نشست علمی «اثرسنجی و ارزیابی سریال نون خ 5» با محوریت ارائه مجموعه پژوهشهای اداره کل سنجش مخاطب مرکز تحقیقات درخصوص فصل پنجم سریال «نون خ» و هم افزایی بخشهای پژوهشی و تولیدی سازمان، دوشنبه 7 خرداد، با حضور مهدی فرجی تهیه کننده سریال، مهندس جعفری جلوه ناظر کیفی سریال و مسعود کریمی مدیر گروه تولیدات طنز سیما فیلم در اتاق جلسات مرکز تحقیقات برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، دکتر سیدعلی موسوی مدیر کل اداره سنجش مخاطب با اشاره به تلاشهای مجدانه گروه علوم شناختی و اثرسنجی در حوزه اثرسنجی، خروجی حاصل از آن را منحصر به فرد دانستند و اظهار کرد: در مرکز تحقیقات اثرسنجی از سریال ها و برنامههای شاخص از 3 سال قبل شروع شده است و مرکز در این زمینه پیشرو میباشد. نتایج اثرسنجی سریال «نون خ 5» میزان تأثیر بالاتری نسبت به کلیه اثرسنجیهای انجام شده داشته است.
وی همچنین عنوان کردکه این کار در کنار سنجش سریال، با در نظر گرفتن ویژگیهای تولید و ارزیابی آن از طریق کارنامه - یک ارزیابی 360 درجه ای هنر، زیباشناختی - می تواند مکمل و راهگشای دست اندرکاران در روند سریال سازی باشد.
در ادامه، دکتر آزاده سالمی، مدیر گروه علوم شناختی و اثرسنجی مرکز تحقیقات، تصریح کرد: سریال «نون خ 5» که در فروردین و اردیبهشت سال 1403 از شبکه یک پخش شد، به دلایل مختلفی از جمله میزان بیننده و جذابیتهای هنری، از تولیدات شاخص سیمافیلم است. در عین حال آنچه بررسی این سریال را از منظر «اثرسنجی» پراهمیت میسازد، پیامهایی است که متناسب با راهبردهای محتوایی سند تحول رسانه ملی در آن گنجانده شده و با بهرهگیری از جاذبه طنز و به شکل غیرمستقیم، میتواند بر نگرش، شناخت و رفتار مخاطبان اثرگذار باشد. برای بررسی این موضوع، گروه علوم شناختی و اثرسنجی اداره کل سنجش مخاطب دو پژوهش «اثرسنجی سریال «نون خ 5»» و «کارنامه ارزیابی جامع سریال «نون خ 5»» را بلافاصله پس از پخش آخرین قسمت سریال به اجرا درآورده که به اهم نتایج آنها اشاره میشود.
اولین گزارش، «اثرسنجی سریال «نون خ 5» از منظر چالشها و ظرفیتهای اقوام و استانها برای پیشرفت کشور» است که با بهره گیری از روش پیمایش و بر مبنای مقایسه نمرات بینندگان و غیربینندگان صورت گرفته است. داده های پیمایش از میان افراد 15 سال و بالاتر ساکن در تهران و 30 استان کشور، به صورت تلفنی از تاریخ 18 تا 23 اردیبهشت ماه گردآوری شدهاند و طراحی پرسشنامه محقق ساخته، بر مبنای اهداف سریال (اعلام شده از سوی مرکز سیمافیلم) و محتوای کلیه قسمتهای آن صورت گرفته و دربرگیرنده سه شاخص نگرشی (9 عبارت ناظر به تصویر پیشرفت کشور با بهره گیری از ظرفیتهای اقوام)؛ شناختی (19 عبارت ناظر به چالشها و توانمندیهای اقوام و استانها برای پیشرفت کشور)؛ و رفتاری (8 عبارت ناظر به استقبال از ظرفیتهای فرهنگی و گردشگری اقوام) بوده است.
دکتر سالمیبا اذعان به ملاحظات و چالشهای انواع شیوههای اثرسنجی که برای مطالعه و بررسی روابط علّی و معلولی بین متغیرها به کار می روند، تاکید کرد در این پژوهش، مقایسه میانگین نمرات بینندگان و غیربینندگان به مثابه معیار سنجش اثر سریال در نظر گرفته شده؛ هر چند که عوامل مختلف دیگری، علاوه بر تماشای سریال، می توانند بر تغییر نگرش، آگاهی و رفتار اعضای جامعه در خصوص «چالش ها و ظرفیت های اقوام و استانها برای پیشرفت کشور»، تاثیرگذار باشند و بررسی و تعیین سهم کلیه عوامل تاثیرگذار، در یک کار پژوهشی امکانپذیر نیست.
وی در بیان اهم نتایج پژوهش گفت: میزان بیننده سریال، 8/45 درصد و تفاوت معنادار بین میانگین نمره بینندگان و غیربینندگان در شاخص کل (بر مبنای کلیه عبارتهای پرسشنامه)، 1/7 درصد است. تفاوت میانگین نمره بینندگان و غیربینندگان در شاخص شناختی (7/8 درصد)، بیشتر از شاخصهای رفتاری (3/5 درصد) و نگرشی (6/4 درصد) است.
در شاخص نگرشی، «تصویر پیشرفت کشور با بهرهگیری از ظرفیتهای اقوام» با استفاده از سه زیرشاخص مورد مطالعه قرار گرفته و نتایج نشان داده است تفاوت میانگین نمره بینندگان و غیربینندگان در زیرشاخصهای «ظرفیتهای بومیبرای پیشرفت کشور و حل مشکلات» و «اتحاد و همدلی اقوام زیر پرچم ایران» معنادار است؛ اما در زیرشاخص «تصویر قوم بلوچ»، تفاوت معنادار بین نمرات بینندگان و غیربینندگان ملاحظه نمی شود.
در حوزه شناختی، «شناخت چالشها و توانمندیهای اقوام و استانها برای پیشرفت کشور» در چهار زیرشاخص «کاربردهای صلح آمیز انرژی هسته ای»، «قاچاق حیوانات کمیاب»، «بازشناسی کولبری» و «جاذبه های گردشگری و فرهنگی بلوچستان» بررسی شده است. تفاوت میانگین نمرات بینندگان و غیربینندگان در خصوص کلیه زیرشاخصهای پیش گفته معنادار است و افرادی که تعداد قسمتهای بیشتری از سریال را تماشا کرده اند، نمرات بالاتری در شاخص شناختی به دست آورده اند. شاخص رفتاری، ناظر به «استقبال از ظرفیتهای فرهنگی و گردشگری اقوام» است. نتایج نشان می دهد تفاوت معنادار آماری بین میانگین نمره بینندگان و غیربینندگان در 5 عبارت از 8 عبارتی که این شاخص را می سنجند، وجود دارد و بالاترین نمرات مربوط به عبارتهایی است که به تلاش برای دیدن جاذبه های گردشگری چابهار و کردستان و آشنایی با فرهنگ و آداب و رسوم بلوچستان مربوطاند.
در تبیین نتایج، می توان گفت که سریال «نون خ 5» با نوآوری در انتخاب مضامین آگاهی بخش ناظر به کاربردهای صلح آمیز انرژی هسته ای؛ کولبری؛ قاچاق حیوانات کمیاب و جاذبههای گردشگری و فرهنگی بلوچستان، توانسته است در حوزه شناختی، موفق تر از ساحت های نگرشی و رفتاری عمل کند. از سوی دیگر، کمترین توفیق در حوزه نگرشی و بهویژه «تصویر قوم بلوچ» در نزد جامعه حاصل شده است.
مدیر گروه علوم شناختی و اثرسنجی مرکز تحقیقات، در بخش دیگری از سخنان خود به تشریح نتایج گزارش کارنامه ارزیابی جامع سریالهای «نون خ 5» و «نون خ 4» پرداخت. وی توضیح داد: «کارنامه ارزیابی جامع سریال ها»، ناظر به رویکرد مورد تاکید در سند تحول رسانه ملی مبنی بر اولویت محتوا بر جذابیت و کمّیّت است و تلاش می کند در کنار میزان بیننده، عوامل گوناگون دیگری از جمله ملاحظات تولید و پخش و همچنین ارزیابی خبرگان در حوزههای زیبایی شناختی و محتوایی (پرداخت هنرمندانه به راهبردهای سند تحول) را در ارزیابی جامع نگر سریالها لحاظ کند. بر اساس نتایج حاصل از ارزیابی خبرگان، در شاخص جاذبه های زیبایی شناختی، فصل چهارم سریال «نون خ» (با امتیاز 5/53 درصد) در سطح «متوسط» و فصل پنجم (با امتیاز 5/65 درصد) در سطح «قوی» ارزیابی شده است.
بالاترین امتیازهای زیبایی شناختی سریال «نون خ 5» به ترتیب مربوط به حوزه های فنی و کارگردانی؛ دیالوگ؛ بازیگری؛ و شخصیت پردازی است که همگی در سطح «قوی» ارزیابی شده اند. این در حالی است که امتیاز خبرگان به زیرشاخص روایت پردازی فیلمنامه، در سطح متوسط بوده و در ارزیابی فصل چهارم، تنها زیرشاخص های فنی و کارگردانی؛ و بازیگری در سطح قوی ارزیابی شده بودند. از منظر محتوایی (ناظر به راهبردهای سند تحول (برداشت تیرماه 1402))، نمره شاخص کل 8/57 درصد (متوسط اما در مرز نزدیک به محدوده قوی) ارزیابی شده و عدالتمحوری (5/72 درصد)؛ و خانواده و سبک زندگی (3/64 درصد) بالاترین امتیازهای محتوایی را کسب کردهاند. در عین حال در سریال به راهبردهای محتوایی پیشرفت کشور، تاریخ اسلام و ایران، ایثار و مقاومت و نهادهای انقلاب اسلامی نیز پرداخته شده است.
دکتر سالمیبا اشاره به این که هر دو پژوهش اثرسنجی و کارنامه ارزیابی جامع سریالها نتیجه کار گروهی و همکاری واحدهای مختلف مرکز تحقیقات و سایر بخشهای سازمان بهویژه مرکز سیمافیلم، مرکز طرح، برنامه و ارزیابی سیما و مرکز نظارت و ارزیابی است، از کلیه متخصصان و واحدهایی که در این پژوهشها مشارکت داشتهاند، تشکر و قدردانی کرد.
خانم دکتر علی محمدی، پژوهشگر اداره کل سنجش مخاطب به بیان نتایج نظرسنجی محتوایی این سریال پرداخت و اظهار کرد: میزان بیننده این سریال 8/45 درصد است که نسبت به فصل قبل روند افزایشی داشته است. همچنین در تمامی زمینههای مورد بررسی با توجه به سند تحول رسانه ملی، از نظر پاسخگویان این سریال موفق ارزیابی شده است. چنان که نتایج نشان داده است پاسخگویان اظهار داشته اند که بعد از دیدن این سریال نگرششان نسبت به قومیتهای کرد و بلوچ بهتر شده است.
در ادامه مهندس جعفری جلوه برداشتن گامهای موثر در راه اثرسنجی سریال و برنامه را از سوی مرکز تحقیقات بسیار ارزشمند شمرد. وی به ژانرها و گونههای مختلف آن در سریال «نون خ 5» اشاره کرد و آن را به جسارت کارگردان و تهیه کننده مرتبط دانست. همچنین معرفی قوم بلوچ را از سوی عوامل این سریال منحصر به فرد ارزیابی کرد و آن را مقدمه ای مناسب برای هموار کردن مسیر شناخت اقوام مختلف از طریق سریال سازی دانست.
مهدی فرجی نیز ضمن تشکر از زحمات اداره کل سنجش مخاطب و ارج نهادن به تلاش های علمیبویژه اثرسنجی و کارنامه ارزیابی جامع سریال «نون خ5» به مشکلات پیش روی عوامل برای تهیه و ساخت سریال اشاره کردند. وی نتایج اثرسنجی این سریال را در فصل قبلی بسیار موثر در موفقیت آن در نسخه جدید دانست .
مسعود کریمی ضمن تشکر از فعالیت های منحصر به فرد اداره کل سنجش مخاطب در زمینه اثرسنجی، نظرسنجی و کارنامه ارزیابی جامع پیشنهاداتی در جهت جامع نگرتر شدن این بررسیها ارائه داد. وی به مواردی چون توجه به جزئیات بیشتر و نکات مطرح شده در سریال و قرار گرفتن آن در چارچوب سوالات اثرسنجی و نگاه به سریال از زاویه دید اقوام بلوچ و کرد اشاره کرد.
در ادامه پس از ارائه دو مجموعه از پژوهشهای کمی و کیفی مرکز تحقیقات درخصوص سریال «نون خ 5» و همچنین اجماع آرا و پرسشهای شرکت کنندگان در نشست، تهیه کننده سریال، ناظر کیفی سریال و مدیر گروه تولیدات طنز سیما فیلم، نکاتی را برای رفع ابهام و پاسخ به پرسشها مطرح کردند.