مستند «عملیات آژاکس ۱۹۵۳» به تهیهکنندگی و کارگردانی داوود مرادیان با رویکردی تحلیلی-تاریخی درباره کودتای ۲۸ مرداد، همزمان با سالگرد این رویداد، از شبکه پرس تی وی پخش شد.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، این مستند با تمرکز بر اسناد کمتر دیدهشده و روایتهای مغفول، تلاش میکند ابعاد سیاسی، اقتصادی و رسانهای دخالت قدرتهای خارجی در ایران دهه ۳۰ را بازخوانی کند.
داوود مرادیان، کارگردان این اثر در رابطه با این مستند گفت: در این مستند نشان داده میشود که دکتر محمد مصدق در آغاز نسبت به ملی شدن صنعت نفت مردد بود و در همان زمان، سپهبد رزمآرا از طریق واسطهها با دولت بریتانیا وارد مذاکره شد؛ مذاکرهای که با پاسخ مشهور چرچیل همراه بود: بازسازی انگلستان جنگزده تنها با نفت رایگان ایران ممکن است و لندن حاضر نیست یک پنی اضافه پرداخت کند.
او افزود سقوط دولت مصدق دو بال اصلی داشت: فشار رسانهای و فشار اقتصادی؛ الگویی که بعدها در کودتاهای دیگری در جهان تکرار شد.
از کودتای اندونزی با بیش از سه میلیون کشته تا کودتای شیلی، و همچنین محاصره طولانی کوبا و فشارهای اقتصادی علیه ونزوئلا.
روایت مستند نشان میدهد که الگوی فشار اقتصادی رسانهای همچنان در قبال ایران نیز دنبال میشود.
مرادیان همچنین با تأکید بر تکرار وقایع تاریخی گفت: پس از ملی شدن صنعت نفت، محاصره دریایی و تحریم اقتصادی ایران توسط بریتانیا آغاز شد. مصدق برای شکستن این فشارها وارد گفتوگو با دولت امریکا و هری ترومن شد، اما چرچیل در پاسخ به ترومن اعلام کرد: «ماشینی را که کار میکند خاموش نمیکنند»؛ اشارهای مستقیم به ادامه محاصره و فشار اقتصادی علیه ایران.
مرادیان، کارگردان مستند افزود: در این مستند تصویری از شباهتهای الگوی فکری و برنامهریزی سیاستمداران با ادبیات برخی سیاستمداران امروز ارائه شده است.
این اثر همچنین به نقش رسانهها و مستشرقان امریکایی در شکلدهی افکار عمومی آن زمان میپردازد؛ از جمله ریچارد کاتم، استاد ادبیات و حافظپژوه، که بعدها مورد حمایت نهضت آزادی قرار گرفت.
در بخش پایانی مستند به این نکته پرداخته میشود که تسخیر سفارت امریکا در سال ۱۳۵۸ با وجود تحریمهای سنگین علیه ایران بازتابی از نگرانی تاریخی مردم نسبت به تکرار الگوی کودتای ۲۸ مرداد بوده است.
مستند «عملیات آژاکس 1953» روز چهارشنبه تاریخ ۲۸ مرداد از شبکه پرس تیوی پخش شد.