جبار رحمانی، مردمشناس و استاد دانشگاه درباره آیین یلدا بیان کرد: جشن یلدا یکی از مهمترین آیینهای تقویم شمسی است که بیانگر هویت فرهنگی ایرانیان بوده و در تلاقی حیات اجتماعی، نظم طبیعی و ذوق زیباشناختی ایرانیان شکل گرفته است.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، وی افزود: آیینهایی از این دست تنظیمکننده فهم انسان ایرانی از طبیعت، نظام اجتماعی و الگوهای فرهنگی و هنری مواجهه با آنها هستند. به همین سبب برگزاری و مشارکت در این آیینها منظومه بسیار پیچیدهای از پیامها را به همراه دارد. هرچند در وهله نخست هر جشنی ازجمله جشن یلدا مجموعهای از رفتارها، گفتارها و مناسبات را در درون خودش دارد، اما این پدیدهها هیچ یک تکبعدی و تکساحتی نیستند. میوههای یلدا در نظم نمادین و زیباشناختی بسیار دقیقی انتخاب شدهاند؛ از آجیل گرفته تا هندوانه و انار هرکدام معنای خاص خودشان را دارند که از دل ذخیره فرهنگ غنی ایرانی برآمدهاند. این نظام معنایی از دل سلیقه رنگشناسی ایرانیان یا حتی سلیقه چشایی آنان و الگوهای اساطیری در فهم نمادین رنگها و میوهها انتخاب شدهاند. وی افزود: به همین سبب میتوان رد این میوهها و آجیلها و رنگهای آنها را در اساطیر ایرانی، فرهنگ عامه ایرانی، سایر آیینهای ایرانی و حتی نقاشیها و هنرهای آیینی دیگر هم دید، اما در پس این منطق نمادین امور مادی جشن یلدا بیش از همه باید به دلالتهای اجتماعی آن تأکید کرد: جشنها برای بزرگداشت طبیعت، باورها و ارزشهای افراد هستند تا از خلال همه اینها به اعضای جامعه یادآوری شود که زندگی با حضور جمع عزیزان همسو و در تعادلی آرام و معقول با طبیعت، ارزشمند است. دورهمیهای خانوادگی، گفتاهار و خردهآیینهایی که حول آن وجود دارد، بیانگر سویههای کلیدی آیینها در تقویت حیات جمعی و روح همبستگی اعضای گروههای دوستی و خویشاوندی با همدیگر است.
این استاد دانشگاه ادامه داد: در چنین وضعی رابطه رسانهای با این آیین بسیار اهمیت پیدا میکند. رسانه در مواجهه با این آیینها دو سویه کلیدی دارد: یکی بازنمایی این آیینها بهمثابه خبر و دیگر بهعنوان بخشی از فرایند و جریان برسازنده این آیینها. ازاینرو رسانهها صرفاً ناقل خبرهای این جشن در میان مردم نیستند، بلکه یکی از ابزارهایی هستند که مردم این جشن را از طریق آنها برگزار میکنند و تجربه خودشان را شکل میدهند؛ لذا قالبها و فضاهای رسانهای جدید نقشی کلیدی در برنامهریزی و محتوای این آیینها دارند.
رحمانی با اشاره به نقش رسانه در بازنمایی یلدا تأکید کرد: از این منظر بهتر میتوان به نقش و نسبت رسانه با جشن یلدا پرداخت. یلدا در منطق رسانهای جشنی است در قلمرو خانواده. رسانهها هم همین قاب را برای آن انتخاب کردهاند. به همین سبب این جشن همه قابلیتهای خودش را در محدوده خانواده و تقویت روح جمعی خانوادگی و شبکه روابط نزدیک دوستانه تجسم بخشیده است. هرچند آگاهیبخشی پیرامون این آیین و قابلیتهای آن برای انتقال فرهنگ ایرانی و مهمتر از همه فرصتهایی که در آن برای توسعه و تقویت هویت فرهنگی ایرانیان وجود دارد، به اندازه بایسته مورد توجه قرار نگرفته است.
وی اظهار کرد: از این رو در فهم رسانهای از جشن یلدا باید بین رسانههای رسمی و یکسویه از طرفی و رسانههای غیررسمی تعاملی مانند شبکههای اجتماعی تفاوت قائل شد. در یکی تصویر رسمی از آیین و تفسیری مطلوب از آن بازنمایی میشود و در دیگری تصویر مورد نظر اعضای جامعه و تفسیری که خودشان میخواهند. از میانه این تصویر و تفسیر کلان رسمی تا تصویر و تفسیر کنشگران اجتماعی، میتوان به فرایندی از برساخته شدن دلالتهای مختلف این آیین پی برد. هرچه بازنماییهای آیینی بیشتر شود، هر کدام از این سویهها و الگوهای رسانهای در نهایت موجب تقویت این آیین خواهند شد. به همین سبب تا حدامکان باید از تقویت تصویر رسانهای این جشن استقبال کرد؛ با این منطق که هرچه بیشتر امکان تفسیرهای مختلف و متنوع از آن فراهم باشد.