامه‌های رادیویی که با هدف حفظ و ترویج زبان مادری روی آنتن می‌روند

برنامه‌های رادیویی با نگاهی به تاریخ و ادبیات فارسی از شاهنامه تا ادبیات معاصر، تلاش می‌کنند ارزش‌های زبانی و فرهنگی این گنجینه را به مخاطبان یادآوری کنند.

به گزارش روابط عمومی رسانه ملی،  این برنامه‌ها با مرور آثار بزرگان ادب، تحلیل شیوه‌های بیان و روایت در متون کلاسیک و امروزی و پرداختن به سیر تحول زبان فارسی، روایتی پویا از این میراث ماندگار ارائه می‌دهند. همچنین با دعوت از صاحب‌نظران، شاعران و نویسندگان، زمینه‌ای برای گفت‌وگو درباره مشکلات و فرصت‌های پیش‌ روی زبان فارسی فراهم می‌کنند تا مخاطب نه‌تنها با گذشته پرافتخار این زبان آشنا شود، بلکه نقش خود را در حفظ و بالندگی آن در دنیای امروز بهتر درک کند. در آستانه بیست‌وپنجم اردیبهشت، روز پاسداشت زبان فارسی مروری بر این برنامه‌های رادیویی داشتیم.

رادیو فرهنگ| پرواز «ققنوس» بر فراز واژه‌ها
محسن حبیبی، مدیر رادیو فرهنگ با تأکید بر نقش زبان فارسی در هویت ملی ایرانیان گفت: در رادیو فرهنگ، حفظ و ترویج زبان فارسی نه‌فقط یک هدف رسانه‌ای، بلکه یک رسالت فرهنگی است. تمام برنامه‌های این شبکه، از «کیمیای کلمات» تا «ققنوس» و «کتاب فرهنگ»، در خدمت پاسداشت زبان و ادب فارسی طراحی شده‌اند. فرهنگ یک ملت در زبانش تبلور می‌یابد و هر واژه‌ فارسی، حامل بخشی از هویت جمعی ایرانیان است. رادیو فرهنگ از ابتدای تأسیس خود بر این باور بوده که پاسداشت زبان فارسی، پاسداشت فرهنگ مشترک و دیرپای یک ملت است. برنامه‌های رادیو فرهنگ از اساس با همین نگاه شکل گرفته‌اند. هر آنچه در بیان گویندگان در ساختار محتوایی برنامه‌ها و حتی در انتخاب موسیقی شنیده می‌شود، زیر سایه‌ دغدغه حفظ اصالت زبان فارسی است.

رادیو نمایش| حامل اندیشه و تمدن
محسن سوهانی، مدیرکل هنرهای نمایشی رادیو و رادیو نمایش، زبان فارسی را ستون تمدن ایرانی- اسلامی خواند و از طرح‌های نوین رادیو نمایش برای حراست از این سرمایه جهانی و انتقال آن به نسل آینده پرده برداشت. وی با اشاره به جایگاه رفیع زبان فارسی به‌عنوان مهم‌ترین مرز هویتی ایرانیان گفت: زبان فارسی نه‌فقط وسیله ارتباط، که حامل اندیشه، حکمت، عواطف و حافظه تاریخی این سرزمین است. هزاران سال است که این زبان با وجود همه تهاجم‌ها و دگرگونی‌های سیاسی و اجتماعی، چون سدی نفوذناپذیر از هویت ایرانی پاسداری کرده است. امروز وظیفه ما در رسانه ملی، به‌ویژه در اداره‌کل هنرهای نمایشی رادیو، پاسداشت این میراث گران‌سنگ ازطریق تولید آثاری است که زبان فارسی را در فصیح‌ترین و زیباترین شکل خود به مخاطب ارائه دهد.

رادیو گفت‌وگو| نگهبان تاریخ و روح ملت
سیدجواد سیدی، تهیه‌کننده برنامه «ایران سربلند» رادیو گفت‌وگو اظهار کرد: زبان فارسی فراتر از یک ابزار گفت‌وگو، جان‌مایه فرهنگ و هویت ملت ماست. در برنامه «ایران سربلند»، ما پرداختن به این موضوع را تنها یک ضرورت نمی‌دانیم، بلکه آن را یک رسالت ملی می‌شماریم. رویکرد ما در پاسداشت زبان فارسی آن است که بیاموزیم چگونه با افتخار این زبان اصیل را در زندگی روزمره، فضای مجازی و ارتباطات اجتماعی زنده نگه داریم و آن را از فراموشی حفظ کنیم.

رادیو ایران| جریان فرهنگی آیین سخن
شهاب شهرزاد، مجری‌‌کارشناس رادیو ایران و برنده‌ جایزه‌ تندیس فردوسی که برنامه‌های عصر هنر، راه شب، تالار آینه و قصه‌ ظهر جمعه را اجرا می‌کند، زبان فارسی را ستون فقرات تمدن ایرانی‌ برشمرد و افزود: رادیو ایران، پیوسته در این سالیان، در پاسداشت زبان و ادب فارسی، پیشگام بوده است. به‌طور خاص برنامه‌ رادیویی «کافه هنر» در رادیو ایران - که بعدها به باغ هنر و عصر هنر تغییر نام یافت - با تمرکز بر موضوع زبان فارسی، جریان فرهنگی آیین سخن را در صدای ملی به راه انداخت. آیین سخن، اینک، جشنواره‌ای معتبر در حیطه‌ رادیو برای پاسداشت زبان فارسی به شمار می‌رود. از دلِ همین برنامه‌ رادیویی بود که جایزه‌ پاسداشت زبان فارسی در سینما زاده شد و به جشنواره فیلم فجر راه پیدا کرد.

رادیو جوان| «تاریخ‌نوشت» برای جوانان
رادیو جوان با برنامه «تاریخ‌نوشت» ادبیات فارسی را برای جوانان جذاب کرده است. علی‌اصغر اسکندری، گوینده «تاریخ‌نوشت» و استاد ادبیات دانشگاه تهران توضیح داد: دانش‌آموزان ما در مدارس ادبیات را کنکوری می‌آموزند که باعث از بین رفتن جذابیت زبان فارسی در جوانان شده است. همین دغدغه باعث شد تا بر مبنای ساده‌سازی متون تاریخی و ادبی، زبان فارسی را برای جوانان ساده‌سازی کنیم. در فصل اول «تاریخ‌نوشت» سعی کردیم متون ادبی و تاریخی مثل تاریخ بیهقی و حکایات بوستان سعدی را با خوانش ساده و روان برای جوانان جذاب کنیم و در فصل دوم نیز با دعوت از کارشناسان ادبیات‌شناس در شغل‌های مختلف، زبان فارسی را از جنبه‌های مختلف بررسی کردیم.

رادیو تهران| «خوان هشتم»؛ سفره ادب فارسی
برنامه «خوان هشتم» رادیو تهران، با محوریت سنت پهلوانی و ادب جوانمردی، پیوستگی فرهنگ حماسی ایران را از شاهنامه تا حماسه معاصر روایت می‌کند. علی معلم، تهیه‌کننده برنامه، با اشاره به پیشینه کهن آیین پهلوانی گفت: پهلوان ایرانی از دوره پیش از تاریخ تا امروز در متن فرهنگ این دیار حضور داشته؛ از پهلوانان شاهنامه فردوسی که این میراث را از گزند روزگار مصون داشت تا فتیان و اهل فتوت که در دفاع از مظلوم ایستادگی کردند. «خوان هشتم» با شناخت شاهنامه آغاز و با روایت قصه پهلوانان تا امروز ادامه می‌یابد. سنت پهلوانی شناسنامه فرهنگی ایرانیان است؛ همان مردمانی که در جنگ‌های تحمیلی دوم و سوم هم مقاومت کردند و پرچم میهن را برافراشتند.

رادیو اقتصاد| همراه با نان و زبان
طاهره جولانی، مدیر گروه کارآفرینی و کسب‌وکار رادیو اقتصاد، درباره برنامه «نان و زبان» گفت: این برنامه با هدف پاسداشت زبان فارسی و ترویج کاربرد معادل‌های دقیق فارسی برای واژگان تخصصی حوزه اقتصاد طراحی شده است. به گفته وی، یکی از مشکلات جدی در فضای کسب‌وکار، رواج بی‌رویه اصطلاحات بیگانه است که گاهی فهم مفاهیم را برای عموم مردم دشوار می‌کند. «نان و زبان» تلاش می‌کوشد با بیانی ساده و کاربردی، معادل‌های فارسی را معرفی و در ذهن مخاطب نهادینه کند. ما در این برنامه سراغ فعالان اقتصادی، استادان و کارشناسان می‌رویم تا ضمن بررسی مفاهیم، به غنای ادبیات اقتصادی فارسی کمک کنیم.

رادیو ورزش| برداشتن قدم‌های بزرگ
علی شاکری، کارشناس و گزارشگر رادیو ورزش با بیان اینکه در پاسداشت زبان فارسی در سال‌های اخیر تلاش‌ها و قدم‌های بزرگی از سوی سازمان‌ها و تشکیلات مرتبط و با این موضوع و حتی به شکل فردی برداشته شده، گفت: اما برای موفقیت در این امر و رسیدن به مقصود نقش رسانه‌ها اعم از رسانه‌های مکتوب، شنیداری، دیداری و امروزه فضای بزرگ مجازی و به‌خصوص رسانه‌های مرجع و قابل دسترس‌تری همچون صداوسیما را نباید نادیده گرفت.
وی افزود: در شبکه رادیویی ورزش خوشبختانه از بدو تأسیس تا به امروز در این خصوص اهتمام ویژه‌ای وجود داشته و اکنون با وسواس زیاد و نگاه جدی‌تری دنبال می‌شود که در نوع خود ارزشمند است.

رادیو آوا| درست‌نویسی با آوا
محمدحسن ارجمندی، مدیر تأمین و تولید رادیو آوا گفت: رادیو آوا از آغاز سال 1404 با اهتمام جدی، بخشی را به موضوع پاسداشت زبان فارسی اختصاص داد و نام «ویراسته» بر آن نهاد. برنامه «ویراسته» نخست به موضوع درست‌نویسی پرداخت و ازآنجاکه این همان درسی بود که در دانشگاه تهران تدریس می‌کردم، آموزه‌های درسی را - که سر کلاس به دانشجویان درس می‌دادم- به فراخور درک مخاطب و ظرفیت رسانه به‌صورت نمونه‌های چند خطی درآوردم و در مطالب پخش گنجاندم به‌طوری که در هر نوبت کاری یک نکته در خصوص سره‌نویسی و بیان درست جملات و عبارات بیان می‌شد. در ادامه با بررسی مسیری که پیموده بودیم به این نتیجه رسیدیم که بیان معادل‌های فارسی واژه‌های انگلیسی و غیرفارسی که در زبان روزمره به کار می‌رفت، می‌تواند برای مخاطبان رادیو آوا کاربردی‌تر باشد.

رادیو سلامت| اصطلاحات عامیانه در «قاب واژه»
فاطمه بی‌تقصیر، تهیه‌کننده برنامه «قاب واژه» شبکه رادیویی سلامت گفت: این برنامه با هدف غنی‌سازی و صیانت از زبان فارسی، در بخش‌های متنوعی به موضوعات گوناگون مرتبط با واژگان و فرهنگ زبانی می‌پردازد. در برنامه «قاب واژه»، ابتدا به معرفی و بررسی واژگان جدیدی که از سوی فرهنگستان زبان و ادب فارسی معرفی شده‌اند، پرداخته می‌شود تا مخاطبان با واژگان جدید و جایگزین در زبان فارسی آشنا شوند. علاوه بر این‌ها، بخش دیگری از برنامه به گفت‌وگو با کارشناسان زبان‌شناسی اختصاص دارد که در آن، واژگان و اصطلاحات رایج در زبان عامیانه مردم، از کلمات بیگانه گرفته تا واژگان عربی که به‌صورت ناخودآگاه در گفتار روزمره به کار می‌روند، مورد تحلیل و بررسی قرار می‌گیرند.