این روزها، جلوههای هنر موسیقی بیش از هر زمان دیگری با شکوه و صلابت ایران همنوا شده و نغمههایی خلق کرده است که تنها به نام این سرزمین و مردمان دلیر و میهندوستش طنینانداز میشوند. گویی نتها و آواها نیز بر آناند تا با زبان رسای هنر، سهمی در روایت تاریخ پرشکوه این مرزوبوم داشته باشند.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، از همینرو، همانطور که در شمارههای پیشین این نشریه منعکس شد، همکاران متعهد ما در واحدهای شعر و موسیقی شبکههای استانی با تلاشی خالصانه و برخاسته از عشق به وطن، همت خود را معطوف به خلق آثاری کردهاند که بازتابدهنده اصالت و هویت ملی است. این هنرمندان تلاش میکنند با ابزارهای شاعرانه و نغمات اصیل، آوای دلنشین میهن را به گوش جان مخاطبان برسانند؛ سرزمینی که دلاوری قهرمانانش و تعصب ستودنی مردمانش بر این آبوخاک، سطر به سطر دیوان شاعران بزرگ تاریخ را زینت بخشیده و امروز در قالب سمفونی همدلی اقوام ایرانی، جانی تازه یافته است. در این شماره از هفتهنامه صداوسیما نیز به بخش دیگری از این تلاش مسئولانه و عاشقانه به سرزمینمان ایران میپردازیم.
بوشهر| روایتی از حماسه و اصالت دلیران تنگستان
موسیقی محلی بوشهر یکی از گرمترین، اصیلترین و دلنشینترین جلوههای فرهنگ ایرانی است؛ موسیقی بوشهر تنها یک نوا نیست، بلکه ضرباهنگی از تپش قلبهای اهالی خونگرم جنوب و بازتابی از تلاطم دریا و آیینهای تمامنما از فرهنگ عمیق این خطه است که به زیبایی طنینانداز میشود. به گفته اکبر ابراهیمی، مدیر واحد شعر و موسیقی مرکز بوشهر در این استان گونههای مختلفی از موسیقی وجود دارد، گونههایی که نشاندهنده فرهنگ عمیق و اصیل این خطه از ایرانمان است؛ از لالاییهای مادرانه که با عطر مهربانی درآمیخته تا یزلههای پرشور، شروهخوانیهای سوزناک و نوای دلانگیز چاووشی و بیتخوانی که با تاروپود زندگی مردم عجین شده است. در بوشهر، آیینهای سوگواری، بهویژه در رثای سیدالشهدا (ع)، با طنین «سنج و دمام» آغاز میشود؛ آیینی که سازهای کوبهایاش، پیامآور آغاز شور و شعوری حسینی است. واحد موسیقی استان بوشهر با درک این میراث غنی، کوشیده است تا آثار ماندگاری را در این عرصه، بهویژه باتوجه به جنگ تحمیلی که دشمنان امریکایی-صهیونی به راه انداختهاند، تولید و تقدیم مخاطبان کند؛ آثاری که هر یک بهنوعی اشاره به مردان و زنان دلیری دارد که تا پای جان برای ایران ماندهاند و میمانند. یکی از این آثار «یزله خیبرشکن» (حماسهای از جنس غیرت) به آهنگسازی و خوانندگی اکبر ابراهیمیبا شعری از محمود موجی است. این اثر در روزهای سخت دفاع مقدس و در پاسخ به تعدی دشمن، در قالب یزلهخوانی حماسی متولد شد. آغاز این قطعه با طنین بوق شاخی (ساخته شده از شاخ گوزن آفریقایی «کودو»)، گویی احیاگر اصالتهای حماسی بوشهر است که در میدانهای نبرد و تجمعات مردمی، نمادی از ایستادگی شد. «یزله تنگسیر» هم در پاسداشت یک قهرمان با آهنگسازی و خوانندگی اکبر ابراهیمی و شعری از حسین نوری فیروزی، محمود موجی و غلامرضا ابراهیمی، روایتی موسیقایی برای شهادت سردار تنگسیری است. این اثر که در ساختاری تلفیقی از سنج، دمام، یزله و جنگنامهخوانی شکل گرفته، در روز تشییع پیکر مطهر این شهید بزرگوار، به نوایی برای بدرقه وی تبدیل شد و از شبکههای سراسری طنینانداز گشت. «یا الله یا خدا» با مفهوم اقتدار در پهنه آبهای نیلگون به آهنگسازی حسین نوری فیروزی (بازآفرینی اکبر ابراهیمی) و شعری از حسین نوری فیروزی و محمدرضا بیات با بهرهگیری از ساختار پاپ تلفیقی و الهام از اثر ماندگار زندهیاد محمود جهان، فریاد بیدارباشی است در برابر هرگونه تعدی به حریم آبهای سرزمینی کشورمان. چهارمین اثر «زنگ مدرسه» نام دارد؛ اثری موسیقایی برای معصومیت کودکان میناب با آهنگسازی و خوانندگی اکبر ابراهیمی و شعری از افسانه غیاثوند.
«وداع آخر» هم که بغضی در دلِ آیینهاست با خوانندگی اکبر ابراهیمی و آهنگسازی برگرفته از یزله عزا، چاووشیخوانی و شروهخوانی، روایتی است جانسوز برای مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب. این قطعه با الهام از آیینهای ریشهدار «بُر حیدری»، چاووشیخوانی و شروهخوانی ساخته شده است و تلاش دارد تا عمق اندوه و ارادت مردم این دیار را در قالب موسیقی اصیل بوشهری به تصویر بکشد.
درمجموع به گفته اکبر ابراهیمی، واحد شعر و موسیقی مرکز بوشهر مفتخر است که با پیوند میان آیینهای کهن و جریانهای روز، آثار ارزشمندی تولید کند؛ آثاری که نهتنها در آرشیوها، بلکه در میدانها و تجمعات مردمی، بارها و بارها زمزمه شدهاند تا نشان دهند که موسیقی بوشهر، همواره زبان گویای احساسات، حماسهها و هویت مردم این سرزمین است. تمام این تولیدات با عشق و تعهد در واحد موسیقی استان ضبط و تقدیم ساحت هنر ایرانزمین شدهاند.
خلیجفارس| غرش ایرانی در خلیج همیشه فارس
مهمترین مشخصه موسیقی بندری، ضرباهنگ شاد و پرانرژی آن است. این موسیقی همواره شور و هیجان را با فضای صمیمیبندری تلفیق میکند و بازتابدهنده روحیه گرم و صمیمی جنوب ایران است، اما مدتی است که موسیقی بندری هم با آوای این روزهای ایران ویژهتر از همیشه همصدا شده تا از مردان و زنان دلیرش و عشقشان به ایران بگوید. مهدی آرامباش، مدیر واحد شعر و موسیقی صداوسیمای خلیجفارس، سخنانش را با اشاره به روزهایی آغاز کرد که هنوز مرکز خلیجفارس در حالوهوای «ایران جان» نفس میکشید؛ روزهایی که طنین همدلی و عشق به ایران، در دلها و کوچههای هرمزگان جاری بود و اسفندماه، آرامآرام این دیار را برای استقبال از بهاری سبز، شکوفایی دوباره طبیعت و آغاز سالی نو آماده میکرد. نسیم بهار، پیامآور امید بود و همهچیز نوید روزهایی روشن را میداد، اما ناگهان نغمه بهار نوای غم به خود گرفت. با آغاز جنگ، فضای جامعه دگرگون شد و روزهایی متفاوت پیش روی مردم و مجموعههای فرهنگی و هنری قرار گرفت؛ روزهایی که رسالت هنر، بیش از هر زمان دیگری، همدلی، امیدآفرینی، حفظ روحیه عمومی و پاسداشت هویت فرهنگی بود. آرامباش گفت: در چنین اوضاعی، واحد موسیقی مرکز خلیجفارس نیز با بهرهگیری از ظرفیتهای موسیقی بومی هرمزگان، نغمهها و سازهای اصیل جنوب، تلاش کرد با تولید و انتشار آثار متناسب با فضای آن روزها، نقش خود را در همراهی با مردم، تقویت روحیه همبستگی و پاسداشت فرهنگ بومی ایفا کند. از همینرو از همان ساعات ابتداییِ شروع جنگ تحمیلی و با شنیدن خبر پر کشیدن فرشتههای مدرسه شجره طیبه میناب، واحد موسیقی مرکز نیز همگام با اندوه مردم، تولید اثری با عنوان «داغ دل» را در دستور کار خود قرار داد. این اثر با بهرهگیری از صدای هنرمندان منطقه میناب و با هدف همدردی با خانوادههای داغدار و زنده نگه داشتن یاد شهدای این حادثه شکل گرفت. بخشهای شروه این اثر با صدای خانوادههای داغدیده و همچنین اجرای استاد قنبر راستگو، از پیشکسوتان و چهرههای شاخص موسیقی جنوب، اجرا شد و فضایی آکنده از اندوه، همدلی و همبستگی را به تصویر کشید. در ادامه، چهار اثر موسیقایی با محوریت شهدای مدرسه شجره طیبه با عناوین «داغ دل»، «زنگ موشک»، «فرشته ون مینو» (فرشتههای میناب) و «نوروز دریا» تولید و منتشر شد. به گفته آرامباش، این آثار با بهرهگیری از ظرفیت هنرمندان بومی و با الهام از فرهنگ و موسیقی جنوب، بهمنظور پاسداشت یاد و خاطره شهدای این حادثه و ابراز همدردی با خانوادههای داغدار تولید شدند. همچنین دو اثر ارکسترال با عناوین «آوای حضور» (بیکلام) و «غرش ایرانی» (باکلام) تولید و منتشر شد. این آثار با بهرهگیری از فضای حماسی و امیدبخش موسیقی، بهمنظور تقویت روحیه ملی و همدلی اجتماعی در روزهای آغازین جنگ به مخاطبان ارائه شد. در ادامه نیز با شنیدن خبر اصابت ناو دنا و شهادت جمعی از هموطنان و مرزداران غیور نیروی دریایی، اثری دیگر با عنوان «کبوترهای دریایی» با صدای عمران طاهری ساخته شد تا روایتگر رشادت، ایثار و فداکاری مرزداران دریادل ایران اسلامیباشد. مدیر واحد شعر و موسیقی مرکز خلیجفارس همچنین افزود: باهدف همراهی با حضور پرشور هموطنان در آیینها و شبهای ایستادگی، آثار متعددی نیز در قالب شعار موزیک تولید و منتشر کردیم که با استقبال مخاطبان همراه شد. همچنین آثاری نیز با محوریت پاسداشت مقام شهدا و حماسهآفرینان کشورمان تولید شد که ازجمله آنها میتوان به اثر «سردار دریا» در وصف شهادت سردار تنگسیری با صدای سعید غیبی، اثر «رهبر شهیدم» با صدای جابر لطفاللهی و اثر «بدرقه خورشید» با صدای ثارالله رحمانی اشاره کرد. در ضمن واحد شعر و موسیقی مرکز خلیجفارس در قالب دو طرح مستقل، تولید دو اثر ملی ـ میهنی با موضوع جبهه مقاومت و امام شهید امت را در دست اجرا دارد. افزونبر این، تولید اثری در قالب موسیقی محلی - حماسی با محوریت مرزداری، مرزبانی و رشادتهای مردمان جنوب کشور نیز در دستور کار این واحد قرار گرفته است. درمجموع، واحد شعر و موسیقی مرکز خلیجفارس از نخستین ساعات آغاز جنگ، با تکیهبر ظرفیت هنرمندان بومی و بهرهگیری از موسیقی، شعر و نغمههای اصیل جنوب، تلاش کرد تا ضمن پاسداشت یاد و خاطره شهدای والامقام، روایتگر رشادتها، ایثارگریها و حماسههای مردم ایران اسلامیباشد. تولید آثار متنوع در قالبهای سوگ، حماسی، ارکسترال، محلی و شعار-موزیک، بخشی از اقدامات این واحد بهمنظور ثبت هنری رویدادهای آن ایام و همراهی با احساسات و دغدغههای مردم بود. به گفته آرامباش که مدیریت واحد شعر و موسیقی مرکز خلیجفارس را برعهده دارد، بیتردید هنر، بهویژه موسیقی، در روزهای سخت و سرنوشتساز، علاوهبر ثبت تاریخ و انتقال مفاهیم ارزشمند، نقشی مؤثر در حفظ روحیه، تقویت امید، انسجام اجتماعی و ترویج فرهنگ ایثار و مقاومت ایفا میکند. از همینرو، واحد شعر و موسیقی مرکز با بهرهگیری از این ظرفیت ارزشمند، همواره کوشید سهمی مؤثر در تحقق این رسالت فرهنگی و هنری داشته باشد و همچنان با تولید آثار فاخر و ماندگار، این مسیر را ادامه خواهد داد.
گلستان| سمفونی وحدت و همدلی در نگارستان ایران
اسحاق شهریاری، مدیر شعر و موسیقی صداوسیمای گلستان -گلستانی که نگارستان ایران است و نماد اتحاد و همدلی و جایگاه اصیلترین نواهای موسیقایی اقوام- موسیقی را یکی از نیرومندترین زبانهای مشترک میان انسانها دانست؛ زبانی که بدون نیاز به ترجمه، احساس، هویت و تعلق را منتقل میکند. به گفته شهریاری، استان گلستان باتوجه به داشتن ١٦ قوم از اقوام مختلف ایران و جهان جزو استانهایی است که درزمینه موسیقی بالاترین ظرفیت نمایش هنری و تبادل فرهنگی را داراست. از همینرو بخش موسیقی صداوسیمای مرکز یکی از وظایفش ضبط و ثبت و انتشار همآوایی درزمینه آواها و فرهنگ جمعی است، بهویژه آنکه تمام اقوام ایرانی در این زمینه توانمندیهای زیادی دارند. شهریاری افزود: در پی جنگ تحمیلی امریکایی- صهیونی که بر ما تحمیل شد، جلوه زیبایی از همدلی تجلی یافت و اقوام همه پایکار آمدند و بخش موسیقی مرکز گلستان را در این ایام تنها نگذاشتند. در امتداد همین همدلی و باتوجه به حماسههای تاریخی اقوام ایران و فرهنگ ظلمستیزی ما ایرانیان که در آثار موسیقی و هنر گذشتگانمان مصور است (ازجمله بخشیخوانیهای قوم ترکمن استان و روخوانیهای بلوچی و شعرهای حماسی ترکها و نواهای جانسوز کتولی و ...) آثار موسیقایی ارزشمندی تولید کردیم، بهویژه آنکه گروههای سرود موسیقی «آوای رضوان»، «فرزندان نور بندرگز»، «مهدیاران» و دیگر گروههای موسیقی استان که جانانه پایکار بودند، نیز گرد هم آمدند. درنهایت هم ٢٥ اثر موسیقایی را در این مدت در استودیو موسیقی مرکز گلستان و دیگر استودیوهای اقصی نقاط استان تولید کردیم؛ آثاری که هر یک بهنوعی به وحدت و همدلی مردم گلستان و حضورشان در میدان اشاره داشت. به گفته شهریاری یکی از فاخرترین این آثار هم «خیابانهای ایران» نام دارد. همچنین به یاد رهبر شهیدمان گروههای موسیقی از اقوام استان، بهویژه گروههایی از ترکمنها، قزاقها، کرمانجها، سیستانیها، بلوچها، کتولیها، تبریها، فندرسکیها و فارسها که درزمینه تولید موسیقی آثار خاص و منحصر به فردی دارند، کارهای ارزندهای ساختند.
مدیر واحد شعر و موسیقی مرکز گلستان در بخش پایانی سخنانش ضمن اشاره به ظرفیتهای متعدد موسیقی استان بهواسطه حضور اقوام و فرهنگهای متعدد، لزوم حمایت همهجانبه از این ظرفیت ملی – فرهنگی را یادآور شد؛ ظرفیتی که با کوچکترین حمایتی بهویژه حمایت مالی که رکن اساسی تولید است، سبب درخشش بیشازپیش موسیقی زیبای اقوام و اتحاد و همدلی بیشتر خواهد شد. بهعنوان نمونه باید یادآور شد بسیاری از اقوام ازجمله قزلباشها و ترکمنها با توجه به ارادتی که به امام رضا (ع) دارند، از آمادگی خوبی برای تولید آثار موسیقایی متنوع و متعدد در این زمینه برخوردارند که البته به دلایل مشکلات مالی این گروهها نمیتواند با ما همکاری لازم را داشته باشند که این امر کمک مسئولانهای را میطلبد.
خراسان رضوی| به ندای رهبر خراسانی به پا باید برخاست
سعید دمیرچیلو، مدیر واحد شعر و موسیقی مرکز خراسان رضوی هم در توضیح تلاش همکارانش برای ثبت این برهه از تاریخ کشورمان ابتدا به جایگاه موسیقی محلی و بومی منطقه خراسان رضوی، پرداخت؛ موسیقی اصیلی که برگرفته از هویت و فرهنگ غنی اهالی منطقه است و ادبیات و نغماتی که نشان از احساس، شور، ارادت به اسلام، پیامبر اعظم(ص) و اهلبیت(ع)، حماسه، رشادت، غیرت، دفاع از وطن، اخلاق و خلوص مردمان این دیار دارد. اشعار و نواهایی عامیانه، ساده، بیآلایش، بیتکلف و دلنشین که ناخودآگاه مخاطب را با خود همراه میکند. دمیرچیلو در ادامه به روزهای آغازین جنگ تحمیلی سوم اشاره کرد و گفت: از دقایق اولیه شروع جنگ رمضان در نهم اسفند ۱۴۰۴، هنرمندان استان خراسان رضوی آمادگی خود را برای نقشآفرینی و تولید آثار مرتبط با جنگ تحمیلی، برای بهرهبرداری در شبکه استانی و شبکههای سراسری اعلام کردند. قطعات باکلام و بیکلام زیبا و اثرگذاری از ابتدای جنگ تحمیلی تاکنون تولید شدهاند. نقشآفرینی هنرمندان در قالب آثار محلی، پاپ، سرود، ارکسترال و آکاپلا در قاب سیما و رادیو دیده و شنیده شدند. قطعات باکلام «صبرم از دل میرود»، «سرفراز» و «وقت جنگه امیرجان» در ساختار محلی با صدای استاد حسین رضایی، «باید برخاست»، «رهبر خراسانی» (سرود)، «با مقتدا» و «بیا نزدیکتر» با صدای امید معنوی، «برایت گریه خواهم کرد» با صدای رضا دشتی، «در ره قله» با صدای فراز رضوی، «تمام من ایران است» با صدای ابوالفضل پیروز، «لباس خاکی» با صدای امیر عبیدی (پاپ) و «لاله گل لاله» (کودک) ساخته شدند. در بین این قطعات، آثار بیکلام ارکسترال زیبایی هم طنینانداز شد که «وارث خورشید»، «راه بیپایان» و «نغمه جاودان» با آهنگسازی و تنظیم رضا مهرجویی از آن جملهاند. همچنین نسخه تصویری قطعات «با مقتدا»، «برایت گریه خواهم کرد»، «وقته جنگه امیرجان» و «بیا نزدیکتر» تولید شدند. در ضمن شعر و موسیقی محلی «وقته جنگه امیرجان» از اشعار و مقامهای عامیانه منطقه خراسان هستند که برای نخستینبار با اجرای هنرمندانه استاد حسین رضایی از شهرستان کاشمر اجرا شده است.
سیستان و بلوچستان|همه با افتخار به نام «ایران» خواندیم
محمد ساسان، مدیر واحد شعر و موسیقی مرکز سیستان و بلوچستان هم سخنانش را با اشاره به افکار شوم دشمنان این آبوخاک آغاز کرد؛ دشمنانی که همواره کوشیدهاند تا بهنوعی به کشورمان ضربه بزنند و با خیالی باطل آن را نابود کنند، غافل از اینکه هرگز به این آرزوی شوم خود نمیرسند. ساسان گفت: هشت سال دفاع مقدس از این آبوخاک، سندی بر حقانیت ما و سندی بر رسوایی دشمن است. جنگ رمضان نیز وحشیگری دشمن زبون را برای جهانیان نمایان کرد. ساسان از روزهایی گفت که دفاع جانانه رزمندگانمان چشم جهانیان را خیره کرده بود و نوای «بزن که خوب میزنی» با ملودیهای رزم و حماسه طنینانداز شده بود؛ از روزی که خبر شهادت رهبرمان، داغی سنگین بر دل ایران گذاشت، روزی که مردم مرزدار سیستانی و بلوچ از همه بیشتر خود را داغدار میدانستند، چون رهبر شهید، مدتی از عمر گرانبهایش را در بین مردم این استان گذرانده بود. از همینرو و برای ایران شاعران با شعر و هنرمندان موسیقی با هنرشان در سنگر فرهنگی دوشادوش نیروهای نظامی در خیابانها و میدانها تا پاسی از شب را با شعرخوانی و رجزخوانی بیدار ماندهاند. ساسان در ادامه به تلاش ویژه همکارانش در واحد شعر و موسیقی اشاره کرد؛ تلاشی که برای ایران رنگ خستگی و توقف به خود نداشت. به گفته ساسان ازآنجاکه استان سیستان و بلوچستان خاستگاه رستم، قهرمان شاهکار ادبی نظم و شعر جهان یعنی شاهنامه فردوسی است، شاعران متعهد استان در آغازین روزهای جنایت اسرائیل و امریکا در مرکز استان و دورترین شهرها و روستاهای منطقه به زبان ملی (فارسی)، بلوچی و سیستانی اقدام به شعرخوانی و رجزخوانی کردهاند. همچنین صداوسیمای مرکز با همکاری حوزه هنری استان در ماه مبارک رمضان بهرسم میهماننوازی امام شهیدمان که هرساله میزبان شاعران بودهاند، جلسه شعرخوانی با حضور همه شاعران برجسته استان برگزار کرد که در این جلسه شاعر انقلابی استان و کشور ازجمله عباس باقری، عابد بلوچزهی، یاسین جلالزهی، محمدرحیم ساسان، عباسعلی صباغزاده، مجید لشکری، علیرضا خالقدادی، علیرضا باقری و سیدزاده... خاطراتی از میزبانی قائد امت بیان و در رثای امام شهید شعرخوانی کردند. همچنین برنامههای رادیو و تلویزیون هر شب میزبان شاعران معروف و نامی استان بودند و شعرخوانی میکردند؛ برنامههای میدانی نیز شبها از قاب تلویزیون پخش میشد. گروهای سرود استانی هم در این ایام فعالیت درخور تحسینی داشتهاند که هر شب در قاب تصویر و برنامههای رادیویی تقدیم مخاطبان شده است. از همینرو به همت گروه سرود صبح ظهور، اثر «جان فدای ایران» و از گروه سرود عشاق الرضا (ع) «مشت گرهکرده» و از گروه سرود سفیران ظهور دو سرود «آقای شهید ایران» و «باید برخاست» تقدیم مخاطبان شد. همچنین یک اثر موسیقایی بلوچی تحت عنوان «بیابرین په جنگءَ» بیا بریم برای جهاد ساخته شده است. علاوهبراین مدیریت شعر موسیقی سیستان و بلوچستان بنا به درخواست شعر و موسیقی مرکز بهترین آثار شاعران کشور درخصوص رهبر شهیدمان را جمعآوری کرد تا در برنامههای رادیویی و تلویزیونی در اختیار تهیهکنندگان و تولیدکنندگان قرار گیرند و از طرفی شاهبیت این شعرها در سیما بهصورت زیرنویس استفاده شده است. خلاصه کلام آنکه «چو ایران نباشد تن من مباد/ بدین بوموبر زنده یک تن مباد».