تلویزیون برای بسیاری از مخاطبان رسانهای سرگرمیمحور است، اما در کنار برنامههای سرگرمکننده، آموزش و افزایش آگاهی عمومی نیز یکی از کارکردهای مهم آن به شمار میرود، بهویژه در حوزه سلامت که آگاهی درست میتواند به پیشگیری از بیماری و انتخاب مسیر صحیح درمان منجر شود.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، شبکه سلامت سیما بهعنوان شبکه تخصصی این حوزه، تلاش کرده است موضوعات پزشکی، درمانی و بهداشتی را با بهرهگیری از کارشناسان و متخصصان، در قالب برنامههای گفتوگومحور و آموزشی به زبان ساده برای مخاطبان روایت کند. بهمناسبت یک شهریور، روز پزشک، مروری داریم بر سه برنامه شاخص این شبکه: «کشیک سلامت» که با رویکرد مطالبهگرانه مسائل نظام سلامت را دنبال میکند، «ضربان» که با تمرکز بر ارتقای سواد سلامت خانواده به سراغ پرسشها و دغدغههای پزشکی مردم میرود و برنامه «مادر و کودک» که موضوعاتی همچون سلامت جسم و روان، تغذیه، فرزندپروری، سبک زندگی، پیشگیری، باروری و مسائل روزمره خانواده را دنبال میکند.
کشیک سلامت| مطالبهگری با زبان ساده
برنامه «کشیک سلامت» شنبه تا چهارشنبه ساعت 20:00 با اجرای مصطفی مصطفوی بهصورت زنده از شبکه سلامت روی آنتن میرود. این برنامه تلاش دارد در جایگاه رسانه، مطالبات مردم را از کارشناسان و مسئولان حوزه سلامت پیگیری کند و با طرح موضوعات مرتبط با بهداشت و درمان و دعوت از کارشناسان، مسئولان و نمایندگان این حوزه، مسائل پزشکی و بهداشتی را با رویکردی عملی و کاربردی برای عموم مخاطبان توضیح دهد.
سهیل سلیمانی، تهیهکننده «کشیک سلامت»، درباره روند فعالیت این برنامه و تغییراتی که طی سالهای گذشته به بلوغ آن منجر شده است، میگوید: در هر فصل تلاش کردیم سویه برنامه را به مطالبهگری نزدیکتر کنیم و مطالبهگر حقوق مخاطب باشیم و به نقاط اثرگذار در نظام سلامت کشور نزدیکتر شویم.
وی هدف اصلی برنامه را در سه محور پیگیری مطالبات مردم در نظام سلامت، مطالبات صنفی از نظام سلامت و مشکلات نظام سلامت در ساختار حکمرانی سلامت کشور عنوان میکند و میافزاید: سند چشمانداز سلامت و سیاستهای برنامه هفتم توسعه نیز همواره در کنار موضوعات برنامه موردتوجه بوده و مسیر پیشرو بر اساس این اسناد دنبال میشود.
بیان حرف مردم با رویکردی مشفقانه
سلیمانی، بیان حرف حق و مطالبه مردم را مهمترین کلیدواژه «کشیک سلامت» میداند و میگوید: در نهایت صداقت، بیطرفی و احترام، مطالبه مردم را با لحنی مشفقانه از مسئولان و نمایندگان مجلس روی آنتن میبریم و بیشتر روی قوانین، راهکارها و راهبردها بحث میکنیم تا درباره مشکلات چارهاندیشی شود.
به گفته وی، در این برنامه مهمانانی از حوزه سلامت دعوت میشوند تا درباره عملکرد خود پاسخگوی مردم باشند. این تهیهکننده همچنین با اشاره به حساسیت موضوعات حوزه سلامت تأکید میکند که برنامه تلاش دارد از قرار گرفتن در موجهای مقطعی فاصله بگیرد و با نگاهی عمیقتر به مسائل بپردازد تا دامنه مطالبهگری جامعه پزشکی و مردم گستردهتر و تصمیمات درستتری در مسیر سلامت همگانی اتخاذ شود.
از مخاطب عام تا بدنه کارشناسی سلامت
به گفته تهیهکننده «کشیک سلامت»، دانشجویان پزشکی، استادان دانشگاههای علوم پزشکی، بدنه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و نمایندگان مجلس شورای اسلامی، بخشی از مخاطبان این برنامه هستند. شاخص اصلی در انتخاب موضوعات برنامه، توجه به اسناد بالادستی حوزه سلامت، سندهای ابلاغی و اولویتهای شورای سیاستگذاری سلامت سازمان صداوسیماست که همگام با سیاستهای سلامتمحور کشور دنبال میشود.
سلیمانی همچنین با اشاره به رویداد «ایران جان» در شهریورماه میگوید: ما پیش از این نیز به مطالبات استانها توجه میکردیم، اما این رویداد مسیر ما را سرعت بخشید.
وی با اشاره به تجربه حضور برنامه در استانهای مختلف، ازجمله قزوین، فارس، ایلام و اصفهان، میافزاید: در این برنامهها تلاش شده است مطالبات حوزه سلامت استانها مطرح و در صورت نیاز به تجهیزات، با هماهنگی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، تا حد امکان برای رفع نیازها اقدام شود. «ایران جان» یکی از موفقترین تجربههای «کشیک سلامت» در بیان مطالبات مردم و پیگیری مشکلات بهداشت و درمان استانها بوده است.
سلیمانی در پایان با تأکید بر اهمیت مخاطب عام میگوید: نگاه برنامه توجه به نیازها و مطالبات عموم مردم است، اما در کنار آن، مخاطب خاص شامل پزشکان، دانشجویان و کادر درمان نیز موردتوجه قرار دارد و برقراری ارتباط میان این دو طیف، امکان پاسخگویی به نیازهای هر دو گروه را فراهم کرده است.
«ضربان»| تلویزیون در خدمت سلامت خانواده
«ضربان» یکی از برنامههای پایه شبکه سلامت سیماست که از زمان تأسیس این شبکه طراحی و پخش آن آغاز شده و طی سالهای فعالیت، با اصلاح و تکمیل رویکردهای خود به برنامهای جامع در حوزه سلامت خانواده تبدیل شده است. این برنامه با هدف افزایش سواد سلامت خانوادهها، شنبه تا پنجشنبه از ساعت ۱۶ تا 16:45 بهصورت زنده روی آنتن شبکه سلامت میرود.
علی رضایی، تهیهکننده «ضربان»، هدف اصلی این برنامه را ارتقای سواد سلامت بینندگان و پیشگیری از بیماریهای مزمن ازطریق آموزش علمی و دقیق عنوان میکند و میگوید: «ضربان» فعالیت گستردهای در فضای مجازی و درگاه پیامکی برنامه با مخاطبان دارد، به نحوی که هر روز بهصورت برخط، در حین برنامه مخاطبان میتوانند سؤالها و ابهاماتشان را از متخصصان حاضر در برنامه بپرسند.
به گفته وی، گروه سردبیری برنامه با جمعآوری پیامکها و نظرات مخاطبان و تحلیل موضوعات و کارشناسان، به انتخاب موضوعات پرتکرار میپردازد و همین ارتباط مستقیم با مخاطب در تعیین مسیر برنامه نقش دارد.
موضوعات برنامه از دل دغدغههای مردم
رضایی درباره معیارهای انتخاب موضوعات برنامه توضیح میدهد که مناسبتهای تقویمی حوزه سلامت، نظرات و نیازهای مخاطبان که ازطریق سایت و سامانه پیامکی دریافت میشود و همچنین نظرات استادان در اتاق فکر برنامه، ازجمله عوامل مؤثر در تعیین موضوعات هستند.
این تهیهکننده درباره انتخاب مهمانان نیز میگوید: تمام استادان دعوتشده عضو هیئتعلمی دانشگاههای علوم پزشکی در گروهها و گرایشهای مختلف هستند و به دلیل تخصصی بودن مفاهیم پزشکی، از پیشینه علمی قوی برخوردارند
مقابله با باورهای نادرست با تکیهبر علم روز
وی با تأکید بر اینکه موضوعات برنامه در مسیر روشنگری و رفع ابهامات و باورهای عمومی انتخاب میشوند، میگوید: «ضربان» موضوعات را بر پایه علوم پزشکی روز بررسی میکند و از استادان پیشرو دانشگاهها که با روشهای روز دنیا آشنا هستند، دعوت میشود تا بحثها به شکلی پیش برود که بر آگاهی مخاطبان افزوده شود.
به گفته این تهیهکننده، برنامههای مخاطبمحور میتوانند نقش مؤثری در پیشگیری داشته باشند. او طیف مخاطبان «ضربان» را خانوادهمحور میداند و میافزاید که همه گروههای سنی یک خانواده در دایره مخاطبان برنامه قرار دارند. زمانی که مخاطب میبیند سؤالش مستقیماً پاسخ داده میشود و اطلاعات علمی و صحیح دریافت میکند، اعتماد شکل میگیرد و همین اعتماد میتواند به تصمیمهای بهداشتی بهتر منجر شود.
تهیهکننده «ضربان» درباره چشمانداز آینده این برنامه، مشارکت و جذب حداکثری مخاطبان را یکی از مهمترین اهداف عنوان میکند و میگوید: این برنامه در فصل جدید بر اساس آمار مراجع رسمی، در این زمینه عملکرد موفقی داشته است.
رضایی همچنین ابراز امیدواری میکند که با حضور استادان و متخصصان، جدیدترین روشهای درمانی مورد استفاده در مراکز درمانی کشور به مخاطبان معرفی شود و در کنار آن، توجه بیشتری به پیشگیری از بیماریها و ارتقای سلامت جامعه صورت گیرد.
«مادر و کودک»| هزار روز طلایی برای خانواده
نیازهای پزشکی و بهداشتی زنان در مقام مادر و دغدغههای سلامت کودکان، موضوعی محدود به امروز و دیروز نیست و همواره یکی از مهمترین نیازهای خانوادهها به شمار میرود. همین ضرورت مستمر، برنامه «مادر و کودک» را به یکی از برنامههای قدیمیشبکه سلامت تبدیل کرده است؛ برنامهای که در فصل بیستوپنجم و پس از نزدیک به یک دهه فعالیت، از یک برنامه آموزشی با محور سلامت مادر و کودک فراتر رفته و با نگاهی جامع، موضوعاتی همچون سلامت جسم و روان، تغذیه، فرزندپروری، سبک زندگی، پیشگیری، باروری و مسائل روزمره خانواده را دنبال میکند.
از سلامت مادر و کودک تا سلامت خانواده
فصل بیستوپنجم «مادر و کودک» به تهیهکنندگی میثم محبیانمهر و با اجرای المیرا سماواتی، هر روز ساعت 9:00 صبح به صورت زنده در گروه سلامت جسم و روان شبکه سلامت روی آنتن میرود.
محبیانمهر درباره روند شکلگیری و تغییر رویکرد این برنامه میگوید: «مادر و کودک» فعالیت خود را بهعنوان برنامهای آموزشی با محور سلامت مادر و کودک آغاز کرد، اما بهتدریج به برنامهای جامع و خانوادهمحور تبدیل شد که سلامت جسم و روان، تغذیه، فرزندپروری، سبک زندگی، پیشگیری، باروری و دغدغههای روزمره خانواده را در کنار یکدیگر دنبال میکند.
به گفته این تهیهکننده، برنامه با توجه به نیاز مخاطبان و در چارچوب سیاستهای آموزشی مبتنی بر پیشگیری و ارتقای سواد سلامت تلاش میکند در اصلاح و تغییر الگوهای رفتاری و ارتقای سبک زندگی مادران نقش داشته باشد.
«مادر و کودک» برای پرداختن به موضوعات سلامت، بخشهای مختلفی را طراحی کرده است. در بخش گفتوگوی کارشناسی، مجری با پزشکان، متخصصان و کارشناسان درباره موضوعات روز سلامت مادر و کودک گفتوگو میکند. در بخش «مادرانه» نیز دغدغهها، تجربهها و مسائل واقعی مادران در دوران بارداری، پس از زایمان و فرزندپروری مطرح میشود. بخش «کودکانه» نیز به موضوعاتی همچون رشد جسمی و ذهنی کودک، تغذیه، خواب، بازی، تربیت و سلامت کودک اختصاص دارد تا طیف متنوعی از نیازهای خانواده در حوزه سلامت مورد توجه قرار گیرد.
یکی از محورهای مورد توجه برنامه، بررسی باورهای نادرست و توصیههای غیرعلمی است که گاه در فضای مجازی یا میان خانوادهها دستبهدست میشوند. محبیانمهر در اینباره میگوید: تلاش کردهایم ابتدا باورهای غلط و توصیههای نادرست و پرتکرار در فضای مجازی را با متخصصان مطرح کنیم تا مشخص شود کدامیک درست و کدامیک نادرست است و سپس با ارائه پاسخهای علمی و در عین حال ساده، نکات کاربردی را در اختیار مخاطبان قرار دهیم.
به گفته او، دریافت پرسشهای صوتی و تصویری مخاطبان و پاسخ کارشناسان به سؤالات واقعی خانوادهها نیز بخش مهمی از برنامه است و این پرسشها در گفتوگو با کارشناسان مورد بررسی قرار میگیرد.
به گفته محبیانمهر، موضوعاتی مانند اضطراب، افسردگی، ارتباط والد و کودک، فرزندپروری و سلامت روان مادر نیز در برنامه موردتوجه قرار دارد تا سلامت خانواده تنها از منظر جسمیبررسی نشود.
یکی دیگر از بخشهای این برنامه، «هزار روز طلایی» است که به دوران پیش از بارداری، بارداری و دو سال نخست زندگی کودک میپردازد. همچنین روایت تجربه واقعی مادران، از دوران بارداری و زایمان تا مسائل تربیتی و رشد فرزند، بخش دیگری از برنامه است که تلاش میکند شیرینی و دشواریهای این دوران را از زبان خود مادران روایت کند.
تخصص در کنار توانایی ارتباط با مخاطب
حضور متخصصان و کارشناسان، یکی از مهمترین عوامل اعتمادسازی در «مادر و کودک» است. محبیانمهر با اشاره به این موضوع میگوید: زمانی که اطلاعات پزشکی و تربیتی از سوی متخصص مرتبط با همان موضوع ارائه شود، مخاطب با اطمینان بیشتری آن را میپذیرد و احتمال تبدیل اطلاعات به رفتار صحیح افزایش مییابد.
به گفته این تهیهکننده، بیشتر مهمانان برنامه از میان متخصصان برجسته و اعضای هیئتعلمی دانشگاههای معتبر کشور انتخاب میشوند، اما در کنار تخصص و اعتبار علمی، توانایی برقراری ارتباط با مخاطب و سادهسازی مفاهیم تخصصی نیز در انتخاب مهمانان موردتوجه قرار میگیرد.
وی رویکرد برنامه را همراهی تخصص و اعتبار علمیبا توانایی ارتباط با مخاطب میداند و تأکید میکند که مهمان برنامه علاوهبر انتقال دانش، باید بتواند در حل یک مسئله واقعی خانواده نیز نقش مؤثری داشته باشد.
این برنامهساز همچنین تأکید میکند که سؤالها، دغدغهها و ابهامات واقعی مادران و خانوادهها، نقطه شروع و محرک اصلی برنامه هستند. برهمیناساس، موضوعات تنها برمبنای نگاه کارشناسی انتخاب نمیشوند، بلکه پرسشهای مخاطبان ازطریق تماسها، پیامها، فضای مجازی و بازخوردهای برنامه رصد میشوند و در انتخاب موضوع و طراحی گفتوگوها مورد استفاده قرار میگیرند.
محبیانمهر با تأکید بر رویکرد عمومی و خانوادهمحور «مادر و کودک» میگوید که اگرچه این برنامه مخاطب هدف مشخصی دارد، اما محتوای آن به گونهای طراحی شده است که سایر اعضای خانواده نیز بتوانند از آن استفاده کنند. مادران، پدران، زوجهای جوان، زنان در سنین باروری و خانوادههای دارای کودک، مخاطبان اصلی برنامه را تشکیل میدهند؛ مخاطبانی که نیازهایشان از دوران پیش از بارداری آغاز میشود و تا سالهای رشد و تربیت کودک ادامه پیدا میکند. «مادر و کودک» نیز تلاش دارد در این مسیر، با تکیهبر دانش تخصصی و روایت تجربههای واقعی، بخشی از این نیاز همیشگی را از قاب تلویزیون پاسخ دهد.