امور مانیتورینگ جامع ادارهکل ارزیابی فنی، پایش شبانهروزی ۸۹۱ سیگنال رادیویی، تلویزیونی، ارتباطات زمینی و ماهوارهای را در سه چرخه پخش، انتقال و انتشار بر عهده دارد و همزمان پاسخگوی مشکلات فنی مخاطبان در سامانه ۱۶۲ است.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، با توجه به خطاهای کاذب و لزوم صحتسنجی دقیق قطعیها، استفاده از سامانه ضبط سیگنال همواره ضرورتی اساسی بوده است؛ اما سامانه قبلی به دلیل نقایص فنی و هزینههای سنگین پشتیبانی شرکت پیمانکار، کارایی لازم را از دست داد. برای حل این مسئله، کارشناسان امور مانیتورینگ با همکاری ادارهکل فناوری اطلاعات و ارتباطات، سامانهای کاملاً بومی طراحی و مستقر کردند که ابعاد فنی آن در گفتوگو با احسان زالزر، مدیر توسعه نرمافزار و رسانههای نوین، بررسی شده است.
روند اجرای طرح از نقطه تحلیل نیاز تا استقرار نهایی چگونه پیش رفت؟
طراحی و بهرهبرداری از این سامانه طی یک چرخه هفتمرحلهای انجام شده است که جنبههای فنی، سازمانی، حقوقی و عملیاتی را پوشش میدهد. در فاز نخست، تحلیل نیازها شامل بررسی نیازمندیهای واحد مانیتورینگ جامع (تعداد کانالها، نوع سیگنالها، کیفیت و مدت نگهداری)، الزامات قانونی و ظرفیتسنجی (پهنای باند، حجم ذخیرهسازی و توان پردازشی) صورت گرفت. در فاز دوم، طراحی معماری منطقی و فیزیکی، انتخاب شیوهنامهها و فرمتهای ذخیرهسازی مانند MP4 و MPEG-TS، سیاستهای ذخیرهسازی و انتقال، و امنیت (رمزنگاری، احراز هویت و سطوح دسترسی) انجام شد.
فاز سوم به تأمین و آمادهسازی تجهیزات سختافزاری و نرمافزاری و راهاندازی زیرساخت پشتیبانگیری اختصاص یافت. در فاز چهارم، پیادهسازی و توسعه سامانه شامل نصب و پیکربندی سرورها، پیادهسازی ماژولها، راهاندازی ترنسکدرها و ایندکسگذاری، طراحی رابط کاربری وب و وبسرویسها انجام شد. فاز پنجم به تست و ارزیابی کارکردی، عملکردی، تحمل خطا و امنیتی اختصاص داشت. در فاز ششم، آموزش اپراتورها و کارشناسان، تهیه مستندات فنی و وبسرویس(Swagger) و تعریف رویههای پشتیبانی انجام گرفت. نهایتاً در فاز هفتم، بهرهبرداری رسمی سامانه آغاز و مانیتورینگ روزانه، تهیه گزارشهای دورهای، مدیریت فضای ذخیرهسازی و اعمال سیاستهای retention در دستور کار قرار گرفت. لازم به ذکر است که تمام مراحل این طرح توسط جلالالدین کهزادی از همکاران ادارهکل فاوا انجام شده است
این سامانه سیگنالها را با چه سازوکاری دریافت میکند و کدام بخشها از آن بهره میبرند؟
در حال حاضر فقط واحد مانیتورینگ سازمان از این سامانه استفاده میکند، اما امکان بهرهبرداری برای آرشیو کلی سازمان یا شبکهها و برنامهها بهصورت مجزا نیز وجود دارد. این سامانه بهصورت زنجیرهای از ماژولها کار میکند که سیگنالها را از منابع مختلف مانند ماهواره، آنتن زمینی، رادیو، استریم IP و فیبر نوری دریافت کرده و به سرورها منتقل میکنند. سپس دادهها بهصورت ۲۴/۷ یا طبق زمانبندی مشخص ضبط و زمان دقیق روی آنها ثبت میشود. دادهها در قالبهای استاندارد مانند MPEG-TS و MP4 برای ویدئو و WAV برای صدا ذخیره شده و برای سازگاری، به فرمت و رزولوشن مرجع تبدیل میشوند.
نسخههای مختلف با کیفیتهای متفاوت نیز تولید میشود. اطلاعات تکمیلی مانند تاریخ، زمان، شبکه و برچسبها به دادهها اضافه شده و در سطوح مختلف ذخیرهسازی میشوند. کاربران از طریق رابط وب میتوانند بر اساس زمان، شبکه یا کلمات کلیدی جستجو کنند، نماهنگها را مشاهده و برش بزنند و خروجی دلخواه دریافت کنند. سامانه همچنین سلامت سیگنالها را پایش کرده و در صورت بروز مشکل، هشدار میدهد و گزارشهای دورهای تولید میکند
سامانه از نظر دسترسی، پردازش تصویر و توسعهپذیری چه مزیتهای فنی دارد؟
این سامانه تحت وب و در انواع مرورگرها قابلاستفاده است؛ به این معنا که بدون نیاز به نصب برنامه خاص و بدون محدودیت، میتوان از آن بهره برد. سامانه با استفاده از فناوریهای بهروز، سرعت و دقت بالایی دارد و هزینه پایینی نسبت به برنامههای مشابه ایجاد میکند. همچنین بدون محدودیت، شبکهها را بهصورت TS و Program رکورد میکند. با امکان ارتباط با سرورها بهصورت Socket، قابلیت اضافه کردن منابع در حین اجرا وجود دارد و با تنظیمات روی سرور جدید میتوان آن را به منابع رکوردر اضافه کرد. سامانه علاوهبر قابلیت افزودن محلهای ذخیرهسازی مختلف، امکان تبدیل محتوا به کیفیتها و حجمهای متفاوت را نیز دارد. ازآنجاکه این امکان نیاز به پردازش بالا دارد، قابلیت استفاده از GPU نیز در سامانه پیشبینی شده است. همچنین امکان تعریف و استفاده از کارتهای گرافیک، پخش محتوای ضبطشده بهصورت سرویس، Web API برای کل سازمان و Mosaic Player از دیگر قابلیتهای این سامانه به شمار میرود.
کدام اولویتهای فنی و ساختاری مبنای طراحی این سامانه قرار گرفت؟
در طراحی سامانه ضبط و آرشیو سیگنال، معیارها و اصولی در نظر گرفته شد تا سامانه هم پایدار، هم مقیاسپذیر و هم قابلاعتماد باشد. مهمترین این معیارها عبارتاند از: پایداری و دسترسپذیری (کارکرد ۲۴/۷ بدون توقف، استفاده از Failover و Redundancy برای جلوگیری از قطعی و ادامه ضبط در زمان خرابی سرورها)، مقیاسپذیری (توانایی افزودن منابع سختافزاری و نرمافزاری با رشد شبکهها و کانالها و معماری ماژولار برای توسعه تدریجی)، کیفیت و دقت ضبط (ثبت دقیق زمان برای هر سیگنال، ضبط با فرمت مرجع و کیفیت بالا همراه با نسخههای کمحجم برای مرور سریع و حفظ همگامسازی صدا و تصویر)، مدیریت داده و ذخیرهسازی (طراحی چندلایهای ذخیرهسازی، فشردهسازی دادهها برای صرفهجویی در حجم و نگهداری بلندمدت ۳ تا ۵ سال)، امنیت (کنترل دسترسی بر اساس نقش، رمزگذاری دادهها در انتقال و ذخیرهسازی و ثبت لاگ تمام فعالیتها برای ممیزی)، سهولت دسترسی و جستجو (رابط کاربری ساده و چندزبانه، جستجو بر اساس تاریخ، زمان، شبکه و کلمات کلیدی و ابزارهای هوش مصنوعی مانند گفتار به متن، تشخیص لوگو و تشخیص صحنه)، پایش و هشدار (مانیتورینگ لحظهای سلامت سیگنال، هشدار خودکار در صورت افت کیفیت، نویز یا قطعی و داشبورد مدیریتی)، سازگاری و استانداردها (پشتیبانی از استانداردهای پخش و انطباق با قوانین حقوقی و مقررات سازمان) و بهرهوری و بهینهسازی هزینه (استفاده از ذخیرهسازی ترکیبی، کاهش مصرف پهنای باند با Transcoding و مدیریت چرخه عمر داده). به زبان ساده، پایداری، مقیاسپذیری، امنیت، سهولت جستجو و مدیریت بهینه دادهها مهمترین اصول طراحی بودند، اما ازآنجاکه این سامانه به درخواست واحد مانیتورینگ طراحی و پیادهسازی شده، معیار اصلی، انطباق و پاسخگویی به نیاز این واحد بوده است.
سامانه تا چه اندازه انتظارات مانیتورینگ را برآورده کرده و چه برنامهای برای توسعه هوشمند آن دارید؟
این سامانه کاملاً منطبق با نیاز واحد مانیتورینگ بوده و حتی پیش از اعلام نیاز آنها پاسخگو است؛ البته درراستای بهینهسازی، هنوز موفق به هوشمندسازی سامانه و استفاده از ابزارهای گفتار به متن، تشخیص لوگو و تشخیص صحنه نشدهایم که در برنامههای آتی قرار دارد.
سامانه استانداردهای فنی (ویدئو، صوت و شبکه)، زیرساختی (زمان، ذخیرهسازی و امنیت) و حقوقی را دنبال میکند تا هم ازنظر سازگاری فنی و هم ازنظر مقررات قانونی معتبر و قابلاتکا باشد. ازنظر استانداردها و فناوری توسعه نیز شامل مواردی همچون Onion Architecture، .NET Core، FFmpeg، Swagger Document و Socket Programming است. پیش از راهاندازی این سامانه، یک سامانه دیگر محصول شرکتی بیرونی خریداری شده بود و هر سال مبلغ بالایی برای پشتیبانی هزینه میشد؛ علاوه بر این، به دلیل عدم دسترسی به کارشناس مربوطه، پشتیبانی با سرعت پایینی انجام میشد که موجب نارضایتی شده بود، اما در حال حاضر سامانه جدید با کاربری و امکانات بالاتر و قابلیت گسترش در اختیار همکاران قرار گرفته است.
سامانه موجود کاملاً مطابق فهرست نیازمندیهای اعلامی است و در حال حاضر افزودن امکانات بیشتر از آنچه اعلام شده، درخواست نشده است؛ ولی هر زمان نیاز جدیدی احصا شود، میتوان به سامانه اضافه کرد و کاملاً با دید توسعه در آینده نوشته شده است. ایدهآل ما این است که در آینده از ابزارهای هوش مصنوعی برای گفتار به متن، تشخیص لوگو، تشخیص صحنه و تشخیص سکوت و خاموشی بهرهمند شده و سرویس بهینهتری ارائه دهیم.
نگاهی کلی به راهاندازی یک سامانه بومی
ادارهکل ارزیابی فنی عهدهدار پایش ۸۹۱ سیگنال شامل شبکه رادیویی و تلویزیونی، سرویس نودالها، سرویس ارتباطات زمینی و ماهوارهای و سرویس مراکز استان است و همچنین پاسخگویی به مشکلات فنی هموطنان ازطریق شماره ۱۶۲ را از ساعت ۸ صبح تا ۱۱ شب برعهده دارد. ازآنجاکه یکی از وظایف اصلی این واحد، رصد و پایش سیگنالرسانی در چرخه پخش، تولید و انتشار است، از سالیان گذشته ضرورت وجود سامانه ضبط سیگنال به دلیل محدودیتهای سامانهها، وقوع خطاهای کاذب، لزوم بررسی کل چرخه پس از وقوع خطا و صحتسنجی قطعیها احساس میشد. در سالهای پیش با همکاری یک شرکت رایانهای، سامانه ضبط شاهد طراحی و راهاندازی شد، اما به دلیل محدودیتهای آن و درخواست شرکت برای قرارداد پشتیبانی سالانه، بعد از مدتی استفاده از آن عملاً امکانپذیر نبود. درنهایت کارشناسان امور مانیتورینگ جامع طرحی را ارائه کردند که با همکاری ادارهکل فناوری اطلاعات و ارتباطات به مرحله اجرا درآمد. با استفاده از تجربیات گذشته، در سامانه جدید مشکلات برطرف شد؛ بهنحویکه فرمتهای مختلف از همه نقاط مورد پایش در مسیر سیگنال و کانالهای دیجیتال بهصورت TS یکپارچه ضبط میشود. در این روش نیاز به تولید استریم مستقل نیست و از استریم موجود سامانه مانیتورینگ برای ضبط استفاده میشود؛ درنتیجه تجهیزات مجزا برای استریمسازی حذف و تعداد سرورها از شش به یک کاهش یافته است. با امکان ضبط از تمام مسیر سیگنال، تشخیص نقطه دقیق ایجاد مشکل ممکن شده و هم صرفهجویی در سختافزار و هم افزایش قابلیت تشخیص خطا صورت گرفته است. سامانه جدید ضبط شاهد علاوه بر پشتیبانی چرخه کامل پخش، انتقال و انتشار شامل ۸۹۱ سرویس، مزایایی مانند تولید نرمافزار بومی سازمانی بدون هزینههای گزاف پشتیبانی (پشتیبانی توسط همکاران سازمان انجام میشود)، صرفهجویی قابلملاحظه، پشتیبانی از HEVC، 4K و رادیونما، ضبط بسترها بهصورت بستههای TS (MPTS)، استفاده از استریم موجود و حفظ یکپارچگی سامانه، عدم نیاز به تجهیزات جدید برای تولید استریم، امکان پایش پارامترهای بسته TS بر اساس ETR290 و عدم وابستگی به شرکت در نگهداری و پشتیبانی را داراست.