تهیهکننده برنامه «چهل تیکه» درباره مضمون و ماهیت این برنامه بیان کرد: ماهیت «چهل تیکه» خاطرهبازی و یادآوری کسانی است که برای ما زحمات بسیاری کشیدهاند، ولی امروز مهجور و گوشهنشین هستند و از دانش و تخصصشان استفاده نمیشود.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، الهام حاتمی افزود: بخشی از هویت «چهل تیکه» مبتنیبر آرشیو است، چراکه آرشیو منابع درجه یکی دارد که ممکن است این منابع در هیچ بازپخش و برنامهای کاربرد نداشته باشد. در «چهل تیکه» این منابع را فراوری و دوباره تبدیل به محصولی قابلاستفاده میکنیم. مثلاً اینکه آقای کاردان جملهای در بخشی از برنامه «جُنگ 39» گفته است که به درد کسی نمیخورد و چیزی نیست که کسی دنبال آن برود، ولی ما آن را به محصولی جذاب تبدیل و در «چهل تیکه» پخش میکنیم و اتفاقاً مردم از دیدن و شنیدن آن لذت میبرند.
حوزه خاطرهانگیز نیاز به دانش دارد
وی ادامه داد: در حقیقت «چهل تیکه» نوعی مهندسی معکوس است، چراکه ما همه چیز را برعکس میسازیم و از هر چیزی محتوایی متفاوت و تازه تولید میکنیم. البته باید تأکید کنم که این کار برخلاف ظاهر سادهاش اتفاقاً کار بسیار سختی است و نیاز به دانش و آگاهی در حوزه خاطرهانگیز دارد. کار ما در «چهل تیکه» صرفا مراجعه به یک آرشیو و گفتوگو نیست؛ بلکه ما گفتوگو را براساس چیزهایی که میخواهیم در آن وجود داشته باشد طراحی میکنیم. ضمن اینکه تلاش میکنیم بیشتر به دهههای 60 و 70 بپردازیم و در دهه 80 هم تا سال ۱۳۸۶ بیشتر جلو نمیآییم و به دهه ۹۰ نیز اساساً وارد نمیشویم. برخی از زمانها را بیشتر موردتوجه قرار میدهیم، مثلاً از دوران جنگ و خاطرات آن سالها از همه مهمانان میپرسیم و بعضاً به خاطرات بسیار جالب و شنیده نشدهای برمیخوریم که ارزش مطرحشدن دارند.
تهیهکننده «چهل تیکه» با اشاره به لزوم بازگشت به سرمایههای ارزشمند انسانی اظهار کرد: در این برنامه از آدمهایی میپرسیم که مهمانانمان دلتنگ آنان هستند؛ دفتر خاطرات را ورق میزنیم و یاد آدمهای ارزشمندی را زنده میکنیم که شاید امروز در جایگاهی که باید باشند، نیستند. بسیاری از مدیران تولید، تهیهکنندگان، نویسندگان و کارگردانان برنامه «چهل تیکه» را پیگیری و دنبال میکنند و این زنده کردن نام آدمهای بزرگ و فراموششده باعث میشود تا این آدمها دوباره به چرخه تولید بازگردند؛ بسیاری از کسانی که مدتها و سالها از عرصه دور بودند و کار نکرده بودند. مثلاً خانم کیانفر پس از رفتن از برنامه «چهل تیکه» با من تماس گرفت و بسیار خوشحال بود، چراکه پنج اثر سینمایی به او پیشنهاد شده بود. درنتیجه «چهل تیکه» جریانی است برای زنده کردن بسیاری از آدمهایی که فراموش شدهاند و چیزهایی که در آرشیو خاک میخورند و ما نه صرف استفاده که بهترین بهره را از آنها میبریم. سکانسهای بسیاری از سریالهایی که بعدها در آیفیلم و شبکه تماشا پخش شد برای نخستینبار در «چهل تیکه» به نمایش درآمد و توجه مردم را دوباره به خود جلب کرد. این موضوع از پژوهشهای گسترده ما میآید و همکاری دوستانی که به کارشان مسلط هستند و گرچه سرشناس هستند، اما دوست ندارند اسمشان در تیتراژ باشد. کارگردانان، تهیهکنندگان و نویسندگان مشهوری در پژوهش این کار به من کمک میکنند و هر زمان که با ایشان تماس میگیرم نهایت همکاری را دارند.
باید صبور باشیم
حاتمی در پاسخ به این سؤال که کدام ویژگی گروه تولید «چهل تیکه» باعث توفیق این برنامه شده است، اظهار کرد: بسیار در ورود آدمها به گروه «چهل تیکه» سختگیر و در انتخاب آدمها وسواس دارم. آدمهایی میتوانند در این برنامه کمک کنند و مسیر را درست پیش ببرند که عشق در وجودشان باشد. مهمانی را که راه رفتنش با عصا روی صحنه نیمساعت طول میکشد، کسی میتواند درک کند که عشق به کار داشته باشد. داشتهایم مهمانی را که زمان زیادی صرف آمادهشدنش برای صحبت شده و کارهایی که در برنامههای دیگر شاید رخ ندهد، اما در این برنامه روالی است که باید صبورانه آن را طی کرد. نسلهای گذشته مخصوصاً دهه ۳۰ و ۴۰ نسل آرام صحبتکردن هستند و ما نسلی هستیم که صبر نداریم. با همه بیصبریهای خودم در زندگی شخصی، در «چهل تیکه» بسیار شکیبا هستم و گاهی چهار بار برنامه را میبینم تا بدانم باید چه کرد و چه نکرد و درنهایت میخواهم تأکید کنم که صبر در این برنامه جاری است.
وی افزود: آرشیو همچنان یک مشکل است، چون فرایند سختی دارد. ما دائماً نیاز به مقدار زیادی تصویر داریم و آنان هم کار خودشان را دارند که اساساً متفاوت است و مانند ما کار پخش ندارند؛ در کل انتخاب تصاویر و پیداکردنشان به دلیل مهندسی معکوس بودن، کار سختی است. ضمن اینکه تولید امروز در قیاس با گذشته کار سختتری محسوب میشود.
این تهیهکننده تصریح کرد: هر بار که «چهل تیکه» را میسازم اسامی آدمهای مختلفی را مینویسم که خلأ حضورشان حس میشود یا به هر دلیل از قلم افتادهاند، مثلاً قبل از فصل جاری، دو بار آقای نوذری را دعوت کردم و هر بار سر کار بود و نشد که در این برنامه حضور یابد، تا درنهایت فرصت کرد و آمد. مهمانان را براساس کارهایشان انتخاب میکنم؛ کسانی که کمتر روی آنتن بودهاند و کمتر دیده شده یا اساساً دیده نشدهاند. برایناساس کسانی را که در فصل جاری دعوت کردهام مهمانانی بودند که خودم هم از دیدنشان هیجانزده میشدم. آدمهایی که سالهاست از حالشان خبر نداریم.
وی با اشاره به درسهایی که از مهمانان «چهل تیکه» آموخته است، عنوان کرد: آدمهایی که به این برنامه میآیند گذشتهای را از سرگذراندهاند و تجربیات زیادی دارند. آدمهایی که از ۷۰ سال گذشتهاند، زندگی برایشان ساده شده است و به رؤیاهایشان بیش از هر چیز اهمیت میدهند. معتقدم که هیچ چیز در جهان برای آدمیزاد مهمتر از رؤیاهایش نیست. چیز دیگری که در آدمها دیدهام اینکه، آنهایی که زندگی را سخت گرفتهاند زندگی هم به ایشان سخت گرفته و کسانی که آرامتر بودهاند، گویی زندگی هم بر ایشان راحتتر گذشته است.
حاتمی ادامه داد: نکته دیگر این است که در تمام این برنامهها همه آدمها از پدر و مادر و لزوم احترام به آنان سخن گفتهاند و این را خودشان تأکید کردهاند و نه اینکه ما بخواهیم که بگویند. به قول داریوش کاردارن «پدر و مادر مثل دامنه کوه هستند که تا هستند و در پناهشانی، نمیدانی کجا پناه داری و وقتی به هر دلیل از دامنه دور میافتی و از دور آنان را میبینی، احساس تنهایی بزرگ داری». وی افزود: بسیاری از بزرگان تلویزیون که بعضاً کارمندان رادیو و تلویزیون بوده و عمرشان را در این راه گذراندهاند، سرمایههایی هستند که باید از توانمندیشان استفاده شود. بسیاری از آنان حافظه بسیار خوب و سلامتی دارند و میتوانند در برنامهها موردتوجه باشند.
حاتمیگفت: این فصل 36 قسمت است که هفتهای چهار بار پخش میشود و داریوش کاردان مجری ماست. تا نیمه ماه رمضان و اواسط اسفند هم روی آنتن هستیم.