وقتی از «صدای ایران» سخن به میان میآید، ناخودآگاه نام «بهروز رضوی» در ذهن متبادر میشود. صدایی که از سال ۱۳۴۷ تا امروز، به بخشی جداییناپذیر از حافظه جمعی ایرانیان تبدیل شده و صدای او برای میلیونها ایرانی نماد اعتماد، آرامش و وقار شده است.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، محمد حسینیباغسنگانی، تهیهکننده و پژوهشگر رادیو فرهنگ که بیش از دو دهه در برنامههایی چون «هزاره ادب فارسی»، «چراغداران»، «قند مکرر»،«نامآوران»، «چراغی درکویر»، «وطن فارسی» و مستند «دانای کل» و نزدیک به ۲۵ عنوان برنامه با زنده یاد بهروز رضوی همکاری داشته است، با تحلیل علمی و هنری صدای این گوینده پیشکسوت گفت: وقتی صدای رضوی پخش میشود، شنونده بیاختیار مکث میکند؛ این صدا ترکیبی از دانش، تجربه و صداقتی است که در حافظه جمعی ایرانیان ثبت شده است.
محمد حسینیباغسنگانی، تهیهکننده و پژوهشگر رادیو فرهنگ، درباره ویژگیهای صدای زندهیاد بهروز رضوی گفت: وقتی صدای بهروز رضوی پخش میشود، شنونده بیدرنگ دقت میکند؛ ضرباهنگ مقید، طنین گرم و تلفظ روشن. این سه عنصر همان چیزی است که میتواند هویت یک رسانه را بسازد.
او با اشاره به سابقه طولانی این گوینده در رادیو افزود: رضوی فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۴۷، آغاز کرد و در دورهای که رادیو مهمترین رسانه اطلاعرسانی کشور بود، صدای او برای میلیونها ایرانی نماد اعتماد، آرامش و وقار شد.
باغسنگانی که طی سالهای فعالیت خود بیش از چهل برنامه رادیویی و تلویزیونی با صدای این گوینده تولید کرده است، درباره ویژگیهای صدای رضوی توضیح داد: صدای بهروز رضوی در محدوده باریتون قرار میگیرد؛ یعنی صدایی با فرکانس پایه عمیق و هارمونیکهای قدرتمند در محدوده میانی. همین ویژگی باعث میشود صدا هم گرم باشد و هم شفاف. به همین دلیل او هم در روایت مستندهای تاریخی اقتدار دارد و هم در برنامههای فرهنگی ارتباط عاطفی برقرار میکند.
او در ادامه به تجربه همکاری در مستند رادیویی «دانای کل» اشاره کرد و گفت: این مجموعه پنج سال از رادیو فرهنگ پخش میشد و درباره تاریخ و تمدنهای باستانی بود. در یکی از برنامهها که به تمدن اَرَتَه و کشفیات جیرفت میپرداخت، رضوی روایت ماجرای اِنمِرکار، پادشاه اروک را خواند. بعدها یوسف مجیدزاده، باستانشناس برجسته، به من گفت روایت رضوی چنان زنده و دقیق بود که گویی تاریخ در برابر شنونده جان میگرفت.
به گفته این تهیهکننده رادیو، راز ماندگاری صدای رضوی تنها در ویژگیهای طبیعی آن خلاصه نمیشود.
او در این باره گفت: آنچه صدای خوب را به صدای جاودانه تبدیل میکند، دانش اجراست. رضوی استاد کنترل تنفس دیافراگمی، مکثهای حسابشده و تنظیم دقیق سرعت بیان است. او بهخوبی میداند چگونه از سکوت استفاده کند تا معنای جمله در ذهن مخاطب رسوب کند.
باغسنگانی همچنین به نقش این گوینده در برنامههای شاخص رادیو فرهنگ اشاره کرد و گفت: صدای رضوی در برنامههایی مانند «چراغداران»، «نامآوران»، «فرزانگان فرهنگ»، «هزاره ادب فارسی» و «روایت شب»، ستون اصلی روایت بود. همینطور مجموعه «کتاب شب» رادیو تهران که از کارهای ماندگار او به شمار میرود.
وی درباره راز ماندگاری صدای بهروز رضوی گفت: صدای بهروز رضوی محصول همنشینی استعداد بدوی و مجموعهای از فنون آموختهشده است. او به ما میگوید که «صدا» نه صرفاً ابزار اعلان، که حافظ خاطره و سازنده معناست؛ صدایی که با کمترین تزیین بیشترین تأثیر را میگذارد. راز جاودانگی او در این است که توانست علم، هنر و صداقت را در یک خط صوتی واحد پیوند بزند؛ خطی که هنوز پس از دههها، در ذهن و گوش مخاطب ایرانی جاری است.
تهیهکننده و پژوهشگر رادیو فرهنگ در ادامه با مقایسه جایگاه رضوی با گویندگان مشهور جهان بیان کرد: در مقیاس جهانی میتوان او را در کنار چهرههایی مانند دیوید اتنبرو یا دان پاردو قرار داد؛ صداهایی که نهتنها ابزار روایت، بلکه بخشی از هویت فرهنگی کشورشان شدند.
باغسنگانی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به کمبود صداهای شاخص در رسانه امروز گفت: یکی از صداهای درخشان تاریخ روایت در ایران منوچهر انور بود؛ صدایی که در گفتار متن «جام حسنلو» و مستند «باد صبا» درخشید. اما او این مسیر را ادامه نداد و به همین دلیل بهروز رضوی عملاً بیرقیب ماند.
این تهیهکننده در عین حال از ظهور نسل تازهای از گویندگان خبر داد و افزود: خوشبختانه چند صدای جوان و توانا در حال ادامه دادن این مسیر هستند. از جمله سعید بارانی، ساحل کریمی و حسن همایی که هر کدام ظرفیت تبدیل شدن به چهرههای جدی در عرصه روایت رادیویی را دارند. همچنین گفتنی است بعد از بیماری و کم کاری استاد بهروز رضوی، کار متنخوانی در برنامه «هزاره ادب فارسی» به گوینده توانا و ارزنده رادیو استاد رضا خضرایی سپرده شد که به راستی ادامه دهنده راه استاد رضوی است.
باغسنگانی که ۲۵ سال همکاری حرفهای با بهروز رضوی را در کارنامه دارد، در ادامه به بخشی از برنامههایی اشاره میکند که با اجرای این گوینده پیشکسوت و تألیف و تهیه او تولید شدهاند.
به گفته او، این فهرست تنها بخشی از همکاریهای مشترک است و همه آثار را دربر نمیگیرد.
او توضیح داد: البته این فهرست کامل نیست؛ چرا که تعداد این برنامهها به همینجا ختم نمیشود. بخشی از همکاریهای ما در شبکههایی مانند رادیو ایران، رادیو جوان و نیز رادیوهای برونمرزی مانند صدای آشنا انجام شده که در این فهرست نیامده است.
به گفته باغسنگانی، مجموعهای از برنامههایی که با گویندگی و اجرای استاد زنده یاد بهروز رضوی و با تألیف و تهیه او تولید شدهاند، شامل این آثار است:
- «دانای کل»؛ شنبهها ساعت 20:00۰ تا ۲۰:۳۰ (رادیو فرهنگ، ۱۳۷۹–۱۳۸۲) - «نامآوران»؛ جمعهها (رادیو فرهنگ، ۱۳۸۱–۱۳۸۴) - «رستاخیز کلمات»؛ برنامه تلویزیونی شبکه تهران (۱۳۸۴) - «فرزانگان فرهنگ»؛ سهشنبهها (رادیو فرهنگ، ۱۳۹۵–۱۴۰۴) - «بهارستان»؛ دوشنبهها، برنامه زنده دو ساعته (رادیو تهران، ۱۳۸۶–۱۳۹۰) - «شیراز»؛ برنامه زنده دو ساعته (رادیو تهران، ۱۳۸۸–۱۳۹۰) - «چراغداران»؛ پنجشنبهها، ۶۰ دقیقه (رادیو گفتوگو، ۱۳۹۳–۱۳۹۵) - «چراغداران»؛ شنبه تا چهارشنبه، ۵ دقیقه (رادیو فرهنگ، ۱۳۹۵–۱۴۰۴) - «وطن فارسی»؛ پنجشنبهها، ۶۰ دقیقه (رادیو فرهنگ، ۱۳۹۵) با حضور پنج مجری از کشورهای بنگلادش، پاکستان، افغانستان، هندوستان و ایران در استودیوی شماره ۱۸ رادیو فرهنگ - «سخن و سخنوران»؛ شنبه تا چهارشنبه، ۳۰ دقیقه (رادیو فرهنگ، ۱۳۹۵–۱۴۰۳) - «روزنه»؛ شنبه تا چهارشنبه، ۱۵ دقیقه (رادیو فرهنگ، ۱۳۹۵–۱۴۰۰) - «صدای شاعر»؛ روزانه، ۵ دقیقه (رادیو فرهنگ، ۱۳۹۹–۱۴۰۴) - «هزاره ادب فارسی»؛ روزانه، ۱۵ دقیقه (رادیو فرهنگ، ۱۳۹۵–۱۴۰۵)
او همچنین یادآور میشود که افزون بر این برنامهها، بیش از یکصد مستند فرهنگی رادیویی و مجموعههایی مانند «چراغی در کویر» و مستندهای ترکیبی دنبالهدار «جام شفق» و «از برکلی تا دهلاویه» که این روزها به مناسبت سالروز شهادت مصطفی چمران نیز حاصل سالها همکاری مشترک با این گوینده برجسته بوده است.
محمد حسینیباغسنگانی در جمعبندی سخنان خود گفت: بهروز رضوی برای من فراتر از یک همکار است؛ او یک «اثر باستانی ملی» است. صدایی که هم خبر جنگ و صلح را اعلام کرده و هم در لحظات فرهنگی با مخاطب همسخن شده است. رضوی تنها یک گوینده نیست، بلکه مکتبی در روایت است که متأسفانه در رسانه امروز هنوز آنگونه که باید درک نشده است.
او در پایان تأکید کرد: بهروز رضوی فقط یک گوینده نیست؛ او بخشی از حافظه فرهنگی ماست. اگر درباره برخی هنرمندان گفته میشود آثارشان میراث ملی است، من معتقدم صدای رضوی نیز در همین اندازه اهمیت دارد. این صدا حاصل همنشینی استعداد طبیعی، دانش حرفهای و صداقت در اجراست؛ ترکیبی که کمتر در رسانه امروز دیده میشود.