اگر تا چند سال پیش از مخاطبان تلویزیون میپرسیدید که یک سریال تلویزیونی معمولاً چند قسمت دارد، احتمالاً با پاسخهایی نظیر ۳۰، ۴۰ یا حتی ۵۰ قسمت مواجه میشدید؛ پاسخی که چندان هم دور از واقعیت نیست.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی به نقل از روزنامه جوان، نگاهی به آثار سه سال اخیر صداوسیما از جمله «طوبی» (۵۰ قسمت)، «ذهن زیبا» (۳۰ قسمت)، «ناریا» (۵۰ قسمت)، «سوجان» (۶۳ قسمت)، «کلانتری یازده» (۳۶ قسمت) و «کلینیک رویا» (۳۶ قسمت) که هماکنون در حال پخش است، این دیدگاه را تایید میکند. سالهاست سریالهای بلند، قالب اغلب تولیدات نمایشی رسانه ملی بودهاند، اما بررسی آثار سه سال اخیر نشان از وقوع اتفاقی تازه دارد؛ تحولی که شاید هنوز به اندازه کافی به آن پرداخته نشده است: «افزایش تولید سریالهای نسبتاً کوتاه و مینیسریالها».
در فاصله سالهای ۱۴۰۳ تا خرداد ۱۴۰۵، تلویزیون آثاری همچون «بوقچی» (۱۷ قسمت)، «پسران هور» (۱۷ قسمت)، «دستچین» (۸ قسمت)، «مادران» (۸ قسمت)، «صدای قلب من» (۷ قسمت)، «در و تخته» (۱۱ قسمت) و چندین مجموعه دیگر را روی آنتن فرستاده است که بخش قابلتوجهی از آنها در قالب ۷ تا ۱7 قسمت تولید شدهاند. این رویکرد در مقایسه با دهه ۱۳۹۰ که اغلب سریالها بین ۲۵ تا ۵۰ قسمت داشتند، تغییر بسیار مهمی محسوب میشود. آمار بازدید از این آثار در پلتفرم «تلوبیون» نیز به خوبی نشاندهنده استقبال مخاطبان از این قالب جدید است.
سریال ۱۷ قسمتی «بوقچی» (۱۴۰۳)، روایتگر ماجرای تیم فوتبالی متعلق به یک کارخانه است که با تغییر مالکیت، تصمیم به انحلال آن میگیرند. مدیران جدید که نمیخواهند این تصمیم را مستقیم اعلام کنند، یکی از بوقچیهای تیم را بهعنوان سرمربی برمیگزینند و این آغاز ماجراست. این سریال با بیش از ۴۳۰ هزار بازدید در تلوبیون، مورد توجه مخاطبان بهویژه علاقهمندان به فوتبال قرار گرفت.
سریال ۱۷ قسمتی «پسران هور» (۱۴۰۴) با بیش از ۹۰۰ هزار بازدید در تلوبیون، داستان تشکیل قرارگاه فوقسرّی «نصرت» توسط علیهاشمی و حمید رمضانی را برای شناسایی منطقه هور و طراحی عملیاتهای ابتکاری در دوران دفاع مقدس روایت میکند. این مجموعه، نسخه تلویزیونی فیلم تحسینشده «اشک هور» است.
مجموعه «دستچین» (۱۴۰۴) نیز در قالب کمدی ۸ قسمتی ساخته شد و ۵۲۲ هزار بازدید در تلوبیون ثبت کرد. این سریال داستان جوان سبزواری را روایت میکرد که در آستانه برگزاری مراسم عروسیاش با چالشهای گوناگونی مواجه میشود.
سریال «صدای قلب من» (۱۴۰۵) روایتی احساسی و تأملبرانگیز از عشق، انتظار، ایمان، رذالت و اصالت انسانی را در بستری امروزی به تصویر کشید. این مجموعه با تمرکز بر فراز و فرودهای زندگی و آزمونهای دشوار بشری، بر این باور تأکید داشته که پایان تاریکی، روشنایی است؛ به شرط آنکه با صبر و پایداری همراه باشد. برای این سریال بیش از ۵۰۰ هزار بازدید در تلوبیون ثبت شده است.
سریال «در و تخته» (۱۴۰۵) نیز در قالب یک روایت اجتماعی به مسائل ملموس جوانان در مسیر ازدواج پرداخته است. این اثر تلاش کرده با نگاهی واقعگرایانه و در عین حال امیدوارانه، تصویری از امکانپذیری تشکیل خانواده در شرایط امروز ارائه دهد. این سریال کمدی با استقبال بسیار بالای مخاطبان مواجه شده و بیش از ۱ میلیون و ۳۰۰ هزار بازدید در تلوبیون به دست آورده است.
سریال هشت قسمتی «مادران» (۱۴۰۵ - در حال پخش) با نگاهی انسانی و اجتماعی، داستانهایی از زندگی مادرانی را روایت میکند که در مواجهه با تلاطمهای زندگی، با صبر و امید، نقشی مؤثر در خانواده و جامعه ایفا میکنند. این مجموعه با ساختار اپیزودیک خود تاکنون بیش از ۲۰۰ هزار بازدید در تلوبیون داشته است.
البته نباید تصور کرد که مینیسریالها به قالب اصلی تولیدات صداوسیما بدل شدهاند، زیرا هنوز بخش بزرگی از بودجه و ظرفیت تولید، صرف سریالهای میانمدت و بلند میشود. با این حال، روند موجود نشان میدهد مدیران و برنامهریزان رسانه ملی، بهویژه با مشاهده استقبال مخاطبان، به مزیتهای این قالب توجه ویژهای نشان دادهاند.
یکی از مهمترین مزیتهای سریال کوتاه، کاهش هزینههای تولید است. با کاهش تعداد قسمتها، زمان فیلمبرداری، هزینههای اجرایی و ریسک مالی پروژه بهطور محسوسی تقلیل مییابد. در شرایطی که هزینههای تولید آثار نمایشی روزبهروز افزایش مییابد، این صرفهجویی اقتصادی حائز اهمیت است. مزیت دیگر به کیفیت روایت بازمیگردد؛ سالهاست که مخاطبان از «کشدار شدن» داستانها گلایه دارند. در برخی آثار، داستانی که پتانسیل روایت در ۸ یا ۱۰ قسمت را دارد، تا ۳۰ قسمت طولانی میشود که نتیجهای جز افت ریتم، تکرار موقعیتها و خستگی مخاطب ندارد. سریال کوتاه فرصتی فراهم میکند تا داستان، متمرکزتر و منسجمتر روایت شود.
از سوی دیگر، نباید از تغییر الگوی مصرف رسانهای غافل شد. مخاطب امروز صرفاً بیننده تلویزیون سنتی نیست؛ بخش بزرگی از مصرف محتوا در فضای آنلاین و پلتفرمهایی مانند تلوبیون صورت میگیرد. کاربران این فضا تمایل دارند داستان را در چند شب به پایان برسانند و کمتر حوصله دنبال کردن مجموعههای طولانی را دارند. از این رو، سریالهای کوتاه با سبک زندگی و الگوی مصرف نسل جدید سازگاری بیشتری دارند.
نکته جالب اینجاست که این روند، جهانی است. در سالهای اخیر بسیاری از آثار موفق دنیا مانند «چرنوبیل» و «گامبی وزیر»، در قالب مینیسریال تولید شدهاند و ثابت کردهاند که یک داستان خوب لزوماً به دهها قسمت نیاز ندارد. حتی در بسیاری از موارد، محدودیت تعداد قسمتها به افزایش کیفیت هنری اثر کمک کرده است.
این قالب برای صداوسیما نیز فرصتهای تازهای ایجاد میکند. سریال کوتاه امکان آزمون ژانرهای جدید را فراهم میکند؛ شبکهها میتوانند با هزینه کمتر به سراغ موضوعات تاریخی، معمایی، اجتماعی یا علمی-تخیلی بروند و در صورت موفقیت، آنها را به پروژههای بزرگتر تبدیل کنند. همچنین این قالب مسیری برای کشف استعدادهای تازه است. ورود کارگردانان و نویسندگان جوان به پروژههای چند ده میلیاردی همواره با ریسک همراه است، اما مینیسریالها فضای مناسبی برای تجربهاندوزی و معرفی نیروهای جدید فراهم میکنند.
با وجود این، نباید سریال کوتاه را جایگزین قطعی سریالهای بلند دانست. تلویزیون همچنان به آثار حماسی و بزرگ نیاز دارد، اما آنچه اهمیت دارد «ایجاد تعادل» است. رسانه ملی میتواند در کنار پروژههای بزرگ سالانه، تعداد بیشتری مینیسریال تولید کند؛ رویکردی که هم تنوع برنامهها را بالا میبرد و هم ریسک سرمایهگذاری را کاهش میدهد. شاید برای سخن گفتن از یک تحول قطعی در سیاستهای تولیدی صداوسیما زود باشد، اما شواهد نشان میدهد که سریال کوتاه دیگر یک استثنا نیست. اگر این مسیر با برنامهریزی دقیق، فیلمنامههای قوی و توجه به سلیقه مخاطب ادامه یابد، میتوان انتظار داشت که در سالهای آینده، سهم این قالب در تلویزیون ایران بیش از پیش افزایش یابد.
