مدیر رادیو فرهنگ با تشریح ابعاد تغییر شعار این شبکه از «رادیو فرهنگ» به «شبکه زندگی»، تأکید کرد: این تحول نه یک تغییر ظاهری، بلکه نتیجه یک بازنگری عمیق نظری و محتوایی در تعریف «فرهنگ» است؛ رویکردی که با حفظ و تقویت برنامههای فاخر، زمینه ارتباط گستردهتر با مخاطبان متنوع و حضور فعالتر در زیستجهان رسانهای جدید را فراهم میکند.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، محسن حبیبی در توضیح مبنای نظری تغییر شعار این شبکه، با اشاره به تنوع گسترده تعاریف فرهنگ در علوم مختلف، بیان کرد: فرهنگ در رشتههایی همچون جامعهشناسی، مردمشناسی، روانشناسی، علوم ارتباطات، مطالعات فرهنگی، فلسفه فرهنگ و حتی باستانشناسی، تعاریف متعددی دارد، بهگونهای که برخی پژوهشگران تعداد این تعریفها را تا صدها مورد برشمردهاند.
وی ادامه داد: ما یک فرهنگ به معنای خاص داریم؛ یعنی موضوعات مرتبط با ادبیات، هنر و علوم انسانی؛ و یک فرهنگ به معنای عام که به تمام موضوعات مرتبط با زندگی میپردازد. مثل فرهنگ محیط زیست، فرهنگ ارتباطات انسانی، فرهنگ خانواده، فرهنگ مصرف، فرهنگ صرفهجویی، فرهنگ جمعیت و حوزههای بسیار متنوع دیگر. همچنین میتوانیم به موضوعات مرتبط با جوانان بپردازیم؛ جوانانی که مشارکت جدی در تولید محتوای ما خواهند داشت. درباره نوجوانان و حتی تربیت کودکان و خود کودکان نیز میتوانیم برنامهسازی کنیم.
حبیبی تأکید کرد: البته این تغییر رویکرد اگر با دقت نباشد، ممکن است این ضعف را ایجاد کند که برنامههای باسابقه و فرهیختگی شبکه کمتر مورد توجه قرار بگیرند. ما چنین کاری نخواهیم کرد. این برنامهها نهتنها تضعیف نمیشوند، بلکه تقویت خواهند شد؛ حتی از نظر کمّی ممکن است افزایش پیدا کنند و از نظر کیفی، عمیقتر شوند.
به گفته وی، با وجود این تکثر نظری، جمعبندی اغلب این دیدگاهها به یک مفهوم مشترک میرسد؛ فرهنگ در نهایت همان راه و رسم زندگی است. بر همین اساس، انتخاب شعار «شبکه زندگی» تلاشی برای نزدیک کردن زبان رسانه به این جمعبندی علمی و عینی از فرهنگ بهشمار میرود.
چرا تغییر شعار؟
وی با اشاره به شعار پیشین رادیو فرهنگ توضیح داد: شعار قبلی شبکه، بیشتر یک شعار مخاطبمحور بود که رادیو فرهنگ را رسانهای مختص گروهی محدود از فرهیختگان معرفی میکرد. این در حالی است که شعار جدید، محتوایی است و به جای تعریف شبکه بر اساس مخاطب خاص، آن را بر پایه موضوع و مأموریتش تعریف میکند.
حبیبی افزود: در رویکرد تازه، «زندگی» محور اصلی طراحی محتوا قرار میگیرد؛ محوری که بهطور طبیعی برشها و حوزههای متنوعتری را در بر میگیرد و به برنامهسازان اجازه میدهد با گروه وسیعتری از مخاطبان ارتباط برقرار کنند.
مدیر رادیو فرهنگ با اشاره به تجربه سالهای گذشته شبکه از وجود تنوع در برنامهسازی سخن گفت و افزود: در کنار برنامههای عمیق و فرهیختگی در حوزه ادبیات، هنر، تاریخ و اندیشه، همواره برنامههایی با رویکرد عمومیتر، شادتر و مخاطبپسندتر نیز در شبکه وجود داشتهاند؛ بهویژه در ساعات عصرگاهی و پرشنونده که باید تقویت شود.
وی ادامه داد: این برنامهها نهتنها ضروری هستند، بلکه جزو نیازهای هر شبکه رادیویی محسوب میشوند. با این حال، شعار قبلی شبکه، توضیح روشنی برای جایگاه این قبیل برنامهها ارائه نمیداد و نوعی ناهمخوانی میان شعار و محتوای واقعی شبکه ایجاد شده بود.
به گفته وی، تغییر ریلگذاری شبکه به سمت «زندگی»، این دوگانگی را از میان برداشته و امکان همنشینی معنادار برنامههای فاخر و برنامههای عمومیتر را فراهم کرده است.
تقویت برنامههای فاخر
حبیبی با تأکید بر نگرانی نسبت به کاهش توجه به برنامههای اندیشهمحور گفت: این دغدغه قابل درک است، اما سیاست رادیو فرهنگ در دوره جدید، تضعیف برنامههای باسابقه و فرهیختگی نیست. برعکس، این برنامهها بخش مهمی از زیرساختهای هویتی و فرهنگی زندگی اصیل ایرانی و اسلامیبهشمار میروند و جایگاه آنها محفوظ خواهد بود.
وی افزود: حتی ممکن است برخی از این برنامهها از نظر کمی افزایش پیدا کنند و از نظر کیفی نیز با عمق بیشتری تولید شوند، چراکه پرداختن به زندگی بدون توجه به ادبیات، هنر، تاریخ، اندیشه و علوم انسانی، اساساً ممکن نیست.
حبیبی مهمترین تغییر محتوایی این دوره را تمرکز بر «فرهنگ در معنای عام» دانست و گفت: در کنار فرهنگ به معنای خاص، یعنی حوزههایی مانند کتاب، شعر، هنر، فلسفه و اندیشه، اکنون فرهنگ به معنای عام نیز در دستور کار شبکه قرار گرفته است.
به گفته وی، موضوعاتی نظیر فرهنگ خانواده، فرهنگ ارتباطات انسانی، فرهنگ محیط زیست، فرهنگ مصرف، فرهنگ صرفهجویی، فرهنگ جمعیت و سبک زندگی، از جمله محورهایی هستند که ظرفیت بالایی برای برنامهسازی دارند و میتوانند پیوند عمیقتری میان شبکه و زندگی روزمره مخاطبان ایجاد کنند.
توجه ویژه به جوانان، نوجوانان و کودکان
مدیر رادیو فرهنگ با اشاره به ضرورت ارتباط مؤثر با نسلهای جدید افزود: در رویکرد تازه، توجه به جوانان و نوجوانان اهمیت ویژهای دارد. این گروهها نهتنها مخاطباند، بلکه میتوانند در فرایند تولید محتوا نیز نقش فعال داشته باشند.
وی همچنین امکان برنامهسازی برای حوزه تربیت کودک و حتی برنامههای ویژه کودکان را از دیگر ظرفیتهای رویکرد «شبکه زندگی» دانست و تصریح کرد: پرداختن به زندگی، محدود به گروه سنی خاصی نیست و باید همه مراحل زیست انسانی را در برگیرد.
مدیر رادیو فرهنگ با اشاره به بازخوردهای مثبت نسبت به این تغییر گفت: در روزهای نخست پس از اعلام شعار جدید، استقبال درخور توجهی از آن صورت گرفت، حتی برخی گویندگان باسابقه شبکه، بدون هیچ سفارش رسمی، اقدام به تولید آنونسهایی متناسب با شعار جدید کردهاند که نشان میدهد این رویکرد بهتدریج در بدنه شبکه در حال نهادینه شدن است.
وی در عین حال تأکید کرد: این تحول نیازمند یک دوره تبیینی است تا شعار «شبکه زندگی» به یک گفتمان مشترک میان همه عوامل شبکه؛ از نویسندگان و تهیهکنندگان گرفته تا گویندگان، عوامل پخش، نظارت، گروههای طرح و برنامه و مدیران تبدیل شود.
حبیبی افزود: این گفتوگوها باید بهصورت جمعی و فردی و در یک بازه زمانی چندماهه ادامه پیدا کند تا رویکرد جدید بهطور کامل در فرآیندهای تولید و پخش تثبیت شود.
تعمیق ارتباط با مخاطب
مدیر رادیو فرهنگ یکی از محورهای اصلی دوره جدید را تعمیق ارتباط با مخاطبان دانست و گفت: در فضای جدید رسانهای، دیگر نمیتوان صرفاً به تماس تلفنی و پیامک اکتفا کرد. لازم است بخشی از فرآیند تولید محتوا بهتدریج به خود مخاطبان واگذار شود.
وی افزود: مخاطبان امروز صرفاً شنونده نیستند؛ آنها میتوانند روایتگر، گزارشگر و تولیدکننده محتوای صوتی باشند و رادیو فرهنگ باید بستر این مشارکت را فراهم کند.
حبیبی با اشاره به تحولات پرشتاب رسانهای تصریح کرد: امروز با تکثر رسانهها، شبکههای اجتماعی و فناوریهایی نظیر هوش مصنوعی مواجهیم و اگر رسانهای صرفاً در بستر افام باقی بماند، توان رقابت نخواهد داشت.
به گفته وی، فضای جدید رسانهای بیش از آنکه شبکهمحور باشد، فردمحور است و مفهوم «انسان رسانه» اهمیت ویژهای یافته است؛ افرادی که بهتنهایی یک رسانه کامل محسوب میشوند. در این چارچوب، عوامل رادیو فرهنگ نیز باید حضور فعال و حرفهای در فضای مجازی داشته باشند.
حبیبی تصریح کرد: در این چارچوب جدید، رادیو فرهنگ دیگر صرفاً رسانهای «در استودیو» نخواهد بود، بلکه تلاش دارد از استودیو به میدان زندگی مردم بیاید؛ میدانی که نوجوانان و جوانان، بازیگران اصلی آن هستند. حضور فعال برنامهسازان در میان نسل جوان، شنیدن صدای زیسته آنان و پرداختن به دغدغهها، امیدها و جسارتهای این نسل، بخشی جداییناپذیر از رویکرد «شبکه زندگی» است. رادیو فرهنگ با باور به اینکه نوجوانان و جوانان فقط مخاطب منفعل نیستند، بلکه روایتگر، پرسشگر و کنشگر اجتماعیاند، میکوشد با تقویت جسارت بیان، مسئولیتپذیری و مشارکت فرهنگی آنان، رسانهای باشد که نبض زندگی واقعی جامعه را در دست دارد؛ رسانهای که از دل میدان روایت میکند، نه صرفاً از پشت میکروفنهای استودیو.
مدیر رادیو فرهنگ برنامه کاربردی «ایرانصدا» را یکی از ظرفیتهای مهم شبکه در دوره جدید معرفی کرد و گفت: ایرانصدا صرفاً یک آرشیو صوتی نیست، بلکه بستری برای تعامل عمیق با مخاطبان به شمار میرود.
حبیبی افزود: امکان ارسال نظر، صوت و تصویر، دسترسی به پادکستها، برنامههای کودک، قرآن، موسیقی و کتابهای صوتی با کیفیت بالا، از جمله قابلیتهایی است که میتواند پیوند مخاطب با رادیو فرهنگ را تقویت کند.
اتاقهای فکر و ارتباط با نخبگان فرهنگی
وی در ادامه از فعالسازی اتاقهای فکر متعدد خبر داد و گفت: رادیو فرهنگ در دوره جدید، ارتباط منسجمتری با دانشگاهها، پژوهشگاهها، اندیشکدهها، هنرمندان، نویسندگان و رویدادهای فرهنگی، هنری و علمیکشور برقرار خواهد کرد.
به گفته حبیبی، یک کمربند برنامهای برای پوشش مستمر این رویدادها طراحی شده است؛ کمربندی که نهتنها روی آنتن افام، بلکه در فضای مجازی و بستر ایرانصدا نیز فعال خواهد بود.
مدیر رادیو فرهنگ همچنین از برنامهریزی برای ارتباط با تولیدکنندگان محتوای صوتی نوین، دانشجویان، طلاب و علاقهمندان جوان خبر داد و گفت: این گروهها میتوانند به بازوان فرهنگی شبکه تبدیل شوند و آثارشان در چارچوب حرفهای منتشر شود.