مجموعه تلویزیونی «تعزیه اَنجم» همزمان با آغاز ماه محرم از سیمای شبکه آفتاب روی آنتن رفت؛ اثری ۱۲ قسمتی و ۹۰ دقیقهای که با هدف احیای نسخههایی کمتر اجرا شده از تعزیه و ثبت تصویری آنها تولید شده است.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، در گستره تولیدات نمایشی رسانه ملی، پرداختن به میراث آیینی و بازآفرینی جلوههای کمتر دیدهشده فرهنگ ایرانی-اسلامی از جایگاهی ویژه برخوردار است. مجموعه ۱۲ قسمتی «تعزیه اَنجم» را میتوان نمونهای شاخص از این رویکرد دانست؛ اثری که با هدف احیای نسخههایی از تعزیههای کمتر اجرا شده و ثبت تصویری آنها، در قالب یک پروژه پژوهشی-تولیدی گسترده شکل گرفته است.
این مجموعه از سال ۱۴۰۳ و با طرح اولیه در قالب جلسات تخصصی، نشستهای کارشناسی و اتاقهای فکر فرهنگی آغاز شد و پس از ماهها بررسی، پژوهش و هماهنگی میدانی وارد مرحله تولید شد. آنچه این پروژه را متمایز میکند، مشارکت گسترده بیش از ۱۵۰ نفر از تعزیهخوانان و هنرمندان برجسته استان مرکزی و شهرستان اراک است که هر یک در بازآفرینی بخشی از این میراث کهن نقشآفرینی کردهاند؛ میراثی که در برخی موارد سالها از صحنه اجرا فاصله گرفته بود.
تصویربرداری این مجموعه در فضای تاریخی و معنوی تکیه زاغرم شهرستان تفرش انجام شد؛ مکانی که از مهمترین خاستگاههای تعزیه در منطقه محسوب میشود و به واسطه هویت فرهنگی و آیینی خود، بستری اصیل برای بازآفرینی این مجالس فراهم آورده است. استفاده از گروه حرفهای تصویر و صدابرداری، طراحی دقیق صحنه و بهرهگیری از لباسها و بازسازیهای اختصاصی برای هر مجلس، موجب شده است این اثر علاوه بر ارزش پژوهشی، از کیفیت بصری قابل توجهی نیز برخوردار باشد.
در میان عناوین این ۱۲ مجلس، آثاری چون «عابس»، «طفلان زینب(س)»، «مشق جنگ و برادران عباس(ع)»، «مسلم»، «طفلان مسلم»، «حر ریاحی»، «قاسم(ع)»، «علیاکبر(ع)»، «حضرت عباس(ع)»، «عاشورا یا شهادت امام حسین(ع)»، «خطبه امام سجاد(ع)» و «بازار شام و خطبه حضرت زینب(س)» جای گرفتهاند؛ هر یک روایتی مستقل از حماسه عاشورا را در قالب هنر تعزیه بازتاب میدهند و در کنار هم، منظومهای منسجم از روایت آیینی را شکل میدهند.
نقش پژوهشی و علمی این پروژه بر عهده مهدی دریایی بوده است؛ پژوهشگری که با نگاهی عمیق، نظاممند و مبتنی بر نسخهشناسی تعزیه، فرآیند انتخاب، بازخوانی و تطبیق متون را هدایت کرده و با احاطه بر منابع مکتوب و شفاهی این حوزه، بنیانی مستحکم برای تولید اثر فراهم آورده است. در بخش اجرایی نیز حامد شیدایی به عنوان تهیهکننده و کارگردان مجموعه، با رویکردی ترکیبی از نگاه پژوهشی و زبان رسانهای، تلاش کرده است میان اصالت سنت تعزیه و نیازهای تصویر مدرن تلویزیونی پیوندی حرفهای و اثرگذار برقرار کند. همچنین تدوین و مشاور هنری اثر هم برعهده دکتر علیرضا گلستانی عراقی بود.
از سوی دیگر، این پروژه در چارچوب سیاستهای کلان رسانه ملی و در امتداد «سند تحول سازمان صداوسیما» شکل گرفته است؛ سندی که بر مردمیسازی رسانه، هویتمحوری، عدالت فرهنگی، تقویت تولیدات استانی و بازنمایی ظرفیتهای بومیکشور در قاب ملی تأکید دارد.
در همین راستا، مجموعه «تعزیه اَنجم» را میتوان مصداقی روشن از تحقق رویکرد توجه به میراث ناملموس فرهنگی، احیای هنرهای آیینی و انتقال آنها به نسل امروز دانست. در بخش محتوایی این مجالس تعزیه نیز توجه ویژهای به اشعار و مکتوبات «میر اَنجم» شده است؛ شاعر آیینی نامآشنایی که اصالتاً از خطه استان مرکزی برخاسته و آثار او از منابع مهم و اثرگذار در شکلگیری متون تعزیه به شمار میرود. بسیاری از نسخههای تعزیه که در مجموعه «تعزیه اَنجم» اجرا شدهاند، بر پایه اشعار و روایتهای مکتوب این شاعر آیینی شکل گرفتهاند؛ اشعاری که با زبانی حماسی و در عین حال سرشار از عاطفه، روایت واقعه عاشورا و شخصیتهای آن را به تصویر میکشند. قدمت و اصالت این متون، در کنار پیوند عمیق آنها با سنتهای نمایشی تعزیه در منطقه، موجب شده است که آثار میر اَنجم جایگاهی ماندگار در حافظه آیینی و نمایشی ایران داشته باشند و احیای آنها در این مجموعه، در واقع بازخوانی بخشی ارزشمند از میراث ادبی و آیینی استان مرکزی محسوب شود.
در مجموع، مجموعه «تعزیه اَنجم» را میتوان تلاشی جدی در مسیر احیای حافظه نمایشی و آیینی ایران دانست؛ پروژهای که با اتکا بر پژوهش عمیق، اجرای میدانی گسترده و حمایت مدیریتی هدفمند، توانسته است بخشی از میراث کمتر دیدهشده تعزیه را در قالبی تصویری و قابل انتشار برای نسل امروز و آینده ثبت و ماندگار کند؛ و در تحقق این پروژه، نقش مدیریت کلان رسانه استانی برجسته و تعیینکننده بوده است.
این مجموعه همچنین پیشدرآمدی بر پروژهای گستردهتر با عنوان «شبیه اَنجم» است؛ اثری که در مراحل پایانی تدوین قرار دارد و بهزودی از قاب رسانه ملی پخش خواهد شد. این پروژه را میتوان گامی مهم در مسیر ثبت، مستندسازی و معرفی ظرفیتهای کمتر دیدهشده تعزیه در استان مرکزی دانست؛ هنری که قرنها در بطن فرهنگ دینی و آیینی مردم این سرزمین جریان داشته است.
گفتنی است، این مجموعه هر روز ساعت ۱۵:۳۰، پخش میشود و بازپخش آن ساعت 01:30 بامداد خواهد بود.